Úrval - 01.04.1965, Side 81

Úrval - 01.04.1965, Side 81
MARGRÉTAR SAGA OG FERILL HENNAR . .. 79 vélræði djöfulsins, sem stundum gengur réttur, stundum hlykkjóttur að spilla mannkynsins sáluhjálp. Saman skrifað anno 1627 af Guð- mundi Einarssyni". Prófasturinn í Snæfellsnessýslu, Guðmundur Ein- arsson, ritaði Hugrás gegn Fjanda- fælu og göldrum Jóns Guðmunds- sonar lærða (1574—1658), en hann fékkst um hær mundir víð að kenna mönnum á Snæfellsnesi galdur, að sögn Guðmundar. Séra Guðmundur segist styðjast við tvö afrit af galdrakveri jóns lærða i ádeilu- riti sínu. Þetta kver mun nú glatað, en af tilvitnunum séra Guðmundar í ]>að verður nokkuð ráðið í efni ]>ess. Þar er kal'li, sem hann nefnir blóðstemmubók, en um hana farast lionum svo orð: ,,. . . .lausnarbókin með öllum sínum stöfum, reglum, inntökum og excipitur, einkum að binda þetta við lærið á jóðsjúkri kvinnu: Anna peperit Mariam, Maria Christum, Elizabet Johannem Cilicium, Remigium, Eorum dat salutario et redemptio, quando parias filium tuum hæc fæmina, og lesa þar eftir Margrétarsögu in nomine Patris, Filii et spititus sancti“ (9, 128.—129. hls.). Hér er Margrétar sögu ætlaður kraftur til að leysa barn frá konu, og til hins sama eiginleika bendir það, að í AM 431,12mo. kemur næst á eftir Margrétar sögu „lausn yfir jóðsjúkri konu“, og eru kaflar þar nær samhljóða því, er segir í galdra- kverinu, að bindast skuli við lær konunni (sjá .10, 89. og 90. bls.). Og á eftir sögunni í Am. 433 c, 12 mo kemur: sator arepo tenet opera rotas, sem einnig er lausn. Enn- fremur er í elztu handritunum af Margrétar sögu gefin fyrirheit um, að í því húsi, er geymi söguna, verði ekki fætt dautt harn eða lama. Af framansögðu verður ljóst, að Margrétar saga var álitin búa yfir krafti til að varðveita móður og harn í erfiðum fæðingum. Mér er ekki kunnugt um slíkan átrúnað á söguna meðal annarra þjóða en íslendinga, en v. Hovorka og Kron- feld geta þess, að í Oberland hafi þótt gott að láta vígða liluti undir kodda konu með jóðsótt og ákalla heilaga Margrétu (II, 556). Einnig geta þeir um lausnarbelti heilagrar Margrétar. Það var klútur eða band, sem bundið var um lendar sæng- urkonunni í nal'ni heilagrar lirenn- ingar og konan síðan látin rembast og ákalla hina helgu mey (II, 615). En sögunnar sjálfrar er ekki sér- staklega við getið, og yfirleitt var það María guðsmóðir, sem leitað var til vegna kvenna í barnsnauð, og svo var það í skandinavisku löndunum, sbr. Gotfredsen, Möller- Christensen og Reichborn-Kjenne- rud. Svo er að sjá, sem trúin á Mar- grétar sögu við barnsburð hafiverið sérstakt íslenzkt fyrirbæri, upprunn- ið í kaþólskum sið á íslandi, en haldizt síðan við þar löngu eftir siðaskiptin. Ég kem að minnsta kosti ekki auga á aðra aðgengilega skýringu á hinum mikla fjölda handrita af sögunni úr lútherskum sið. Það kann að þykja einkennilegt, að ekki sé getið um „dautt barn né lama“ í Reykjavíkurútgáfu Mar- grétar sögu, hafi hún einnig á síð-
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132

x

Úrval

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Úrval
https://timarit.is/publication/1841

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.