Morgunblaðið - 17.09.2022, Blaðsíða 28

28 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 17. SEPTEMBER 2022
Laugarnar í Reykjavík
w w w. i t r. i s
Frá og með 1. ágúst verður frítt
í sundlaugar Reykjavíkurborgar
fyrir börn þar til þau ljúka grunnskóla
– það er 1. ágúst árið sem þau verða 16 ára
Að huga að heilsu og
heilbrigði heillar þjóðar
er ærið verkefni hjá
heilbrigðisráðherra.
Ráðherrann hefur þús-
undir heilbrigðisstarfs-
manna á sínum snær-
um til að hlúa að
margbreytilegum verk-
efnum. Hann hefur
jafnframt yfirstjórn og
ræður för hjá Sjúkra-
tryggingum Íslands, sem eiga að
veita öllum sjúkratryggðum Íslend-
ingum fjárhagslega aðstoð til verndar
heilbrigði og sjá til þess að þeir hafi
jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu
óháð efnahag. Annað markmið í lög-
um um sjúkratryggingar er að stuðla
að rekstrar- og þjóðhagslegri hag-
kvæmni heilbrigðisþjónustu og há-
marksgæðum eftir því sem frekast er
unnt á hverjum tíma.
Sjúklingum með slitgigt í hnjám og
mjöðmum fjölgar stöðugt. Tugir
bæklunarlækna sinna því að úr-
skurða hversu slæm slitgigtin er, út
frá röntgen- og segulómmyndum.
Ýmist bjóða þeir sprautumeðferð við
liðverkjum sjúklinganna, krukka í
liðamótin, ávísa þeim sterkum
verkjalyfjum eða tilvísa á spelkur og
senda í sjúkraþjálfun. Þetta eru
reyndar og gildar bráðabirgðaráð-
stafanir en á endanum þarf að skipta
um liðamótin. Tilfellin eru orðin svo
mörg að bæklunarskurðlæknar og
starfsfólk ríkisreknu skurðstofanna,
þ.e. á Landspítalanum í Reykjavík, á
Sjúkrahúsinu á Akureyri og á Heil-
brigðisstofnuninni á Akranesi, skurð-
stofa þar sem sjúkratryggðir þurfa
ekki að greiða fyrir aðgerðir, hafa
ekki undan í liðskiptaaðgerðum.
Rúmlega þúsund slitgigtarsjúklingar
þurfa nú orðið að bíða sárþjáðir í tíu
til tuttugu mánuði og sumir lengur
eftir að fá nýja hnjá- eða mjaðmaliði.
Fólkið sem er á biðlistum fyrr-
greindra stofnana og er sjúkratryggt
er svipt sinni sjúkratryggingu ef það
leitar til fjórða aðilans á Íslandi sem
framkvæmir sams konar lið-
skiptaaðgerðir og umræddar stofn-
anir, þ.e. Klíníkurinnar í Ármúla.
Bæklunarskurðlæknarnir og starfs-
fólk þeirra í Ármúlanum mega hins
vegar, ef sjúkratryggður óskar, fara
með eða senda þessa sjúklinga í lið-
skiptaaðgerðir á t.d. sænskar eða
danskar skurðstofur (aðildarríki
EES-samningsins ásamt Íslandi).
Þar eru skjólstæðingar bækl-
unarskurðlæknanna hjá Klíníkinni
sjúkratryggðir. Ráðstöfun sem er
u.þ.b. tvöfalt kostnaðarsamari en ef
verkið væri unnið í Ármúlanum.
Starfsemi ríkisreknu skurðstofanna
og kostnaður við lækn-
isverk hjá þeim eru met-
in eftir svokallaðri
DRG-kostnaðarvigt.
Einingarverð fyrir
hverja DRG-einingu ár-
ið 2022 er 1.077.425 kr.
Tæplega 1,1 milljón er
einingarverðið fyrir
meiriháttar lið-
skiptaaðgerð á hné/
ökkla, samkvæmt kostn-
aðarvigtinni. Eining-
arverð er án
umframkostnaðar vegna
útlaga, sem er m.a. kostnaður vegna
einnota áhalda og efna sem notuð eru
við aðgerðir hjá sérfræðingum í skurð-
lækningum og svæfingum, en þann
kostnað greiða sjúkratryggingar að
auki. Fljótt á litið er gjaldið sem Klí-
níkin í Ármúla tekur fyrir sambæri-
legar liðskiptaaðgerðir nánast á pari
við eða lægra en það sem ríkisreknu
skurðstofunum er reiknað til.
Í lögum um réttindi sjúklinga er
þess getið í 1. gr. að óheimilt sé að
mismuna sjúklingum á grundvelli
kynferðis, trúarbragða, skoðana,
þjóðernisuppruna, kynþáttar, lit-
arháttar, efnahags, ætternis og stöðu
að öðru leyti. Í lögum um Sjúkra-
tryggingar er í 1. gr. kveðið á um að
samræmis sé gætt við lög um heil-
brigðisþjónustu, lög um réttindi sjúk-
linga og önnur lög eftir því sem við á.
Hér er verk að vinna og áskorun
fyrir núverandi heilbrigðisráðherra.
Ljóst er að Sjúkratryggingar Íslands
hafa, með leyfi fyrrverandi ráðherra,
fótumtroðið réttindi sjúkratryggðra
sjúklinga vegna liðskiptaaðgerða hjá
Klíníkinni í Ármúla. Heilbrigð-
isráðherra fer með yfirstjórn sjúkra-
trygginga og sjúkratryggingastofn-
unar, sem er ekki öfundsverð staða í
þessu tilfelli. Lögin fela honum um-
sjón með samningsgerð um heilbrigð-
isþjónustu, sem var hunsað áður.
Einnig aðra aðstoð samkvæmt lögum
um heilbrigðisþjónustu, réttindi sjúk-
linga og sjúkratryggingar. Hlutverk
núverandi ráðherra hlýtur að vera að
rétta kúrsinn hið bráðasta og stöðva
þá pólitísku mismunun sem sjúkra-
tryggðir liðskiptasjúklingar hafa
mátt þola frá forvera hans í embætti.
Sigurður T.
Garðarsson
» Fólkið sem er á bið-
listum fyrrgreindra
stofnana og er sjúkra-
tryggt er svipt sinni
sjúkratryggingu ef það
leitar til fjórða aðilans á
Íslandi …
Sigurður T. Garðarsson
Höfundur er sjúkratryggður
liðskiptaþegi.
Heilbrigðisráðherra
og réttindi sjúkra-
tryggðra Í fjármálafræðum
er fyrirferðarmikið
fyrirbæri sem kallast
tímavirði peninga og
gengur út á að króna
í dag er verðmætari
en króna í framtíð-
inni. En svo er einnig
til nokkuð sem kallast
tímavirði kjósenda,
þ.e. fyrir kjörna full-
trúa, en það lýtur allt
öðrum lögmálum en
tímavirði peninga. Í aðdraganda
kjördags er virði kjósenda í hæstu
hæðum en verður algjörlega verð-
laust um leið og kjörstöðum er
lokað. Gengi kjósenda fer svo ekki
að síga upp á við aftur fyrr en í
aðdraganda næstu kosninga og er
í hæstu hæðum á kjördag.
Ég vísa í grein mína í Morgun-
blaðinu 13. ágúst sl. þar sem ég
fer yfir víðan völl varðandi með-
höndlun hins opinbera á þeim sem
komnir eru til ára sinna og farnir
að taka lífeyri. Í þeirri grein kem
ég inn á skattlagningu neikvæðra
innlánsvaxta og verðbóta á verð-
tryggðum innlánsreikningum. Víst
er það svo að kommum sem og
mörgum laumukommum einnig
finnst að þeir sem sýnt hafa ráð-
deild og náð að nurla einhverju
saman eigi allt vont skilið. Svo
römm er skoðun sumra að þeim
finnst helst eiga að hirða allt af
slíku fólki svo það geti eytt ellinni
í eymd og volæði.
Fyrir nokkrum kosningum voru
hugmyndir uppi um að skattleggja
aðeins raunverulegar fjármagns-
tekjur en ekki verðbótaþáttinn
enda er núverandi tilhögun al-
gjörlega galin. Ég vil benda á að
verðrýrnun á almennum óverð-
tryggðum innlánsreikningum í dag
er u.þ.b. 7%, gott þykir að fá 3%
vexti. Af 100 m.kr. innistæðu eru
innlánsvextirnir þrjár m.kr. og eru
tekin 660 þús. af því í fjármagns-
tekjuskatt. Þá hefur innistæðan
rýrnað um 10 m.kr. Tjón sparifár-
eigandans er í þessu tilviki 7.660
þús. Á verðtryggðum reikningi
sem ber 0,4% vexti eru verðbæt-
urnar í þeirri verðbólgu sem nú er
10 m.kr. og vextirnir 400 þús. Af
er dreginn fjármagnstekjuskattur
sem nemur 2.288 þús. og tjón
sparifjáreigandans því
1.880 þús. Á sama
tíma er ránsfengur
bankanna sem þeir
sjálfir kalla hagnað í
hæstu hæðum og virð-
ast þeir því vera þeir
einu sem græða á
verðbólgunni. Á verð-
tryggðum reikningi
sem ber 0,4% vexti í
10% verðbólgu greiðir
sparifjáreigandinn
22% skatt af verðbót-
um og vaxtatekjunum
eða sem nemur raunskattlagningu
upp á 572%. Sparifjáreigandanum
er þannig gert að eftirláta ríkinu
tæplega sexfaldar raunverulegrar
fjármagnstekjur sínar.
Í framhaldi af grein minni 13.
ágúst sendi ég öllum nefnd-
armönnum efnahags- og viðskipta-
nefndar, fjárlaganefndar sem og
forsætisráðherra og fjár-
málaráðherra tölvupóst sem og
fyrrverandi formanni fjár-
laganefndar sem hafði lofað að
þessi eignaupptaka yrði stöðvuð.
Þar óskaði ég eftir því að hver og
einn upplýsti mig efnislega fyrir
lok ágúst um hvort þeim þætti
umrædd skattlagning eðlileg og
sanngjörn og hvað þeir hygðust
gera til að stöðva þessa eignaupp-
töku. Ég myndi upplýsa um upp-
skeruna af þessum skrifum til
þeirra í annarri grein í september
og þá kæmi í ljós hvert tímavirði
kjósenda er í þeirra huga sem og
hve kommúnísk hugmyndafræði
hefði náð að grafa um sig í hug-
skoti þeirra.
Heldur var uppskeran rýr en ég
fékk svör frá þremur þessara að-
ila, þó engin efnisleg. Því miður
virðast þingmenn almennt svo
merkilegir með sig að þeim finnst
ekki taka því að virða kjósendur
svars. Pírati sem situr í fjár-
laganefnd taldi að vanhæfi þing-
manna til að móta lagaumhverfi
um fjármagnstekjur væri þess
valdandi að nauðsynlegt þætti að
ræna sparifjáreigendur. Þingkonu
frá Flokki fólksins í efnahags- og
viðskiptanefnd virtist fyrirmunað
að skilja eðli verðbóta og taldi að
þeir sem greiddu þær ættu að fá
skattaívilnanir á kostnað þeirra
sem fengju þær greiddar. Þing-
kona Sjálfstæðisflokksins úr sömu
nefnd, sem kom ný inn síðast, bar
fyrir sig þekkingar- og reynslu-
leysi og vildi leita ráða hjá reynd-
ari þingmönnum en ekkert hefur
heyrst frekar frá henni.
Ég hef fullan skilning á því að
kommar telji rétt að níðast á þeim
sem einhverju hafa nurlað saman
og hafa meira umleikis en með-
almaðurinn enda gengur hugsjón
þeirra beinlínis út á það. Í hnot-
skurn er hugmyndafræðin þannig
að þeir sem ekki nenna og sólunda
öllu sem þeir afla eigi rétt á hlut-
deild í því sem þeir sem nenna og
fara vel með hafa nurlað saman.
Kjörorðið er: „Allt mitt er mitt og
allt þitt er mitt og þitt!“ Komm-
arnir koma þó hreint fram og eng-
um þarf að koma á óvart hug-
myndafræði þeirra. En að
Sjálfstæðis- og Framsókn-
arflokkur skuli beygja sig undir
þess háttar hugmyndafræði er
þeim til vansa.
Í raun eru þeir aðeins laumu-
kommar sem sigla undir fölsku
flaggi. Jafnvel Stalín komst ekki
með tærnar þar sem kommar og
laumukommar á þingi hér á landi
hafa hælana. Undir hæl Stalíns
fengu þegnarnir þó að halda ein-
hverju smáræði af því sem þeir
öfluðu en undir stjórn komma og
laumukomma á Íslandi er spari-
fjáreigendum gert að skila sex-
földum tekjum af sparifé sínu til
ríkisins. Eðli verðbóta getur tæp-
lega talist flókið fyrirbæri, ekki
einu sinni fyrir fólk undir með-
algreind. Fæstum sem fá fulla
flösku af víni lánaða dettur í hug
að þeim beri að skila henni átek-
inni. Flóknara er þetta nú ekki.
Svona umhverfi verður til þess að
ríkið fær að lokum 572% af engu í
stað þess að fá 22% af mjög miklu.
Tímavirði kjósenda
Örn Gunnlaugsson » Í raun eru þeir að-
eins laumukommar
sem sigla undir fölsku
flaggi. Skattlagning upp
á rúmlega sexfaldar
tekjur slær öllum
kommum við.
Örn Gunnlaugsson
Höfundur er fyrrverandi
atvinnurekandi.
orng05@simnet.is
Í nýlegri grein í
tímaritinu/vefritinu
Frjálsri verslun fer
Hannes G. Sigurðs-
son, ráðgjafi stjórnar
Samtaka atvinnulífs-
ins, SA, ásamt nú-
verandi fram-
kvæmdastjóra,
Halldóri Benjamín
Þorbergssyni, yfir
það á hnitmiðaðan
hátt hvernig þróun
kjaramála hefur ver-
ið og hver staðan er nú. Ekki skal
þeirra yfirferð rengd á nokkurn
hátt. Með greiningu sinni hafa þeir
félagar í raun dregið fram ábyrgð
Samtaka atvinnulífsins, SA, á nú-
verandi ástandi og staðfestuleysi í
gegnum árin. Einnig er það æp-
andi að SA, Samtök atvinnulífsins,
skuli ekki síðustu hálfa öld eða svo
hafa beitt sér svo neinu nemi fyrir
breytingum á vinnulöggjöfinni sem
að stofni til er frá árinu 1938, lög
nr. 80/1938. Þróun síðustu tuttugu
ára er sérstaklega vond þar sem
bæði hefur á þeim tíma verið mikið
góðæri og djúpt hallæri. Ólíkt því
sem mætti halda eru atvinnurek-
endur ekki vopnlausir í þeim slag
sem kjaraviðræður virðast vera
orðnar að. Átakafælnin og ósam-
staðan er hins vegar slík að við-
semjendur vita fyrir fram um ár-
angur sinn.
Hið opinbera
Einhverra hluta
vegna er það orðin
lenska að draga hið op-
inbera inn í kjara-
viðræður. Skattabreyt-
ingar fram og aftur og
alls konar innspýtingar
í hin fjölmörgu stuðn-
ingskerfi hins opinbera.
Lækkun vaxta er eitt,
tekjuskattsbreytingar
annað. Eitthvað lítið
hefur farið fyrir
áherslum atvinnurek-
enda í þessum þríliða viðræðum því
bæði hefur tryggingagjald lítið
breyst og SA hreint og beint samdi
um, eitt skiptið, að hið opinbera
lækkaði fremur tekjuskatt ein-
staklinga en tryggingagjald á fyrir-
tækin. Sú gjörð, ein og sér, ætti að
gera eigendum lítilla og með-
alstórra fyrirtækja nokkuð ljóst
hvernig hagsmunum þeirra var
kastað fyrir róða í misheppnaðri
verslun SA með hagsmuni umbjóð-
enda sinna. Illa fer á því að hið op-
inbera sé að blanda sér í samninga
tveggja og fyrirgera síðan hags-
munum annars. Enn verra er að sá
er fyrir verður sætti sig við slíkar
trakteringar. Líklega sýnir það
best dugleysið.
Flókið en samt einfalt
Mikið er gert úr því flækjustigi
sem á fjórða hundrað kjarasamn-
ingar valda en þó er á það að minn-
ast að margir þessara samninga
eru speglaðir af öðrum sem á und-
an koma og því ekki mikil átök sem
þarf til að klára þá. Fjöldi kjara-
samninga er í sjálfu sér aukaatriði,
svo lengi sem ekki sé farið offari í
launabreytingum. Fjöldi kjara-
samninga hlýtur að fara eftir fjölda
stéttarfélaga eða samfloti þeirra. Sé
gengið of langt í launabreytingum
mun það einungis valda því að
litlum og meðalstórum fyrirtækjum
mun fækka og hætt er við að ýmis
framleiðsla flytjist úr landi. Það er
raunveruleg hætta þar sem mörg
framleiðslufyrirtæki á Íslandi eru í
erlendri eigu. Eftir munu sitja ör-
fyrirtæki og ekki svo mörg stórfyr-
irtæki. Ef til vill er það hið end-
anlega markmið ráðandi afla í þeim
öfugmælasamtökum sem SA, Sam-
tök atvinnulífsins, hafa þróast til.
Höfundar höfrungahlaupsins
Steinþór Jónsson
Steinþór
Jónsson
»Með greiningu sinni
hafa þeir félagar í
raun dregið fram
ábyrgð Samtaka at-
vinnulífsins, SA, á nú-
verandi ástandi og stað-
festuleysi í gegnum
árin.
Höfundur var í Samtökum
atvinnulífsins.