Morgunblaðið - 29.08.1987, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 29. ÁGÚST 1987
Nýtt verk eftir
Hafliða Hall grímsson
frumflutt...
Úr
tónlistarlífinu
Sigrún Davíðsdóttir
Gítarleikararnir Paul Galbraith (t.v.) og Einar Kristján Einarsson
(t.h.) á æfingu i Áskirkju.
Tónlistin og #
hrynjandi lífsins
Þess er skemmst að minnast, að
Hafliði Hallgímsson fékk tónsmíða-
verðlaun Norðurlandaráðs í fyrra
fyrir verk, sem heitir Poemi. Þetta
er verk fyrir fiðlu og hljómsveit og
kemur út á plötu frá íslenzku tón-
verkamiðstöðinni innan skamms.
En það er fleira að frétta af Hafliða
og verkum hans.
Fyrir tveimur árum spilaði fínnsk
hljómsveit æskufóHcs á Edinborgar-
hátíðinni. Hafliði heyrði í þeim,
fannst mikið til um og í árslok
1986 samdi hann verk handa þeim,
Dagdraumar með tölustöfum. ís-
lenzk-fínnski menningarsjóðurinn
styrkti verkið, sem byggir á íslenzk-
um þjóðlögum. Hljómsveitin frum-
flutti verkið 4. ág. sl. á Aberdeen
hátíð hljómsveita, skipaðar ungu
fólki. í viðtali við Glasgow Herald
segir Hafliði verkið ætlað ungu
fólki, en geri samt strangar kröfur
um fjölþætta tónlistarhæfni. Þætt-
imir heita Ljósgeisli, Vængjaður
hestur stígur upp af hafinu, Vöggu-
vísa undir Jökli, Hafsýn og Sálmur
við klettinn.
Þjóðarstoltið íslenzka bólgnar
alltaf svolítið út, þegar getur að
lesa eitthvað gott um landann í
útlendum blöðum og umsagnir
skozkra blaða um verk Hafliða eru
sannarlega ánægjuleg lesning.
Evening News segir verkin á efnis-
skrá hljómsveitarinnar lítt kunn, öll
góð en þó ekkert betra en verk
„okkar eigin" (já, þetta segja Skot-
amir!) Hafliða Hallgrímssonar. The
Scotsman nefnir að Edinborg slái
núorðið eig sinni á Hafliða. Verkið
sé hugmyndaríkt og aðlaðandi, flutt
eins og bezt verði á kosið af sveit-
inni, sem það sé skrifað fyrir.
Glasgow Herald segir verkið deila
einkennum með hljómsveitinni. Það
sé tápmikið, hljómurinn í því kröft-
ugur og víðáttumikill líkt og í
hljómsveitinni sjálfri. Flutningurinn
undirstriki þá sýn, sem hugmynda-
rík þáttaheiti tónskáldsins veki.
Það er ekki ófróðlegt að láta það
fylgja, að hljómsveitin hefur alls
staðar vakið mikla hrifningu, þykir
undur þroskuð og öflug í leik sínum.
Henni er stjómað af tveimur ung-
verskum þræðrum, Czaba og Géza
Szilvay. í henni em um 50 ung-
menni frá 8 ára og upp í tvítugt,
stundum aðeins eldri til stuðnings.
Enn einn forvitnilegur vaxtarbrodd-
ur í fínnsku tónlistarlífi. Það væri
sannarlega gaman að heyra í sveit-
Hafliði Hallgrímsson
inni hér, ekki sízt með verk Hafliða
í farteskinu. Þau hafa nú þegar flutt
það sjö sinnum í Finnlandi, Eng-
landi og Skotlandi og spila það inn
á plötu í Finnlandi fyrir jól. Er ekki
listahátíð framundan og svo lista-
hátíð eftir þessa?
29. okt. stjómar Hafliði frum-
flutningi á verki hér, sem hann
hefur haft í smíðum á þessu ári,
sumsé söngverk fyrir sópran og
hljómsveit. Enska söngkonan Jane
Manning syngfur sópranhlutverkið.
Þau Hafliði hafa áður verið saman
hér. 21. apríl stjómar Hafliði því
verki aftur, líka með Manning og
svo Dagdraumunum, þá með
skozku kammersveitinni og tvö verk
eftir Mozart fljóta með. Með skozku
sveitinni er hann á kunnmiðum, því
hann lék með henni á fyrsta selló
frá 1977 til 1983 að hann hætti.
Vildi rýma til fyrir tónsmíðum.
Sem betur fer hefur Hafliði ekki
alveg sleppt höndum af sellóinu,
spilar meðal annars í tríói, Mondr-
ian-tríóinu, ásamt Richard Fried-
man fíðluleikara og Bryn Turley
píanóleikara. Báðir félagar Hafliða
koma oft fram sem einleikarar og
Friedman stjómar auk þess Sadlers
Welis-ballet-hljómsveitinni. Þeir fé-
lagar hafa aðeins spilað saman i
nokkur ár, en þegar vakið athygli,
tekið mikið upp fyrir BBC og gefíð
út eina hljómplötu með verkum eft-
ir Beethoven og Haydn. Platan er
gefín út á vegum Merlin-hljóm-
plötufyrirtækisins í London. Þar er
íslendingurinn Tryggvi Jóhannsson
í forsvari, gaf meðal annars út plötu
með Einari Jóhannessyni klari-
nettuleikara og Philip Jenkins
píanóleikara í vetur.
Tríóið kom fram í lok Edinborg-
arhátíðarinnar. í blaðaumsögn um
þá tónleika segir að hvursu lítið
uppnæmur sem gagnrýnandi kunni
að vera orðinn eftir þriggja vikna
hástemmdar hugsanir og lág-
stemmt líf, verði enn að grípa til
hástigslýsingarorða til að lýsa því
hversu gott og heilsteypt tríóið sé.
Svo samrunnið að þeir félagar líkist
helzt yfímáttúrulegri skepnu með
sex hendur og eitt höfuð, sem geti
spilað á öll þtjú hljóðfærin í einu.
Állir hljóðfæraleikaramir séu
gæddir innsæi, sem smjúgi að
dýpsta inntaki tónlistarinnar. Eftir
að hafa fjallað um flutning ein-
stakra verka á efnisskránni segir
að takist tríóinu að halda sér á svo
háu stigi, án þess að verða heims-
fræjgir, þá sé eitthvað að heiminum.
A síðastliðnu ári komu út tvö
nótnahefti undir nafni Hafíiða.
Annað kom út hjá Ricordi í London
í röð nótna fyrir selló og píanó, og
hefur fengist í ístóni. Þar hefur
Hafliði valið sjö íslenzk þjóðlög í
eigin útsetningu, með ungt tónlist-
arfólk í huga, segir hann í formála.
Textann segir hann torþýðanlegan
svo hann velur að láta fylgja þeim
teikningar, sem beini huganum inn
á braut textanna. Fima skemmti-
legar teikningar eftir hann sjálfan.
Hitt heftið er gefíð út af skozku
tónverkamiðstöðinni, með styrk frá
Scottish Arts Council. í því eru
fímm stutt verk fyrir píanó: For-
spil, Ský, __ Speglun, Hillingar og
Draumur. í inngangi heftisins segir
að Hafliði hafi samið verkin 1970
er hann var í tónsmíðanámi hjá
Peter Maxwell Davies í London.
Halldór Haraldsson fmmflutti þau
í Reykjavík 1971 og_ síðan hafa
ýmsir spilað þau á íslandi og í
Noregi, Danmörku, Finnlandi,
Svíþjóð, Skotlandi, Englandi,
Frakklandi og Rússlandi. Leiðir
Hafliða og Davies fommeistara
hans- hafa síðan legið saman, því
Davies semur fyrir og stjómar
skozku kammersveitinni ásamt
fleirum.
En það era sumsé við hér, sem
njótum næsta framflutnings á verki
eftir Hafliða í október og meira um
það, þegar þar að kemur.
Fyrir norðan er vonandi að komast
á sú skemmtilega hefð að halda sum-
artónleika og nú um daginn spiluðu
á þeim tveir ungir gítarleikarar,
skólabræður frá Manchester á Eng-
landi. Þeir komu líka fram í Áskirkju
í heimsókn sinni hingað. Annar er
íslendingur, Einar Kristján Einars-
son, hinn Paul Galbraith. Alveg er
það annars ljómandi ágætt, þegar
íslenzkt tónlistarfólk tekur með sér
góða gesti frá útlöndum. Það er kost-
urinn við að dreifa sér sem víðast,
hitta sem flesta og sjá sem mest.
Og þó tónleikamir séu yfírstaðnir,
þá er ekki allt búið enn, því útvarpið
tók upp dagskrá með gítarleik Gal-
braiths, áður en hann hélt af landi
brott, þar sem hann leikur einn og
með Einari Kristjáni.
Einar Kristján var í Tónskóla Sig-
ursveins áður en hann hélt til
Manchester. Aðalkennari hans úti
heitir Gordon Grosskey. Einar hefur
líka litið við í tímum hjá grískum
píanókennara, en meira um Grikkj-
ann hér á eftir. Einar er langt kominn
með námið úti og þegar byijaður að
spila upp á eigin spýtur og með öðr-
um, hér og þar.
Galbraith var gefínn gítar þegar
hann var 8 ára, settist umsvifalaust
niður og fór að spila. Það fór strax
vel á með honum og hljóðfærinu og
hann hefur ekki sleppt því síðan.
Annars gerir hann lítið úr gítarnám-
inu, hefur líka lært á píanó og að
eigin sögn mest um tónlist af grískum
píanóieikara og stjómanda, George
Hadjinikos, sem hefur reyndar komið
hingað á vegum Tónskóla Sigur-
sveins.
Galbraith segir Hadjinikos kenna
mikið með umræðum, en varla getur
Galbraith hafa orðið jafn lipurmæltur
og hann er, aðeins með því að hlýða
á þennan meistara sinn. En hvaða
hugmyndir um tónlist era á sveimi
þama í Manchester í kringum Hadj-
inikos?
„Ég kom í opna kennslustund, sem
Hadjinikos heldur fyrir hljóðfæraleik-
ara, ekki aðeins pianóleikara, þó það
sé upphaflega hans hljóðfæri. Slíkt
er býsna einstakt. Það er erfítt að
lýsa hugmyndum hans í fáum orðum
en með því að kenna ekki aðeins á
eitt hljóðfæri, reynir hann að komast
burt frá hinu einstaka, að sameigin-
legri rót allrar tónlistar, komast að
því, sem liggur að baki nótunum. Til
þess reynir hann að skafa burt allt,
sem er ónauðsynlegt, vandamál, sem
era flest tilbúin hvort sem er. Þegar
þessu er rutt burt, er kannski hægt
að komast að sjálfri eðlishvötinni,
sem á að liggja að baki allri miðlun
í tónlist.
Hadjinikos var sjálfur orðinn
þekktur píanóleikari og ferðaðist um
til að spila. Einhvem veginn fannst
honum samt, að því meira sem hann
vann eftir þeim brautum, sem hann
hafði lært í hefðbundnu tónlistamá-
mi, því minna kæmi hann frá sér af
sjálfri tónlistinni. Hún bara týndist í
aðferðum. Honum sýndist að rótin
að meininu lægi í kennslunni og að-
eins með því að snúa sér að kennslu,
tækist honum að fínna einhveija
gæfulegri leið. Hann lét því af að
koma fram sem píanóleikari, en sneri
sér að kennslu.
Eitt af því sem hann leggur höf-
Edda Erlendsdóttir með
tónleika í Norræna húsinu
Edda Erlendsdóttir píanóleikari er
á ferðinni með tónleika um þessar
mundir, er með tónleika hjá Tónlistar-
félagi ísaflarðar á morgun, sunnudag
og í Norræna húsinu fimmtudaginn,
3. sept. Edda býr í París, kennir við
tónlistarskólann í Lyon, en er auk
þess ötul við tónleikahald, hefur kom-
ið fram ein og með öðram hér heima,
í Frakklandi, Þýzkalandi, Belgíu,
Sovétríkjunum og Bandaríkjunum.
Auk þess hefur hún spiiað í íslenzka,
sænska og franska ríkisútvarpinu og
gefíð út plötu á vegum fransks fyrir-
tækis með verkum eftir Schubert,
Alban Berg og Schönberg.
Á íonleikunum núna spilar hún
sónötur eftir Haydn og Schubert,
ijögur stutt verk eftir Liszt, Fantasíu
um ljóð eftir Zemlinsky og 12 til-
brigði við eigið stef eftir Alban Berg.
En hvað segir hún sjálf um efnis-
skrána?
„í náminu kynntist ég lítið verkum
tónskáida, sem eru taldir til seinni
Vínarskólans, verkum manna eins og
Aiban Bergs og Schönbergs, svo mig
langaði að kjmnast þessum skóla.
Ég hef áður verið með efnisskrá úr
þeirri áttinni og að vissu leyti er þessi
skrá framhald.
Það hafði komið til tals að ég héldi
tónleika með íslenzkri tónlist í Kultur-
huset í Stokkhólmi 1985 en eftir að
forstöðumenn hússins komust í tæri
við plötuna mína, þá skiptu þeir um
skoðun og mér var boðið að flytja
verk Vínarskólans. Það ár var aldar-
afmæli Bergs og þar flutti ég fyrst
12 tilbrigði við eigið stef. Þessi flutn-
ingur var sá fyrsti, síðan verkið var
flutt á dögum Bergs sjálfs og ég
spilaði það nokkuð oft þetta Berg-ár.
Þetta er æskuverk, skrifað þegar
hann var við nám hjá Schönberg. Ég
var búin að lesa um það í bók um
tónskáldið og stuttu síðar frétti ég,
að Universal-útgáfan í Vín undir-
byggi útgáfu á því og fleiri verkum
í tilefni afmælisins. Við fyrstu sýn
þykir kannski hæpið að draga upp
verk, sem höfundur gaf ekki út sjálf-
ur en ég hefði aldrei flutt það, nema
vegna þess að mér finnst það gott
verk og fallegt.
Zemlinsky er síðrómantískt tón-
skáld og sem slíkur tengiliður eldri
og yngri strauma, var meðal annars
eini kennari Schönbergs og síðar
reyndar mágur hans. Verk Liszts er
líka tengiliður, því þar fer hann
ótroðnar slóðir, bæði hvað snertir
form og hljómasamsetningar. Ég tók
svo Haydn sónötuna, því mér fínnst
sónötur hans ekki heyrast nógu oft.
Þær eru 62 talsins og ég er liklega
búin að æfa upp um 10 þeirra. Schu-
bert þarfnast engrar útskýringar, en
það má segja það sama um sónötur
hans og Haydns, að þær. heyrast
heldur ekki nógu oft.
Þú hefur sinnt Vinarskólanum
töluvert, svo það gefur tilefni til að
spyija, hvort þú vinnir upp efnisskrár
á kerfísbundinn hátt?
Edda Erlendsdóttir
„í raun ekki, en það er eins og oft
þegar byijað er á einhveiju, hvort
sem það er nú í tónlist, eða öðra, að
það opnast nýjar leiðir, þegar er far-
ið að litast um. Það kemur oft fyrir
að ég spila efnisskrár eftir pöntun,
en sem stendur er þessi eftiisskrá
röðuð saman úr óskaverkum.
Þegar ég er komin áleiðis með eitt
verk, er ég yfirleitt búin að fá auga-
stað á því næsta. Það er margt sem
mig langar að æfa, hef til dæmis
ekki spilað klassísk verk eins og
Haydn lengi. Ég spilaði mikið Bach,
Mozart og Beethoven í námi. Röðin
kemur öragglega að þeim aftur, en
allt hefur sinn tíma.“
Hvemig verður píanóleikari sér úti
um verkefni?
„Ég er svolítið óskipulögð að þessu
leyti. Ýmist hef ég framkvæði sjálf
að bjóða fram verk, eða það er leitað
til mín. En ég hef ekki umboðsmann,
hef heldur ekki úthald til að spila
oft, get ekki valdið of miklu, því ég
hef áhuga á ýmsu öðru, vil háfa tíma
til að lifa lífinu. Það hefur komið
fyrir að ég hef lent í tímahraki og
þá þurft að vinna án þess að geta
litið upp. Það þykir mér ekki eftir-
sóknarvert til lengdar.
Hvað hefurðu verið að fást við undan-
farið og hvað er framundan?
„Ég spilaði í Bandaríkjunum í júlí
1986. í vetur kom ég fram í Kvint-
ett hjá Kammermúsíkklúbbnum og í
Frakklandi var ég með þijá einleiks-
tónleika, var beðin um að koma fram
á íslenzkum dögum í Rochefort, og
París og í Montpellier í tengslum við
útkomu bókar um ísland eftir fransk-
an rithöfund, sem skrifaði þessa bók
fyrir nokkram áram. Á þessum tón-
leikum flutti ég íslenzka tónlist og
svo verk eftir Grieg og frönsk tón-
skáld, Ravel, Debussy og Fauré. Nú