Morgunblaðið - 06.12.1981, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 06.12.1981, Blaðsíða 1
Sunnudagur 6. desember nrgmniMtóí^ Bls. 49-96 Það var föstudaginn 2. nóvember árið 1906 klukkan sjö aö kvöldi, að danskur Ijósmyndari, Peter Petersen, myrkvaði salinn í Breiðfjörðshúsi við Aðalstræti og kveikti á sýningarvélinni. í salnum fyrir neðan sýningarklefann gat hann greint hvirfilinn á yfir tvö hundruð uppáklæddum íslendingum sem komnir voru til að sjá fjörutíu og fimm mínútna langa dagskrá með „lifandi myndum" af landslagi, merkisviðburðum og spaugi. Reykjavíkur Bio- graftheater var tekiö til starfa í Fjalakettinum. Bíóiö var oröið hluti af íslenskri menningu. For- stjón fyrirtækisins, Daninn Alfred Lind, hafði verið gerður út af Warburg nokkrum. stórkaup- manni í Kaupmannahöfn. Sá haföi keypt tæki til sýninga og töku kvikmynda og falið Lind að koma upp kvikmyndahúsi í Reykjavík. Rekstur- inn gekk vel og Reykjavíkur Biograftheater auglýsti nýtt prógram í hverri viku, hljóðfæra- slátt og raflýsingu. Sýningarnar voru hvert kvöld klukkan sjö og níu. Fólk var nægjusamt þá daga. Það var ekki fyrr en mörgum áratugum síöar að farið var að auglýsa sýningar klukkan „þrju, fimm, sjö, níu og ellefu-fimmtán". Þegar Nýja Bíó tók til starfa var farið að kalla bíóiö í Breiðfjörðshúsi „Gamla Bíó" og þegar það flutti í eigiö húsnæði á þriðja áratugnum stóð þaö nafn á nýbyggingunni. Á fyrstu áratugum aldar- innar áttu sér stað miklar breytingar á högum manna hér í álfu. Nýjar hugmyndir ruddu sér til rúms á öllum sviðum og fé streymdi frá nýlendunum og gerði kleift aö hrinda þeim i framkvæmd. Til þessara ára má rekja margt og kannski flest af þvi sem einkennir vestrænt nútímasamfélag. Hlutir sem nú eru hversdagslegir voru þá í fyrsta sinn að líta dagsins Ijós í ófullkominni mynd á verkstæðum og tilraunastofum. Bílar, flug- vélar, útvarp svo nokkuð sé nefnt. Og kvikmyndir. Danir uröu ásamt ítölum forystu- menn á sviði kvikmyndagerðar á öðrum tug aldarinnar og því er það ekki undarlegt að áhugi á kvikmyndum ^^ vaknaöi snemma meðal íslendinga |JF! % og þeir kynntust Hanna Ralph og Gunnar Tolnæs í hlutverkum sínum í kvik- myndinni „Det Sovende Hus", sem Guomundur Kamban geröi fyrir Nordiska Films Kompagni í Danmörku ário 1926. sömuleiöis snemma „máli ljóssins",eins og Jóhann Sigurjónsson kallaöi hina nýju listgrein. Alfred Lind og Bíó-Petersen tóku hér kvikmyndir samhliöa því að þeir sýndu í Fjalakettínum. Erlendir menn tóku hér heimildamyndir fyrir fyrri heims- styrjöld og áriö 1919 kemur mikið lið frá Nordisk Film Kompagni og tekur hér upp mikinn hluta kvikmyndarinnar „Borgslægtens Historie" eftir skáldsögu Gunnars Gunnarssonar. Tveimur árum áöur höföu Svíar kvikmyndað Fjalla-Eyvind Jóhanns Sigurjóns- sonar, sem vakið hafði mikla athygli á fjölum konunglega leikhússins í Kaupmannahöfn og í Stokkhólmi. í upphafi þriöja áratugar- ins hófust svo afskipti þriöja íslenska rithöf- undarins af kvikmyndagerð og árið 1924 stofn- aöi hann ásamt fleirum eigið kvikmyndafélag og hélt til eylandsins í norðri til að gera kvikmynd eftir eigm leikriti sem sýnt hafði verið í „Kon- unglega". Sá var Guðmundur Kamban. Það telst til meiriháttar afreka nú á dögum að gera kvikmynd, enda leggur fólk mikið á sig við slíka vinnu og miklir fjármunir eru jafnan í húfi. Þá leggja leikarar og aörir starfsmenn sig gjarnan í mikla hættu þegar áhrifamikil atriöi eru fest á filmu við erfiðar aðstæður. Það er því athyglis- vert að hugleiða andartak hvernig það hefur verið að vinna að meiri háttar kvikmyndagerð á dögum hestvagna, óbrúaðra stórfljóta og ým- issa annarra ópæginda sem nú heyra sögunni til. Kvikmyndir þær sem hér er fjallað um voru teknar með handsnúnum myndavél- um á 35 milhmetra svarthvítar filmur, sem stundum voru litaðar eftir á. Eitt var það sem kvikmyndagerðarmenn þessa tíma voru þó lausir við. Þeir þurftu ekkert að hugsa um tal eöa önnur hljóð. Rétt eins og fólk ætlaðist ekki til að konungurinn kastaði á það kveöju þar sem hann hékk í gyllta rammanum á stofuveggnum, átti það ekki von á því að hreyfimyndafólkið á hvíta tjaldinu í Breiöfjörðshúsi færi að hafa í frammi hávaða og yfirgnæfa kannski með því slaghörpuspiliö. SIB.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.