Morgunblaðið - 03.07.1985, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 3. JÚLl 1985
Gromyko forseti í
kjölfar SYÍptinga
Moskvu, 2. júlí. AP.
ÚTNEFNING Andreis Gromyko, sem gegnt hefur stöðu utanríkisráðherra sl. 28
ár, í embætti forseta Sovétríkjanna í dag sigldi í kjölfar mikilla sviptinga í
sovéskum stjórnmalum.
I gær var Grigori Romanov vikið
úr stjórnmálaráði Kommúnista-
flokks Sovétríkjanna. I dag var svo
Bduard A. Shevardnadze, sem tók
sæti Romanovs i ráðinu, skipaður
utanríkisráðherra í stað Gromykos.
Kjör Gromykos kom nokkuð á
óvart þar sem það brýtur í bága við
viðtekna hefð: allt frá síðustu árum
valdatíma Brezhnevs hefur aðalleið-
togi kommúnistaflokksins einnig
verið forseti landsins.
Mikhail S. Gorbachev, núverandi
leiðtogi flokksins, tilnefndi Gromyko
formlega í embætti forseta á fundi
Æðsta ráðs sovéska kommúnista-
flokksins. 1.500 fulltrúar eiga sæti i
æðsta ráðinu, og staðfestu þeir út-
nefninguna samhljóða.
Það vakti mikla athygli að Shev-
ardnadze, sem verið hefur leiðtogi
kommúnistaflokksins í Georgíu, var
gerður að utanríkisráðherra, enda
var hann kjörinn í stjórnmálaráð
kommúnistaflokksins f fyrsta sinn í
gær.
Þess má geta að Gromyko fékk
ekki sæti í stjórnmálaráðinu fyrr en
1973 eða 16 árum eftir að hann varð
utanrfkisráðherra.
Gorbachev sagði m.a. í ræðu sinni
á fundi Æðsta ráðsins að sfðan 1977
hefði aðalleiðtogi flokksins einnig
gegn embætti forseta: „Þetta var
réttlætanlegt á þeim tíma, en nú
hafa ýmsar lagabreytingar verið
gerðar og eftirlit með framkvæmda-
valdinu og flokksstarfinu hefur verið
aukið.“
Hins vegar sagði Gorbachev þegar
hann tilnefndi Konstantín Chern-
enko forseta í fyrra, að það þjónaði
þjóðarhagsmunum best að sami
maður gegndi báðum embættunum.
Eftir skipun Gromykos f forseta-
embættið hélt hann ræðu þar sem
hann kvaðst vera „djúpt snortinn":
„Ákvörðun æðsta ráðsins ber vitni
um mikið traust í minn garð.“
Forsætisráðherra Sovétrikjanna,
Nikolai Tikhonov, hélt útnefningar-
ræðu Shevardneadzes, en hinn nýi
utanríkisráðherra tók ekki til máls á
þinginu í dag.
Sumir vestrænir fréttaskýrendur
töldu að með því að skipa Gromyko í
embætti forseta, sem er valdalítil
virðingarstaða, væri verið að launa
honum á verðugan hátt langa og
dyggilega þjónustu í þágu rfkisins.
En útnefningin bæri því einnig vitni
að Gorbachev, sem fram að þessu
hefur einkum látið efnahagsmál til
sín taka, vildi nú auka áhrif sfn i
utanríkismálum.
Þó hyggja margir að Gromyko
muni ekki strax hverfa af sviði al-
þjóðamála. Er jafnvel talið að hann
hafi óskað eftir því að taka við for-
setaembættinu nú, svo að hann hefði
næði til að setja eftirmann sinn inn f
flókin alþjóðamál.
önnur tilgáta, sem fram hefur
komið, er á þá lund að Gromyko hafi
Gromyko,
lofað að styðja Gorbachev f stöðu
flokksleiðtogains gegn því að fá for-
setaembættið.
Andrei Gromyko, sem er 75 ára að
aldri, hefur staðið f eldlfnu stjórn-
málanna allt frá lokum seinni
heimsstyrjaldarinnar.
Eitt fyrsta verk hans utan Sov-
étríkjanna var að taka þátt f f við-
ræðum um gerð stofnskrár Samein-
uðu þjóðanna; hann varð sfðan fyrsti
sendiherra lands sfns hjá Sameinuðu
þjóðunum. Á árunum 1952—53
gegndi hann starfi sendiherra í
Bretlandi.
Á þessum árum festi hann sig í
sessi: fékk t.d. sæti í miðstjórn
Kommúnistaflokksins, að vfsu án at-
kvæðisréttar. Krúsjeff skipaði
Gromyko í embætti utanrfkisráð-
AP/Símamynd
Mikhail Gorbachev, leiðtogi sovéska kommúnistaflokksins, árnar Edu-
ard Shevardnadze, hinum nýja utanríkisráðherra Sovétríkjanna (th.), til
hamingju, eftir að tilkynnt var um skipan hans í embættið í gær.
herra árið 1957. Þeirri stöðu hefur
hann haldið þangað til nú, enda þótt
fímm formenn kommúnistaflokksins
hafi verið við völd á þessu tfmabili.
Á fyrri árum var ekki talið að
Gromyko hefði ráðið miklu um
stefnumörkun f utanrfkismálum.
Undantekning frá þessu var frétt
þess efnis frá Tass, hinni opinberu
sovésku fréttastofu, að hann hefði
tekið þátt í mótun mjög „mikil-
vægrar stefnubreytingar í utanrík-
ismálum“ skömmu eftir lok seinni
heimsstyrjaldarinnar. Ekki var þó
tilgreint nánar við hvað væri átt.
Lengi hefur verið talið að ástæða
þess að Gromyko hafi haldið stöðu
sinni 28 ár þrátt fyrir pólitískar
„hreinsanir“ og grimmilega valda-
baráttu, sé einkum sú að hann hafi
sýnt ákveðinn sveigjanleika f sam-
skiptum sinum við æðstu leiðtoga
hverju sinni: hann hafi t.d ekki sóst
eftir meiri völdum. En hafa verður f
huga að dýrmæt reynsla hans hefur
áreiðanlega ráðið miklu um hve
lengi honum var treyst fyrir stjórn
utanríkismála.
Enda þótt Gromyko hafi ef til vill
ekki haft mikil áhrif á stefnumörkun
í utanríkismálum fyrr en á seinni
hluta valdatíma Breszhnevs, þá er
Ijóst að hann hefur komið mjög mik-
ið við sögu samningaviðræðna stór-
veldanna. Segja má að hann hafi
tekið þátt í öllum mikilvægum við-
ræðum síðan Stalín, Churchill og
Roosewelt komu saman í Jalta 1945
til að ræða framtíðarskipan Evrópu.
Polér-Tork er mjúkur og sterkur klútur,
sem svo sannarlega hefur slegið í gegn hjá bílaeigendum.
Þú losnar við tvistinn, tuskurnar, ló og trefjar - og bónar bílinn
þinn á hreinlegan og snyrtilegan hátt.
Með Polér-Tork bónarðu bílinn, strýkur óhreinindi
af skónum, fægir silfrið og snýtir þér. Polér-Tork færðu
í handhægri, 32 metra rúllu, sem samsvara u.þ.b.
því magni af tvisti, sem sést á myndinni
Polér-Tork fæst í öllum betri verslunum og á bensínstöðvum.
Kosningar í Zimbabwe:
Oryggisgæsla og
mikil þátttaka töfðu
Harare, Zimbabwe, 2. Júlfi. AP.
FRESTUR til að greiða atkvæði í
fyrstu almennu kosningunum í
Zimbabwe síðan landið hlaut sjílf-
stæði fyrir fimm árum, var i dag
framlengdur um tvo daga. Ástæðan
fyrir framlengingunni er, að sögn
stjórnvalda, mikil kosningaþátttaka
á mánudag sem reyndist of mikið
álag á umsjónarmenn kosninganna.
Hálf millión blökkumanna í
Zimbabwe greiddi atkvæði á
mánudag og er það nálægt einum
sjötta hluta kosningabærra
blökkumanna í landinu. Kílómetra
langar biðraðir mynduðust fyrir
utan kosningastaðina og þurftu
margir að biða klukkustundum
saman í hráslagalegu vetrarveðri.
Joshua Nkomo, fyrrverandi leið-
togi skæruliða sem rekinn var úr
stjórn Robert Mugabe, forsætis-
ráðherra, sagði að kosningarnar
gengju svo hægt fyrir sig, að ekki
væri hægt að ljúka þeim fyrr en í
fyrsta lagi eftir tíu daga.
Yfirvöld segja að ástæðan fyrir
seinaganginum sé strangt eftirlit
til að koma í veg fyrir kjörseðla-
fölsun og annað sem gæti ógildað
kosningarnar.
Kosið er um 79 af 80 þingsætum
sem ætluð eru blökkumönnum, en
beðið verður með að kjósa í áttug-
asta þingsætið þar sem einn fram-
bjóðendanna, sem barðist fyrir
endurkjöri, lést meðan á kosr,-
ingabaráttunni stóð.
Um 100.000 hvítra manna sem
búa í Zimbabwe kusu um 20 þing-
sæti fyrir nokkrum dögum, en alls
eru hundrað sæti á þinginu í
Zimbabwe. íhaldsmenn, með Ian
Smith, forsætisráðherra stjórnar
hvíta minnihlutans, í fararbroddi,
hlutu 15 af 20 sætum hvftra í
kosningunum.
fsrael næstum reyk-
laust vegna verkfalla
Tel Aviv, 30. júní. AP.
ÍSRAEL ei óðum að breytast í
reyklaust land, alla vega um
stundarsakir, vegna verkfalls
tóbakssölumanna og eru vindl-
ingar orðnir sjaldséðir á götum
borga þar í landi.
Sölumennirnir, sem sjá um bæði
sölu og dreifingu á ísraelsku og
innfluttu tóbaki, fóru i verkfall
fyrir átta dögum og fara þeir fram
á hækkun launa um eitt til tvö
prósent.
Eini innlendi tóbaksframleið-
andinn, Dubek-fyrirtækið, er
einnig í verkfalli, til að mótmæla
synjun stjórnvalda um að hækka
verð á vindlingum um 20 prósent.
Reykingamenn í ísrael, sem
telja um eina og hálfa milljón,
þurfa nú að kaupa sér vindlinga á
svörtum markaði, þar sem verð á
einum vindlingi hefur fjórfaldast
frá því verkfallið hófst. Margir
hafa þó notfært sér verkfallið til
að hætta að reykja. Sagði Tuvia
Lehrer, sem sér um herferð gegn
reykingum á vegum ísraelska heil-
brigðisráðuneytisins, að starfsfólk
hans hefði tekið á móti ótrúlega
mörgum simtölum sfðastliðna
daga, frá fólki sem væri að reyna
að hætta reykingum.