Morgunblaðið - 04.04.1985, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 04.04.1985, Blaðsíða 18
(í ^ÖJLJIM'IA 1 MMOAUUTMMl'-i .aKlAJHVHJQHOM MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 4. APRÍL 1985 Þorlákur biskup helgi hefur verið valinn verndardýrlingur ís- lenzku þjóðarinnar. Tilskipan Jóhannesar Páls II páfa þess efnis var gefin út í Vatikaninu í Rómaborg 14. janúar sl. í postullegu bréfi páfa segir m.a.: „Hinn heilagi biskup, Þorlákur, frjóvgaði íslenzku kirkjuna með orði sannleikans og nærði hana með sakramenti lífsins og því hafa íslenzkir prestar, ásamt hinum trúuðu með þessari þjóð, lengi heiðr- að hann með sérstökum hætti og án afláts, og heiðra hann enn." Þorlákur helgi fæddist á Hlíðarenda í Fljótshlíð 1133, kjörinn biskup í Skálholti 1174. Hann lézt árið 1193, en í harðindunum 1197 kom upp helgi hans. Þorlákur var tekinn í helgra manna tölu á Alþingi 1198. Helgi hans náði út fyrir landsteinana og var messudag- ur helgaður honum í trkibiskupsdæmi Niðaróss undir lok 15. aldar, en hann var viðurkenndur dýrlingur í erkibiskupsdæminu. í tilefni þess, að Jóhannes l'áll II páfi hefur valið heilagan Þorlák verndardýrling íslenzku þjóðarinnar birtir Morgunblaðið hér nokkra kafla úr Þorlákssögu (Byskupasögur I). Frá háttum Þorláks byskups Nú er at segja af hversdagshátt- um ins sæla Þorláks byskups, hve jafnlyndr hann var i góðum hlut- um. Hann mælti aldri þat orö, er eigi kæmi til nökkurrar nytsemd- ar, ef hann var at þvi sóttr. Hann var svá varr í sinum orðum, at hann lastaöi aldri veðr, sem marg- ir gera, ok enga þá hluti, er eigi váru lastandi ok hann sá, at eftir guðs vilja váru. Hann langaði til engra dægra. Hann kvíddi engum mjök nema alþingi og imbrudög- um; af því alþingi, at honum þótti margr maðr þar verða villr vega um sín málaferli, sá er mikils var virðr ok honum þótti mikit við liggja, en af því imbrudögum, at honum þótti þat ábyrgðarráð mik- it at vígja menn, er til þess sóttu langan veg ok hann sá þá mjök vanfæra til, bæði sakir litils lær- dóms ok annarra hátta sér óskap- felldra, en hann nennti þó varla at níta, bæði sakir fátækis þeira sjálfra ok fyrir sakir þeira manna, er þeim höfðu kennt eða sínar jarteinir höfðu til sent. En sagði hann hverjum þeira greiniliga, hvat hverri vígslu fylgdi til vanda, ok fal þeim sjálfum ábyrgð á hendi ok þeim, er þá sendu til. Þorlákr lét oft kenna kenningar, af því at hann sá þat, þótt eigi yrði oft hlýtt svá skynsamliga sem skyldi bóksögum, at þó dvaldi þat þá ónýtar gerðir fyrir mörgum mönnum. Hann var svá jafnlyndr í föstum sínum, þá hann var heima, en í vökum ok bænahaldi, hvárt sem hann var heima eða eigi, at til ins sama var ey at ætla. Hann neytti svá lítt fæðslu, að eigi mátti annat líkara þykkja en hann myndi þá oftar við skiljast, er honum þótti mest fyrir. Svá var honum um drykk farit, at aldri mátti finna, at á hann fengi, þó hann hefði þess kyns drykk. En hann var svá drykksæll, at þat öl brást aldri, er hann blessaði ok hann signdi sinni hendi, þá er gerð skyldi koma. Hann var svá óvand- látr ok vinveittr at þeim veizlum, er drykkr var, að hann sæmdi við allt þat, er eigi samdi illa. En þá Þorlákr byskup drakk vatn eða óáfenginn drykk, þá fór hann svá stilliliga með ok svá mikilli bind- andi, at hann saup á þrjá sopa eða fimm eða sjau, en náliga aldri matmála á milli ósjúkr, ef eigi váru almennings drykkjur. Þorlákr byskup var aldri allvel heill í sínum byskupsdómi, ok var þat sem ván var, at þvi sem Páll postuli segir, at kraftrinn algerist af sjúkleiknum. Atgerðir lét hann lækna oft hafa at sér við sinni meinsemi ok sýndi þat, að guð hef- ir til setta lækna, at þeir skulu stundum mega at dróttins vilja með skömmum sárleikum stoðva löng óhægendi. Þorlákr byskup hafði skynsam- ligan hátt á sínu bænahaldi frá því, sem flestir menn aðrir. Hann söng fyrst Credo ok Pater noster eftir þat, er hann hafði signt sik, ok ymna Jesu nostra redemptio, ok lét þat þegar þar á finna, at hann hugsaði jafnan til þeirar lausnar, er guð hafði leyst mannkynit, ok sanna ást við guð ok menn, girnd eilifrar sælu ok samvistar við guð, ótti dómsdags ok hingatkváma skaparans at dæma um allt mann- kyn. Þetta allt boðar þessi ymni. Þá söng hann Gregoríusbæn, á meðan hann klæddi sik, ok þar eftir inn fyrsta psálm ór psaltara ok lét sér aldri ór hug ganga þau heilræði, ení psálminum standa, at sá er sæll, er eigi gengr eftir óráðum ok eigi samþykkir illa hluti með syndugum ok eigi dæm- ir ranga dóma ok jafnan geymir guðs laga. En er hann kom til kirkju, söng hann fyrst lof heil- agri þrenning. Eftir þat lofaði hann með söngum þá heilaga menn, er kirkjan var vigð, sú er þá var hann í ok þar váru helgir dóm- ar varðveittir. Siðan las hann Máríutiðir, ok eftir þat lagðist hann niðr fyrir altari allr til jarð- ar, þá er eigi var heilagt, ok bað lengi fyrir allri guðs kristni, ok hvern dag söng hann þriðjung psaltara um fram vanasöng sinn, hvárt sem hann var heima eða eigi, ok söng fleira millum psálma en aðrir menn. Hann söng fyrst Gloria patri af heilagri þrenning, þá næst Miserere mei Deus, þá Satvumfac, pater et domine fyrir ollu kristnu fólki. En ef honum báru til vandamál, söng hann þat vers, sem Salómon inn spaki bað til guðs á sínum dogum: Mitte mihi, Domine, auxilium de sancto. En er hann gekk frá matborði, söng hann: Benedicam Dominum in omni tempore. En er hann af- klæddist til svefns, söng hann þann psálm, er dróttinn er minntr á sitt heit, at þeir skyli öruggir vera, er sitt ráð varðveita réttliga ok misbjóða öðrum hvárki í orðum né gerðum. Þessi psálmr er Dom- ine, quis habitavit, ok var honum mikit yndi at halda síkar venjur ok vænti, at nökkurr myndi eftir hans háttum víkja. Hann henti skemmtan at sögum ok kvæðum ok at öllum strengleikum ok hljóðfærum ok að hygginna manna ræðum ok draumum ok at öllu því, er góðra manna skemmt- an var, utan leikum, því at honum þótti slíkt dvelja ónýtar sýslur vándra manna. Draumr Þorláks byskups Þorlák byskup dreymdi þann draum á alþingi, at hann þóttist ganga frá kirkju þar á þinginu heim til búðar sinnar ok bera höf- uð ins heilaga Martini i faðmi sér. En Páll prestr af Reykjaholti, dýrðligr maðr, réð svá þann draum, at hann sjálfr myndi þar eftir bera heilags byskups höfuð, hvert er hann færi, ok er nú öllum auðsýnt, at þat er satt. Þá er inn sæli Þorlákr hafði fimmtán vetr at stóli setit í Skála- holti með tígn ok björtum blóma alls konar góðgerninga, elskaðr af guði ok góðum mönnum, miskunn- samr ok ráðvandr, lítillátr, rétt- látr ok þolinmóðr, mæddr i mót- gerðum manna ok þar með i marg- faldri vanheilsu, þá leitaði hann þess við vini sina at gefa upp bysk- upsdóminn ok ráðast aftr undir ina sömu kanokareglu. En alls- valdandi guð lét þetta þvi eigi framgengt verða, at hann sá hreinlifi hans ok góðlifi vel nægj- ast honum til heilagleiks, þó at hvergi minnkaðist hans tígn fyrir manna augum, sú er hann hafði honum gefit. Andlát Þorláks byskups Inn sæli Þorlákr byskup fór þann fjórðung síðast, er honum var nálægstr, ok tók í ferðinni þá sótt, er hann leiddi til grafar. Hann kom heim í Skálaholt með litlum mætti ok lá þrjá mánaði í rekkju ok hafði þunga sótt, en aldri svá harða verki, at hann mætti eigi fyrir öllu ráð gera ok skipa, sem hann vildi. Þá var i Skálaholti Gizurr Hallsson, mikill höfðingi, vitr ok góðgjarn. Hann styrkti oft inn sæla Þorlák í fagrligum dæmisög- um af þeim mönnum, er sin mein- læti báru drengiliga fyrir guðs sakir. Páll, systursonr hans, kom ok at finna hann i sinni sótt, þvi at byskup elskaði hann mest sinna frænda, ok margir vinir ok ást- menn byskups kómu til hans at þiggja af honum heil ráð, en sýna honum sina ást. Þar kom Þorvaldr Gizurarson, mikill höfðingi, ok reiknaði inn sæli Þorlákr fyrir kennimönnum ok höfðingjum fjárhagi staðarins, ok hafði all- mikit græðzt, meðan hann hafði fyrir ráðit, ok þvi með þeira ráði lagði hann þá enn til frænda sinna fátækra nökkur fé. Hann gaf inn bezta búnað sinn byskupi þeim, er eftir hann kæmi, en annan prest- um, en fátækum mönnum þann, er féminnstr var, þvi at hann lét þá aldri hjá sitja, þá er hann gaf gjafir sínum vinum. Hann gaf gull Brandi byskupi, en vígslugull sitt Páli, systursyni sínum, ok var þat forspá hans tígnar, þvi at hann varð byskup eftir hann. Ok allir þóttust nökkut gott af hljóta þvi, er hann hafði átt. Sjau náttum fyrir andlát sitt kallar hann til sín lærða menn ok lét olea sik, ok áðr hann væri smurðr, talaði hann langt erendi, þó honum væri málit erfitt. „Ek lá fyrr í sótt með litlum mætti oleaðr," segir hann, „ok bauð ek þá, at allir menn, er i mínum stórmælum væri, skyldu frjálsir vera, ef ek dæja. Ætlaða ek þat þeim til líknar, en mér eigi til áfallsdóms. En þeir virðu þat svá fyrir mér at ek þættumst of framt fram hafa farit í gegn þeim, er ek bannfærða þá fyrir sína glæpi, er eigi vildu af láta, logliga áminntir, ok ek bað leysa, þá er ek hugða mér dauða. En nú býð ek yðr, at öll min ummæli skulu standa við þá, nema þeir sættist með þeiri lausn, sem ek hefi áðr til lagða, ella biði þau umdæmis þess bysk- ups, er eftir mik kemr." Síðan hvildist hann ok mælti í annat sinn til þeira, er hjá honum
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.