Mímir - 01.06.2007, Síða 12

Mímir - 01.06.2007, Síða 12
einnig samtímalýsingar á fornu máli, til dæmis í skrifum Guðbrands Vigfússonar (1864:xlv) þar sem hann minnist á Ib-framburð áttræðs manns sem var fæddur árið 1762 og í Réttrita- bók Eggerts Olafssonar frá 1762. Rithátturinn Iblrb í stað Iflrf birtist þegar í elstu íslensku málheimildum frá tólftu öld og er því eldri en hingað til hefur verið álitið. Þó fundust aðeins tvö dæmi í einu handriti frá tólftu öld af þeim handritum sem farið var yfir. Þess ber að geta að í fyrsta lagi eru til fá tólftu aldar handrit og líkt og Haraldur Bernharðsson (2002) bendir á geta margar aðrar ástæður leg- ið að baki. Hann bendir fyrst á efnislega tak- mörkun handritanna þar sem mest hafi verið ritað af hátíðlegum og fræðilegum ritum en ekkert hafi varðveist af til dæmis einkabréfum og dagbókum frá þessum tíma. Auk þess hafi bækur kirkjunnar líklega varðveist betur en rit almúgans. 1 öðru lagi bendir hann á þjóðfélags- lega takmörkun en skrifandi menn voru flestir af góðum ættum og er því lítið til af heimildum rituðum af alþýðufólki. I þriðja lagi segir Har- aldur þess að vænta að málbreytingar birtist ekki í rituðum heimildum fyrr en þær teljist vera hluti af hinu „viðurkennda máli“. Eins og komið hefur fram var lokhljóðsframburðurinn kallaður „bögumæli almúgans“ á átjándu öld (sjá Árna Böðvarsson 1951:171) og hafi það viðhorf verið lengi ríkjandi er þess að vænta að lærðir menn hafi reynt að losa sig við þennan framburð og um leið öll merki hans í rituðu máli. Aðeins fundust tvö dæmi í einu handriti frá þrettándu öld en alls fundust þrjátíu og tvö dæmi um ritháttinn Iblrb í stað Iflrfi fimmtán handritum og bréfum frá fjórtándu öld. Fyrir þessari fjölgun dæma geta verið margar ástæð- ur. Meðal annars varð mikil aukning í bókagerð og ritun sendibréfa á fjórtándu öld og ritað var um fjölbreyttara efni en áður. Auk þess varð læsi almennara og fleiri kunnu að skrifa. Því er líklegra að finna fleiri mállýskubundin ritháttar- einkenni frá þessum tíma en frá tólftu og þret- 10 tándu öld. Þessi fjölgun dæma verður því vart höfð til marks um að lokhljóðsframburðurinn hafi náð aukinni útbreiðslu. Það sem gerir rannsókn sem þessa flóknari þegar fram líða stundir eru uppskriftir manna á eldri handritum þar sem forritið er glatað. Þegar dæmi um mállýskubundin afbrigði orða birtast í uppskriftum getum við ekki sagt með fullri vissu hvort þau eru upprunnin úr forrit- inu sjálfu eða úr máli skrifarans sem ritaði eftir- ritið. Haraldur Bernharðsson (2002:191) segir samanburð á sautjándu aldar uppskriftum og varðveittum forritum þeirra leiða í ljós að skrif- ararnir hafi verið trúir sínu eigin máli. Jón Erlendsson í Villingaholti virðist þó vera undan- tekning frá þessu. Hann beitti mikilli ná- kvæmni við uppskriftir þrátt fyrir að finna megi ýmislegt í stafsetningu hans sem ekki styðst við forrit (Ólafur Elalldórsson 1990). Rithefðin setur einnig mark sitt á handritin. Skrifararnir rituðu ef til vill eftir ríkjandi rithefð fremur en eigin máli en það gæti útskýrt hvers vegna eitt orð eins og til dæmis silfur er ritað ellefu sinnum „silfur“ en aðeins einu sinni „silbur“, sbr. DI5, nr. 337. Skrifarinn gæti ver- ið vanur að skrifa samkvæmt hefðinni en gleymt sér einstaka sinnum og ritað orðin eftir eigin framburði. Þannig koma fram mállýsku- bundin máleinkenni skrifarans sem hjálpa oklc- ur að tíma- og staðsetja handritin. Athyglisvert er að ekkert þeirra handrita sem fjallað er um hér að ofan virðist hafa ein- göngu þennan lokhljóðsrithátt að geyma, jafn- vel ekki í sömu orðunum. Þó finnst rithátturinn Ifhfzkki í neinu orði sjö fornbréfa sem öll hafa dæmi um Iblrb, en þessi bréf eru öll afar stutt og er því ekki loku fyrir það skotið að ritarar þeirra hafi notað Iflrfí öðrum skrifum. 5. Landfræðileg útbreiðsla Við höfum nokkuð góða hugmynd um aldur handritanna en vitneskja okkar á ritunarstað j
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148

x

Mímir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Mímir
https://timarit.is/publication/1937

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.