Morgunblaðið - 17.09.2022, Blaðsíða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 17. SEPTEMBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Vinstrihreyf-
ing á Vest-
urlöndum
hefur átt í vanda
allt frá falli múrs-
ins. Það var sjálf-
gefið að kommúnistaflokkar
lognuðust út af, en að við tæki
langvinn hnignun sósíal-
demókratískra flokka sáu
færri fyrir. Afsögn Magda-
lenu Andersson, forsætisráð-
herra Svíþjóðar, er nýjasta
dæmið. Þrautagöngu breska
Verkamannaflokksins þekkja
menn og vonarstjörnur eins
og Justin Trudeau í Kanada
og Jacinda Arden á Nýja-
Sjálandi eru senn úr sögunni.
Lýðræðissinnaðir vinstri-
menn á Íslandi brugðust við
með því að efna til kosninga-
bandalags árið 1999 undir
merkjum Samfylkingar og í
kjölfarið sigldi formleg stofn-
un stjórnmálaflokks undir
sama nafni með metnað til
þess að ná 35% fylgi eða
meira. Samfylkingin náði
mest 31% kjörfylgi í kosning-
unum 2003, en síðan hefur
leiðin legið niður á við. Jafn-
vel í vinstribylgju eftir
bankahrun náði Samfylkingin
ekki 30% kjörfylgi, fór niður í
13% 2013 og þurrkaðist nán-
ast út 2016. Fór í 12% 2017 og
innan við 10% í kosningunum
í fyrra.
Á þessum tíma var Sam-
fylkingin einarður Evrópu-
flokkur og átti varla nokkur
svör við neinum spurningum
samtímans önnur en Evrópu-
sambandið og evru. Fyrir vik-
ið glataði hún erindi sínu sem
stjórnmálaflokkur. Flokkur
sem ekki getur tekið afstöðu
til neins, getur ekki ætlast til
þess að kjósendur taki af-
stöðu með honum.
Þetta jafna fylgistap átti
því ekki að koma á óvart, en
hið langdregna sjálfsmorð
flokksins flæmdi burtu dygga
flokksmenn og um hríð virtist
raunverulegt gjaldþrot blasa
við, svona til að eyða öllum
vafa um hversu treystandi
Samfylkingunni væri fyrir
fjármunum almennings.
Innra starf flokksins varð
sífellt súrara í þessari tilvist-
arkreppu og sannaðist enn
reglan um að þeim mun hat-
rammari verður baráttan eft-
ir því sem um minna er að
berjast. Fylgishrunið og hið
hugmyndafræðilega gjald-
þrot vöktu líka freistingar um
kennitöluflakk, en í aðdrag-
anda ósigurins 2013 var nafn-
inu breytt í „Samfylkingin –
Jafnaðarmannaflokkur Ís-
lands“. Fyrir afhroðið 2016
lagði fyrrverandi varafor-
maður flokksins til þess að
Samfylkingarhluti
nafnsins væri af-
máður, vörumerk-
ið væri orðið eitr-
að í hugum fólks.
Nú er fram komin
samsvarandi tillaga, sem þó
gengur lengra, því ekki að-
eins þykir óbragð af Samfylk-
ingunni, heldur sé mannaþef-
urinn óbærilegur líka og því
skuli flokkurinn heita Jafn-
aðarflokkurinn. Með því
áframhaldi mun flokkurinn
heita Jafningur fyrr en varir.
Auðvitað er skiljanlegt að
flokkurinn vilji hrista af sér
slyðruorð fortíðar. Hins veg-
ar er ekki víst að slíkt
kennitöluflakk stjórnmála-
flokka gangi vel í kjósendur,
því hvað segir það um heilindi
flokksins og þeirra stjórn-
málamanna sem að honum
standa?
Slík nafnbreyting kann þó
að vera viðeigandi ef eðli og
inntak flokksins breytast líka.
Kristrún Frostadóttir hefur
ein gefið kost á sér í for-
mannskjöri flokksins (hvað
sem hann mun heita!) á lands-
fundi í lok október, en þegar
hún kynnti framboðið var það
undir kratarós og hún talaði
tvöfalt oftar um jafnaðar-
menn en Samfylkinguna.
Áherslur hennar voru aðrar
en tíðkast hafa á niðurlæging-
arskeiði flokksins. Hún ítrek-
aði að flokkurinn þyrfti að ná
til venjulegs fólks með kjarna
jafnaðarstefnunnar. Kristrún
hefur nefnt að Evrópumálin
séu ekki í forgangi, brýnni úr-
lausnarefni bíði sem megi og
eigi að leysa á heimavelli.
Eins er hún vantrúuð á um-
byltingu stjórnarskrárinnar.
Ekki hefur verið að sjá að al-
menningur sé henni ósam-
mála um það og því skal ekki
útilokað að hún geri þær
breytingar á flokknum að
hann standi undir nýju nafni.
Þess vegna vöktu í gær sér-
staka athygli þau orð Helgu
Völu Helgadóttur, þing-
flokksformanns Samfylk-
ingar, að hún væri „innilega
ósammála“ Kristrúnu varð-
andi Evrópu- og stjórnar-
skrármálin. Þau benda til
þess að enn séu í Samfylking-
unni dýpri gjár en lítill flokk-
ur rúmar. Viðbúið raunar að
komandi landsfundur verði
lagður undir uppgjör um eðli
og grundvallarstefnu flokks-
ins, ekki síður en forystu hans
og ekki víst að allir skilji sátt-
ir. Þar kunna þó að vera síð-
ustu forvöð til þess að halda
lífi í sósíaldemókratískum
flokki á Íslandi sem hefur
metnað til annars en að vera
áhrifalaus óánægjuflokkur.
Nafnbreyting á
Samfylkingunni
dugir ekki ein og sér}
Jafningur
Í
nýju menningar- og viðskiptaráðu-
neyti er lögð áhersla á að skapa menn-
ingarstarfi, viðskiptalífi og ferðaþjón-
ustu umhverfi sem stuðlar að velsæld
og verðmætasköpun fyrir samfélagið.
Það eru mörg sóknarfæri í samlegð þessara
þriggja stoða en alls er framlag þeirra um 40%
til landsframleiðslu. Tugþúsundir starfa við
greinarnar sem fléttast saman með ýmsu móti
en ekki síst auka aðdráttarafl Íslands og
auðga samfélagið okkar. Við viljum hámarka
þau áhrif á sama tíma og við stöndum vörð um
sérstöðu hverrar greinar. Virk samkeppni,
traustur fjármálamarkaður og markviss neyt-
endavernd er forsenda heilbrigðs atvinnulífs
og styður við samkeppnishæfni Íslands. Í fjár-
lögum fyrir árið 2023 eru áætlaðir rúmir 28,8
milljarðar til málefnasviða ráðuneytisins og er
það aukning um 6% milli ára. Þá hafa fram-
lögin hækkað um tæpa 10 milljarða frá árinu 2017.
Menningarsókn og íslenskan í forgrunni
Á síðasta kjörtímabili var lagt af stað í þá vegferð að
stórefla menningu og listir. Á síðustu árum hafa framlög
til málaflokksins aukist verulega eða úr 10,7 milljörðum
árið 2017 í 17,7 milljarða með þessu fjárlagafrumvarpi.
Unnið hefur verið að stefnumótun til framtíðar á sviðum
skapandi greina í góðri samvinnu við grasrótina. Og við
erum hvergi nærri hætt.
Meðal áhersluverkefna komandi árs er stofnun tónlist-
armiðstöðvar ásamt gerð tónlistarstefnu, hönnunar-
stefnu, myndlistarstefnu og eflingu sviðslista. Áfram er
unnið eftir framsækinni kvikmyndastefnu til
2030. Nýlega voru endurgreiðslur vegna kvik-
myndagerðar hækkaðar úr 25% í 35% fyrir
stærri verkefni og fyrirhugaðar eru breyting-
ar á lögum um kvikmyndasjóð. Rúmum millj-
arði hefur þegar verið varið í nýja kvikmynda-
stefnu á síðustu tveimur árum. Þá er lögð
áhersla á varðveislu, aðgengi og miðlun menn-
ingararfs þjóðarinnar með því að styðja við
höfuðsöfnin okkar og blómlegt safnastarf um
allt land.
Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur
sem þjóð að hlúa vel að tungumálinu okkar en
ekki síður táknmálinu. Markmiðið er að
tryggja íslenskunni sess í stafrænum heimi
með áframhaldandi fjárfestingu í máltækni.
Ferðaþjónustan drifkraftur
verðmætasköpunar
Þeir fjármunir sem voru settir í stuðningsaðgerðir
stjórnvalda í faraldrinum lögðu grunn að kröftugri við-
spyrnu ferðaþjónustunnar. Ferðaþjónustan hefur að nýju
náð að verða burðarás í gjaldeyrissköpun þjóðarinnar,
stuðlað að stöðugra gengi krónunnar og auknum lífs-
gæðum fólksins í landinu. Okkar hlutverk er að tryggja
að svo verði áfram. Helstu áskoranir og tækifæri á næsta
ári felast í gerð aðgerðaáætlunar á grunni framtíðarsýnar
íslenskrar ferðaþjónustu til 2030 með sjálfbærni að
leiðarljósi og í góðri samvinnu við greinina og heimafólk.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Pistill
Áfram gakk!
Höfundur er menningar-, viðskipta- og
ferðamálaráðherra og varaformaður Framsóknar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Á
sókn í orku til að knýja ný
gagnaver hér á landi hefur
aukist mjög á undan-
förnum misserum. Inn-
rásin í Úkraínu og hækkun orkuverðs
hefur enn bætt í. Þar fyrir utan hefur
eftirspurn eftir endurnýjanlegri orku
í þessum tilgangi aukist til muna.
Andstöðu við sölu orku til gagnavera
hefur orðið vart, til dæmis á Írlandi.
Forstöðumaður hjá Landsvirkjun
segir þó að þeir talsmenn fyrirtækja
sem hingað leita nefni það ekki sem
ástæðu.
Haraldur Hallgrímsson, for-
stöðumaður viðskiptaþróunar hjá
Landsvirkjun, segir að þörfin fyrir
uppbyggingu gagnavera í heiminum
hafi aukist mjög í kórónuveirufar-
aldrinum. Aukin fjarvinna sé knúin
áfram af tölvukerfum sem þurfi að
hýsa einhvers staðar. Þar við bætist
að ástandið í Evrópu hækki orkuverð
til skamms tíma og fyrirtæki vilji
dreifa áhættunni. Stærri fyrirtæki
séu oft með starfsemi á fleiri en ein-
um stað, af þessum ástæðum. Þá séu
nýir staðir áhugaverðir og Ísland
komi þar inn í myndina.
Andóf í Írlandi
Stórfyrirtæki sem þurfa að
geyma mikið af gögnum, svo sem
Amazon, Google og Meta (Facebook),
eru hikandi við uppbyggingarverk-
efni í Evrópu vegna ástandsins. Þeg-
ar farið er að kreppa að heimilum
vegna hás orkuverðs lenda gagnaver-
in í skotlínunni. Þess hefur sérstak-
lega orðið vart á Írlandi sem fengið
hefur til sín mörg stór gagnaver enda
fara um 14% af orkunotkun landsins
til að knýja þau og kæla. Skipulagt
andóf fer fram hjá grasrótarsam-
tökum, meðal annars á sveitarstjórn-
arstiginu.
Haraldur segir að þessi ástæða
hafi ekki komið fram hjá þeim sem
vilji kaupa þjónustu hjá Lands-
virkjun. Hann bendir á að sá sem vilji
reisa gagnaver þurfi að hafa aðgang
að mikilli orku með tiltölulega
skömmum fyrirvara. Á sumum svæð-
um, meðal annars á Írlandi, sé orðið
erfitt að koma gagnaverum fyrir í
flutningskerfinu. Það hafi fyrirtæki
nefnt sem ástæðu fyrir því að vilja
koma til Íslands.
Landsvirkjun selur raforku til
fjögurra gagnavera og fara um 3% af
orkunni til þeirra. Fyrirtækin nota
hluta orkunnar til rafmyntagraftrar á
meðan þau eru að byggja sig upp en
Landsvirkjun hefur lýst því yfir að
hún hafi ekki virkjað orku til
rafmyntagraftrar og muni ekki gera.
Gagnaver eru hluti af þeirri
starfsemi sem Landsvirkjun hefur
áhuga á að eiga frekari viðskipti við.
Á ársfundi fyrirtækisins kom fram að
nauðsynlegt væri að forgangsraða
eftirspurn frá nýjum verkefnum.
Aukin innlend notkun og orkuskipti
væru í fyrsta forgangi. Í öðrum flokki
væri stafræn vegferð, nýsköpun og
fjölnýting, svo sem gagnaver og mat-
vælavinnsla því það myndi auka fjöl-
breytni í atvinnulífinu. Í þriðja flokki
væri vöxtur og framþróun núverandi
stórnotenda. Önnur ný starfsemi
væri ekki í forgangi.
Tekur Haraldur fram að einhver
ný verkefni muni fá orku en alls
ekki öll sem sækjast eftir því.
Landsvirkjun hefur unnið að
undirbúningi nokkurra virkjana.
Komið hefur fram að Hvamms-
virkjun í Þjórsár er lengst komin í
undirbúningi en enn hefur
ekki fengist virkjanaleyfi.
Ekki er kálið sopið þó í
ausuna sé komið því eftir
er að fá framkvæmda-
leyfi og svo tekur nokk-
ur ár að virkja.
Starfsemi gagnavera
lendir í skotlínunni
Haraldur Hallgrímsson segir að
Landsvirkjun telji eftirsóknar-
vert að fá fleiri gagnaver í við-
skipti. „Þetta er ný starfsemi
sem dreifir áhættunni. Starf-
semin er mjög loftslagsvæn því
verið er að flytja út stafrænar
afurðir. Gagnaver eru innviðir
sem nýtast í þörf verkefni til
framtíðar. Þá fylgja þessu fjöl-
breytt störf, bein og ekki síður
óbein, jafnvel á stöðum sem
koma síður til greina fyrir aðra
starfsemi. Þá byggjast gagna-
ver gjarnan upp í skrefum sem
er ákjósanlegt,“ segir Haraldur.
Ísland er helst í samkeppni við
hinar Norðurlandaþjóð-
irnar um orkufreka starf-
semi, eins og gagnaver,
vegna framboðs af
endurnýjanlegri raforku.
Segir Haraldur
að Ísland sé vel
samkeppnis-
fært í þessu
efni.
Eftirsóknar-
verð grein
GAGNAVER
Haraldur
Hallgrímsson
Morgunblaðið/Jón Sigurðsson
Blönduós Geimgagnavinnsla er meðal verkefna hjá Borealis Data Center.