Skógræktarritið - 15.12.1993, Qupperneq 100

skoðuð sérstaklega og stefnt að
því að styrkja bændur til að girða
fénaðinn inni (en ekki öfugt).
Skjólbeltanet
Til að heildarfjárfesting í skjól-
beltum nýtist sem best, þarf einn
aðili að skipuleggja skjólbeltanet
fyrir heilt hérað. Þetta hefur verið
víða verið gert erlendis, t.d. á |ót-
landi og í N.-Þýskalandi. Sums
staðar á þessum landsvæðum
var uppbygging skjólbeltanets
beinlínis talin forsenda þess að
landið yrði byggilegt til fram-
búðar. f Emslandi í N.-Þýska-
landi var ákveðið á 6. áratug
þessarar aldar að nýta mætti allt
að 6% flatarmáls landbúnaðar-
svæða undir skjólbelti.3
Hér á landi riðu Eyfirðingar á
vaðið og skipulögðu skjólbelta-
net fyrir Öngulsstaðahrepp.
Fjarlægð milli skjólbelta: Fjar-
lægð milli einstakra belta í skjól-
beltaneti, þ.e. möskvastærðin í
netinu, miðast við það, hvað við
búumst við, að trén í skjólbeltinu
nái mikilli hæð. í Danmörku gild-
ir sú regla, að fjarlægðin milli
skjólbelta er höfð 20-30 sinnum
hæð beltisins. Ef við gerum ráð
fyrir, að skjólbelti með alaskaösp
nái 10 m hæð væri nóg að hafa
skjólbelti með 200-300 m milli-
bili. f Laugarási í Biskupstungum
hafa hæstu asparbeltin náð yfir
16 m hæð og eru enn að hækka.
Almennt má reikna með, að í
uppsveitum Suðurlands gætu
asparbelti náð a.m.k. 15 m hæð
og bil milli asparbelta mætti
þess vegna vera 300-450 m.
Skjólbeltanet á stóru sam-
felldu svæði getur dregið mjög úr
vindgnauði handan við netið,
jafnvel þótt á bersvæði sé. Af
þessu hefur fengist mikil reynsla
á lótlandi. Þar var byrjað að
rækta skjólbelti af miklum krafti á
síðari hluta 19. aldar. Hefurkom-
ið í ljós, að austan til á Jótlands-
skaga nær vestanvindurinn sér
mun minna á strik á svæðum.þar
sem skaginn er þakinn heillegu
skjólbeltaneti, en annars staðar
þar sem skjólbeltanet skagans er
gloppótt. Danir telja, að til þess
að fá þessi lægjandi áhrif á vind-
inn, þurfi skjólbeltanetið að vera
a.m.k. 10-20 km breitt.4
Ef sett yrði upp skjólbeltanet,
t.d. á Suðurlandi, og netið byrj-
aði niðri við ströndina og væri ó-
slitið upp í uppsveitir, yrðu áhrif-
in þau, að stórlega myndi draga
úr vindhraða á bersvæði skjól-
megin við netið.
Þetta væri að vísu tröllaukið
verkefni. Heildarlengd raða í svo
stóru neti væri a.m.k. 10-20 þús-
und km, miðað við að 400 m
væru hafðir milli belta. Hins veg-
ar er í sveitunum fjöldi vinnu-
fúsra handa, sem vantar ný verk-
efni. Þar eru líka fyrir hendi vélar
og tæki og þekking á jarðvinnslu.
Væntanlega fást innan allt of
margra ára niðurstöður úr klóna-
tilraunum með fjölda klóna af
alaskaösp í sambandi við svo-
kallað iðnviðarverkefni. Þá ætti
að verða betri grundvöllur en nú
er til að ákveða, hvaða aspar-
klónar henta best í lágsveitum.
Hvernig væri að fara að huga
að gerð langtímaáætlunar um að
rfða skjólbeltanet t.d. um Flóann
eða Landeyjarnar? Þetta er
einmitt bróðurparturinn af því
svæði á Suðurlandi, sem best
hentartil kornræktar, en jafn-
framt talið of nærri sjó til að
henta til nytjaskógræktar, a.m.k.
með þeim efniviði, sem næg
reynsla er af ennþá. Skjólbelta-
netið myndi gagnast kornrækt-
inni og jafnframt bæta skógrækt-
arskilyrði í lágsveitum.
Tvennt þarf þó að koma til, ef
eitthvert vit á að vera í svo stór-
huga framkvæmdum:
Búfé þarf að girða af í beitar-
hólfum á þeim svæðum, sem
hafin yrði á skjólbeltarækt, svo
ekki þurfi að girða af hvert ein-
stakt skjólbelti. (Kostnaðurinn
við að girða af hvert einstakt
skjólbelti, miðað við að þau yrðu
samtals 2.000 km af fleirraða
beltum væri um það bil 600
milljónir (150.000 kr. á km girð-
ingar).)
Einnig verður að steinhætta
sinubrennslu. Til undirbúnings
þvf að framkvæma þessar hug-
myndir þyrfti að banna sinu-
brennslu hið fyrsta og athuga,
hvort hægt er að framfylgja slfku
banni. Sé það ekki hægt, er ein-
faldlega hægt að gleyma hug-
myndinni. Eflaust þarf nokkur ár
til að venja menn af þessum sið
og þvf ekki ráð nema í tíma sé
tekið. Þessi siðbót gæti talist
fyrsti áfangi áætlunar um að
skjólvæða Suðurland. Þegar
dregur að aldamótum væru
bændur kannski orðnir afhuga
sinubrennslu og skógræktar-
menn búnir að finna góða klóna
til skjólbeltaræktar f lágsveitum
Suðurlands.
Kostnaður
Sé fagmannlega að málum stað-
ið, þarf kostnaðurinn við skjól-
beltaræktina ekki að vera svo
mikill, að fjárveitingarvaldinu
vaxi hann í augum. Hér fer á eftir
sundurliðun á áætluðum kostn-
aði við ræktun einnar raðar af
skjólbelti með stiklingum gegn-
um plast miðað við einn km:
(arðvinnsla: kr. 10.000
Plastdúkur, efni
og vinna: kr. 30.000
Stiklingar: kr. 5.000
Vinna við stungu: kr. 3.500
Klipping: kr. 3.500
Fjarlæging plasts: kr. 5.000
Annað og ófyrirséð: kr. 10.000
Samtals: kr. 67.000
Ef ríkið greiðir helming kostnað-
arins, þýðir þetta, að kostnaður
ríkisins af ræktun 500 km á ári,
miðað við einfalda röð, væri
98
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1993