Morgunblaðið - 10.08.1982, Blaðsíða 38

Morgunblaðið - 10.08.1982, Blaðsíða 38
38 MORGUNBLADIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 10. ÁGÚST 1982 Johannes Carl Klein — Minning Fæddur 24. febrúar 1887 Dáinn 30. júlí 1982 Johannes Carl Klein kjötkaup- maður á Baldursgötu 14 andaðist 30. júlí sl. á Vífilsstöðum 95 ára að aldri. Þessi velgerðarmaður minn var gæddur miklu þreki og var andlega hress og minnisgóður til hinsta dags, en fótfúinn og bund- inn við hjólastól síðustu árin. Klein réðst árið 1915 sem veit- ingamaður eða „restauratör" á elsta Gullfoss, fyrsta skip Eim- skipafélagsins og fyrir eiginn reikning. Þá var enginn íslenskur bryti til, sem gat gegnt starfinu. Heimsstyrjöldin geisaði, hættur voru hvarvetna á höfunum og fáir farþegar með skipinu. Veitinga- salan á Gullfossi reyndist því fyrsta brytanum engin auðs- uppspretta. Starfinu fylgdi hins vegar ýmis kynni. Þá var Sveinn Björnsson, síðar fyrsti forseti ísl. lýðveldisins, stjórnarformaður Eimskipafélagsins, og á heimili hans var Klein tíður gestur. Frú Georgía var dönsk og saknaði danskrar spegepylsu og svína- kambs. Brytinn á Gullfossi var velkominn til þeirra hjóna með góðgætið, og hjá þeim kynntist hann stúlkunni Elínu Þorláksdótt- ur frá ísafirði. Henni giftist hann 1918 og settist þá að í Reykjavík. Klein gekk ungur á matreiðslu- skóla hjá „besta eldhúsi Kaup- mannahafnar", Le diner trans- portable, og útskrifaðist þaðan 1908. Jafnframt matreiðslunám- inu sótti hann kvöldskóla í versl- unarfræðum. Að námi loknu sigldi hann tvö ár sem matsveinn, síðara árið á stóru farþegaskipi, sem gekk milli Skandinavíu og Amer- íku. Þar líkaði honum illa og skipti um farkost og áfangastað í des- ember 1909 og réði sig á Ask, leiguskip, sem Thor Tulinius hafði í förum milli Kaupmannahafnar og Islands. Skipið tók 20 farþega og Klein var eini matsveinninn um borð. Föður hans þótti það undar- legt ráðlag, þegar sonurinn réð sig á smákopp, sem kúldaðist norður til íslands, eftir að hafa verið á stórskipum í förum til New York. í íslandsferðum var Klein sinn eiginn herra en ekki þjónn ann- arra eins og hjá hinum stóru, og hann steig ölduna á íslandshafi næstu 8 árin. Þá var oft þrútið loft og þungur sjór. Haustið 1913 var Klein bryti á íslandsfarinu Kong Helge. Um mánaðamótin okt—nóv. 80 mílur norður af Færeyjum á leið til Nor- egs fengu þeir á sig brotsjó í of- viðri, sem svipti brúnni af skipinu, en þar stóðu þá fyrsti stýrimaður' og tveir hásetar. Þetta var um hálftíu að kvöldi, þreifandi myrk- ur og fárviðri og engin björgun möguleg. Annar björgunarbátur- inn molaðist við reykháf skipsins, sem hraktist stjórnlítið uns Klein og öðrum stýrimanni tókst að rétta það af, og farmi sínum skil- uðu þeir til Noregs eins og áætlað var. Eftir að hafa tapað á veitingum á Gullfossi, gafst Klein upp á þeim starfa og tók að sigla á flutn- ingaskipi milli Danmerkur og Englands í von um betri afla. Þetta var 1917 og kafbátahernað- ur Þjóðverja í algleymingi. Þá var það hinn 29. apríl að tundurskeyti frá kafbát hæfði skipið á Norður- sjó. Skipið sökk, en áhöfnin, 18 menn, komst slysalaust í tvo björgunarbáta. Klein var snöggklæddur þegar sprengingin varð, en gat gripið jakka um leið og hann hljóp niður í annan bát- inn. I tvo sólarhringa voru þeir að velkjast við lítinn kost í hávaðar- oki um Norðursjó án þess að sjá til t Faöir okkar og afi, VIGFÚS ÞORGILSSON, andadisl á Hrafnistu mánudaginn 9. ágúst. Bðrn og barnabðrn. t Faðir okkar og tengdafaölr, ÞÓRÐUR ÞÓRÐARSON, voggfóöraramoistarí frá Staöarhraum, lést aö Hrafnistu 9. ágúst. Edda Þórz, Magnús Valdimarsson, Sif Þórz, Valgaro J. Ólafsson t Eiginmaöur minn, faöir, tengdafaöir og afi, ODDGEIR EINARSSON, Lindargötu 40, lést i Landspítalanum aöfaranótt 7. ágúst. Kamilla Petersen, Árjúst Þór Oddgeirsson, Erna Thorsteinsson, Einar Oddgeirsson, Kristín Sveinsdóttir og barnaböm. t Eiginmaöur minn, faöir tengdafaoir og afi, VIGGÓ SIGURDUR BJORGÓLFSSON, Hólsbraut 13, Hafnarfiroi, verður jarðsunginn frá Hafnarfjarðarkirkju miðvikudaginn ágúst kl. 13.30. 11. Áata Vigdís Jónsdóttir, Jón Gestur Viggósson, Þorbjörg Br. Gunnarsdóttir, Katrín S. Víggósdóttir, Ronald E. Miller, Vigfús örn Viggósson og barnabörn. annarra skipa en kafbáta. Þá loks bar þá í sjónmál hollensks kútters, sem var að veiðum og bjargaði mönnunum. Eftir þessa svaðilför gerði Klein stuttan stans í Kaupmannahöfn og réð sig bryta á íslandsfarið Geysi og settist að í Reykjavík. Johannes Carl Klein var fæddur og uppalinn í Kaupmannahöfn. Þegar hann kom fyrst til Reykja- víkur 1909, blasti við honum hafn- arlaust sveitaþorp í kvosinni milli Grjótaþorps og Skólavörðuhæðar. Þetta var timburhúsaþorp í dálitl- um vexti; menn voru að ljúka við að reisa húsin við Tjarnargötuna og tengja götuna í Skuggahverfinu beint við Miðbæinn, Hverfisgatan var til og Landsbókasafnið, feg- ursta húsið í Reykjavík. Reyk- víkingar voru teknir að byggja úr steini, og steinhúsum fjölgaði næstu árin. Klein virtist íslendingar fátæk- ir og illa klæddir, en húsin, sem þeir reistu, stækkuðu og fríkkuðu með hverju ári og klæðnaðurinn skánaði, a.m.k. í Reykjvaík. Ann- ars þótti honum Reykjavík mjög leiðinlegur bær og fátt um skemmtistaði. Helst var að líta inn á Hótel ísland, þar sem nú er Hallærisplanið. Á Hótel Skjald- breið var kaffihús, og svo var Norðurpóllinn inn við Hlemm, en þar var veitingahús á ystu mörk- um bæjarins. Þrátt fyrir fábreytt mannlíf og fátækt, festi Klein hér yndi, steig á land og réðst sem matsveinn á strandferðaskipið Vestra, sem sigldi milli Reykja- víkur og Akureyrar, og lenti að sögn Kleins á 46 höfnum í aðal- ferðum haust og vor. Þá var strandferðaskipið aðalsamgöngu- tækið við afskekktar byggðir, því að vegir voru engir nema í helstu kaupstöðum og bíllinn varla kom- inn til sögunnar á íslandi. Klein kynntis nú íslensku ströndinni, heillandi björtum sumarnóttum og hrímsvörtu og úfnu skammdeg- inu. Eftir um þriggja ára strandsigl- ingu réði Klein sig á Kong Helge, og þaðan Iá leiðin á fyrsta milli- landa skipið sem íslendingar eign- uðust, og eftir það var hann um skeið bryti á björgunarskipinu Geir, uns hann gerðist verslunar- stjóri fyrir matarbúð Sláturfélags Suðurlands við Laugaveg 42 á horninu á Frakkastíg. Þegar hann var orðinn verslunarstjóri hjá ís- lensku fyrirtæki, taldi hann sér skylt að læra málið og leitaði til Freysteins Gunnarssonar, sem þá vann að íslensk-danskri orðabók. Freysteinn bar undir nemandann merkingu danskra orða, svo að kennslustundirnar urðu oft lang- ar, og Klein lærði að skilja ís- lensku, en hann lærði einnig að athuguðu máli að ekki var ráðlegt að mæla á þá tungu. Reykvískum sælkerum, vaxandi stétt manna í kaupstaðnum, þótti það traust- vekjandi að kaupa kjötvörur, þar sem dönsk tunga var töluð fyrir innan búðarborðið. Danir voru þá talsvert áberandi í bæjarlífinu og töldust margir til höfðingja en hann Klein kunni ekki alls kostar við sig í þeirra hópi, taldi sig ekki til stéttarinnar, og átti meiri per- sónuleg samskipti við íslendinga. Hann skildi mætavel íslensku og allir skildu dönsku íslenskuna t Móðir okkar, LÁRA PAL MADÓTTIR, andaöist 7. ágúst aö Elli- og hjúkrunarheimilinu Grund. Heidur Aðalsteinsdóttir, Halla Aðalsteinsdóttir. t FRÓKEN INGIBJORG BJÖRNSDÓTTlfl, fyrrverandi aöalféhirðir Landsbanka fslands, andaöist í Landakotsspítala laugardaginn 7. ágúst. Fyrir hönd aöstandenda, Rut Barker, Guörún Rut Viðarsdóttir. t Maöurinn minn, faðir okkar og tengdafaöir, ÞORVALDUR B. GRÖNDAL, rafvirki, Espigerði 20, er lést þann 3. ágúst, verður jarösunginn frá Fossvogskirkju miö- vikudaginn 11. ágúst kl. 3 siðdegis. Jórunn S. Grðndal, Sigurlaug Grðndal, Steingrímur Þ. Gröndal, Benedikt Þ. Grðndal, Ólafur Þ. Grðndal. Hðrður Araaon, Sigríður Ásgeirsdóttir, Drífa Bjðrgvinadóttir, t Sonur minn, eiginmaður, faöir, tengdafaölr og afi, INGIMAR INGIMARSSON, bifreiðastjóri, Kirkjuteigi 23, verður jarðsunginn frá Fossvogskirkju miðvikudaginn 11. ágúst kl. 1.30. Sólveig Jónsdóttir, Valgerður Sigurðardóttir. Sigurður Ingimarsson, Elfn Magnúsdóttir Inga Gerður Ingimarsdóttir, og barnabörn. hans Kleins. Á íslandi voru allir jafnir að hans dómi; þess vegna var hann kominn til íslands, og menn höfðu tekið hann í samfélag sitt eins og hann var og báru meira að segja talsvert traust til hans af því að hann var danskur. Þessu trausti vildi hann ekki glata, þess vegna hélt hann áfram að vera Dani á íslandi. Elín Klein andaðist úr heilablóðfalli 1925. Þau höfðu eignast fjögur börn, en misst fyrsta barnið. Fjölskyldan leitaði til móðursystur sinnar, Sylvíu, sem var ekkja með tvo unga syni. Faðirinn hafði farist með kútter Valtý í febrúar 1920. Úr nauðleitunum varð hjónaband. Þau Klein eignuðust einn son, sem lést á fyrsta ári. Klein stofanði sjálfstæða kjöt- verslun í Reykjavík 1927 við Frakkastíg 16. Sláturfélgi Suður- lands mislíkaði að missa starfs- manninn og fá nýja kjötverslun í nágrennið og neitaði að selja Klein kjöt. Þá náði hann viðskipt- um við Jón Björnsson, sem var með Verslunarfélag Borgarfjarðar og keypti kjöt af honum. Um sömu mundir stofnaði faðir minn versl- un og sláturhús á Hellu á Rang- árvöllum og hóf viðskipti við Klein og fylgdi vinátta meðan báðir lifðu. Vörur frá Klein þóttu jafnan góðar og verslun hans dafnaði. Skömmu síðar keypti Klein hús- ið Baldursgötu 14 og flutti þangað verslun sína og kjötiðju. Þá stofn- aöi hann útibú við Laugarnesveg en flutti það síðar að Hrísateig 14. Menn voru bjartsýnir um þær mundir, en þá reið viðskiptakrepp- an mikla yfir, og kjöt varð sjald- séð á borðum flestra. Samkeppnin var gríðarhörð, en danskan og vöruvöndun dugði Klein til aukins álits. Árið 1938 keypti hann Miln- ersbúð við Leifsgötu 32 og stofnaði þar útibú. Á kreppuárum var oft setinn Svarfaðardalur uppi á lofti á Baldursgötu 14, þegar við bjugg- um þar 5 strákar á svipuðu reki. Þar átti ég vandalaus innhlaup, hvernig sem á stóð allt til stúd- entsprófs, og dvalarkostnaðurinn var aldrei greiddur. Björn Guð- finnsson málfræðingur var árum saman í kosti hjá Klein og kenndi íslensku á heimilinu. Þá held ég að Klein hafi um sinn verið að hugsa um að skipta um tungumál, en kunni ekki við að skipta, þegar á hólminn kom. Málið var of mikill hluti af honum sjálfum. Elínu fyrri konu Kleins, sá ég aldrei, en frú Sylvía var einstök manneskja, og ég trúi að hún hafi verið mjög lík systur sinni. Frú Sylvía fórnaði sér algjörlega fyrir vösólfana, sem settu oft allt á ann- an endann. Hún var ávallt ein með heimilið og sætti allar sennur. Lífsbaráttan var alls staðar hörð í þá daga. Klein var frá unga aldri vanur löngum vinnudegi, var snemma á fótum, vakti liðið kl. 7 á morgnana og stóð óslitið í búðinni til kl. 7 á kvöldin og oft lengur. Síðari heimsstyrjöldin kvaddi hér dyra með ýmsu móti. Að Bald- ursgötu 14 steðjuðu brytar af skipum Sameinaða gufuskipafé- lagsins danska, þegar Þjóðverjar ruddust inn í Danmörku. Þá lá fjöldi af dönskum skipum í ensk- um höfnum, og þessi „smjörfloti" var látinn sigla til íslands eftir fiski handa Bretum. Margir bryt- ar á flotanum könnuðust við Klein AUGLÝSINGASTOFA MYNDAMÓTAHF

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.