Morgunblaðið - 31.05.1989, Síða 36

36
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 31. MAI 1989
Frá Tóbaksvarnanefíid:
Konur sem reykja of mikið
= konur sem reykja
Auglýsendur hafa lengi höfðað til kvenna í sígarettuauglýsingum.
Auglýsendur finna sífellt nýjar leiðir til að skírskota til kvenna.
Spumingin er, hversu lengi ætla konur að láta blekkja sig?
„Reykingar kvenna líkjast far-
sótt,“ sagði Sveinn Magnússon
læknir í grein í tímaritinu Heil-
brigðismálum fyrir þremur árum.
í dag, miðvikudaginn 31. maí, er
sjónum sérstaklega beint að
reykingum kvenna á alþjóðlegum
tóbaksvamadegi og er það að ósk
Alþjóða heilbrigðisstofnunarinn-
ar. Hvernig er ástandið nú, þrem-
ur árum eftir að þessi ógnvekj-
andi fullyrðing var sett fram?
Fara reykingar kvenna vaxandi?
Sem betur fer ekki. Samkvæmt
könnunum sem Hagvangur hefur
gert fyrir Tóbaksvarnanefnd hef-
ur dregið úr reykingum, bæði
karla og kvenna. Það sem vekur
athygli er að tiltölulega meira
hefur þó dregið úr reykingum
karla en kvenna.
Og nú er ástandið þannig að
frá fimmtán ára aldri til 34 ára
aldurs eru konur í meirihluta
þeirra sem reykja daglega (sjá
meðfylgjandi töflu).
Of hægfara þróun
Tölurnar í þessari töflu gefa
ákveðna vísbendingu um að á
sama tíma og dregur verulega úr
reykingum karla náist ekki árang-
ur hjá konunum. Skýrast kemur
þetta í ljós með samanburði á
reykingum karla og kvenna fyrir
þrjátíu árum, tuttugu árum, tíu
árum og nú (sjá meðfylgjandi línu-
rit). í stórum dráttum má segja
að verulega hafi dregið úr
reykingum karla á aldrinum
fimmtán ára til fimmtugs á
síðustu árum, en reykingar
kvenna á sama aldri farið hratt
vaxandi allt tímabilið þar til fyrir
tíu árum. Þá fór loks að draga
úr þeim, en þróunin gengur mun
hægar hjá konum en körlum.
Fyrir þijátíu árum reyktu meira
en fímmtíu af hundraði karla
fimmtán til fímmtíu ára, en um
þijátíu af hundraði kvenna dag-
lega.
Streita eða stíll?
Ýmsir hafa reynt að skýra
hvers vegna reykingar kvenna
jukust á sama tíma og karlar
minnkuðu reykingar verulega,
Það sem einkum hefur verið tínt
til er vaxandi hlutur kvenna á
vinnumarkaðinum, og þar með
talið aukið álag á konur sem
margar vinna tvöfaldan vinnudag
á heimili og utan þess. Margir,
karlar sem konur, bregðast við
streitu með því að fá sér sígarettu
og kaffibolla, jafnvel þótt rann-
sóknir sýni að slíkt gerir aðeins
illt verra. Einnig hafa menn velt
því fyrir sér hvort ímynd sú sem
fjölmiðlar og alþjóðlegur auglýs-
ingamarkaður draga upp af ungu
hraustlegu fólki í erli dagsins með
sígarettu í hendi nái betur til
kvenna en karla. Skýringarnar
sem menn þykjast finna á því eru
þá einkum þær að konur séu að
festa sig í sessi á vinnumarkaðin-
um og finna sér ímynd sem karlar
hafí þegar eignast.
Óttinn við að fítna
Menn hafa því leitað skýringa
í breyttri sjálfsmynd kvenna í kjöl-
far þeirra þjóðfélagsbreytinga
sem orðið hafa á undanförnum
árum. Miklar kröfur eru gerðar
til kvenna, útlits þeirra, fram-
komu og hlutverks í samfélaginu
og konur gera oft mjög harðar
kröfur til sjálfra sín. I því sam-
bandi má nefna að margar konur
segjast óttast að fítna ef þær
hætti að reykja. Mjög er höfðað
fjölmiðlum og ekki að undra þótt
óttinn við að fitna hafi áhrif á
sumar. þótt rannsóknir sýni að
yfirleitt er sá ótti ástæðulaus.
Erlendar kannanir sýna að þyngd-
araukning fólks sem hættir
reykingum er yfirleitt lítil og að-
eins fáir þeirra sem hætta að
reykja fítna verulega.
En hveijar svo sem ástæðurnar
eru fyrir því að ver hefur gengið
að höfða til kvenna en karla í
áróðri gegn reykingum er ljost
að menn eru að vakna upp við
vondan draum og reyna að ná til
kvenna. Og menn hafa komið
auga á að ýmis rök gegn reyking-
um ættu ekki síst að höfða til
kvenna. Þessum rökum þarf að
koma á framfæri. Sem betur fer
virðist það vera að takast, árang-
urinn frá reyklausum dögum árin
1988 og nú í ár sýna að töluvert
fleiri konur hættu að reykja á
reyklausum degi en karlar og þær
drógu einnig frekar úr reykingum
sínum en þeir.
Ábyrgð mæðra
Rannsóknir á reykingum
kvenna á meðgöngu sýna svo
ekki verður um villst að reykingar
eru skaðlegar bæði konunum og
bömum þeirra. Börn reykinga-
kvenna fæðast léttari, eru við-
kvæmari fyrir ýmsum kvillum eft-
ir fæðingu og hætta á fósturláti
og ýmsum vandamálum sem upp
geta komið á meðgöngutíma er
mun meiri hjá reykingakonum en
öðrum verðandi mæðrum. Nýleg-
ar rannsóknir sýna einnig að ni-
kótín í legvatni getur valdið stökk-
breytingum í arfberum baktería
og slíkar stökkbreytingar geta
aukið líkur á krabbameini hjá
baminu. Áróður gegn reykingum
kvenna á meðgöngutíma hefur án
efa skilað einhveijum árangri, og
aukin fræðsla um skaðleg áhrif
reykinga verðandi mæðra mun
áreiðanlega höfða til þessara
kvenna. Rannsóknir er sýna skað-
leg áhrif óbeinna reykinga höfða
ekki síst til mæðra. Eftir því sem
fleiri rannsóknir sýna svo ekki
verður um villst að reykingar em
ekkert einkamál þess sem reykir,
heldur heilsutjón fyrir þá sem
umgangast hann, verður ábyrgð
reykingamannsins gagnvart um-
hverfí sínu ljósari.
60
50
40
% 30
20
10
0
1958 1968
„Konur þurfa að sýna
hug sinn í verki með
því að snúa baki við
reykingum. Reyking-
ar eru heilsuspillandi
fyrir þann sem reykir
og fólkið í kring um
hann og mengun í
umhverfinu.“
1978 1988
Ábyrgð á sjálfum sér
Konur ættu ekki eingöngu að
hætta að reykja annars vegna,
heldur einnig vegna sjálfra sín.
Áhætta sú sem reykingamann-
eskja tekur ef hún reykir tuttugu
sígarettur á dag er margföld á
við hættuna í umferðinni til dæm-
is. Hættan á að deyja vegna
reykinga á næstu tíu áram er 1:25
fyrir þessa reykingamanneskju,
en hættan á að deyja í umferðar-
slysi á næstu tíu árum er 1:600.
Reykingar valda lungnakrabba-
meini, auka líkurnar á hjartasjúk-
dómum, öndunarfærasjúkdómum
og hafa áhrif á fijósemi kvenna,
auk þess sem aukin hætta er á
ýmsum öðrum krabbameinum en
lungnakrabba reykingafólks.
Reykingafólk er í meiri hættu
vegna æðastíflna í útlimum og
heilablæðingar. Reykingar draga
Daglegar reykingar eftir aldri
og kynjum (1988)
Úr könnun Hagvangs fyrir
Tóbaksvarnanefnd
Aldur Karlar Konur
15-19 ára 17,8% 19,1%
20-24 ára 32,6% 37,0%
25-29 ára 39,7% 43,2%
30-34 ára 33,9% 35,3%
35-39 ára 38,8% 31,5%
40-44 ára 39,7% 36,1%
45-49 ára 39,7% 34,8%
50-54 ára 32,3% 38,4%
55-59 ára 40,5% 29,2%
60-64 ára 23,9% 23,0%
65-69 ára 28,4% 26,2%
70-74 ára 14,8% 28,8%
75-79 ára 25,6% 16,3%
úr þoli fólks og valda umtals-
verðri vanlíðan í viðbót við alla
áhættuna sem reykingamanneskj-
an tekur. Þar að auki hafa
reykingar slæm áhrif á litarhátt
og heilbrigt útlit fólks. Það sem
hér er að framan talið á ekki síst
við um konur, því sígarettu-
reykingar era hættulegastar allra
reykinga, og konur reykja nær
eingöngu sígarettur.
Er í raun nokkram.nógu illa
við sjálfan sig til þess að vilja
reykja.
Ábyrgð gagnvart
umhverfinu
Konur hafa oftar en ekki verið
í fararbroddi þeirra sem láta sig
varða bætt umhverfi og þær hafa
mjög beitt sér gegn mengun. Því
ætti að vera raunhæft að leggja
aukna áherslu á þennan þátt
fræðslu gegn reykingum kvenna.
Hvernig getur kona sem tekur
afstöðu gegn hvers konar um-
hverfismengun svo sem mengun
af völdum útblásturs frá bílum
varið það fyrir sjálfri sér og öðrum
að menga umhverfi sitt, barnanna
sinna og vinnufélaganna með
reykingum, sem hún veit að era
skaðlegar heilsu þessa fólks? Það
er lítið samhengi í að setja blý-
laust bensín á bílinn sinn en hirða
ekki um að hlífa umhverfinu við
sígarettureyk. Sífellt fleiri rann-
sóknir renna stoðum undir þann
ótta manna að óbeinar reykingar
séu stórháskalegar. Mæður sem
með virkum hætti veija börnin sín
fyrir háska umferðarinnar hljóta
að taka höndum saman að veija
þau einnig fyrir því heilsutjóni
sem óbeinar reykingar geta valdið
þeim.
Viltu setja slæmt fordæmi?
Ábyrgð foreldra er mikil, ekki
einungis vegna þess að þeir geta
valdið börnum sínum skaða með
reykingum sínum. Ábyrgð for-
eldra er ekki síður mikil vegna
þess fordæmis sem reykingar
þeirra era börnum þeirra. Sýnt
hefur verið fram á, svo ekki verð-
ur um villst, að unglingar líkja
eftir því sem fyrir þeim er haft^
ekki síst ef litið er á reykingar. I
könnun Borgarlæknisembættisins
á reykingavenjum, 1986, vora
meðal annars könnuð tengsl
reykinga á heimilum og reykinga
12-16 ára skólanema. Niðurstöð-
urnar voru sláandi, unglingar frá
reykingaheimilum voru tvisvar til
þrisvar sinnum líklegri til að
reykja en unglingar frá reyklaus-
um heimilum.
Konur eru í miklum meirihluta
í ýmsum stéttum sem vinna með
börn og unglinga og í umönnunar-
störfum. Konur era meirihluti
barnakennara og mikill meirihluti
í hjúkrunarstéttum og fóstrastétt.
Ábyrgð þeirra í starfi er þeim vel
ljós. Því er vaxandi áhugi þeirra
sem vinna gegn reykingum á að
höfða tii ábyrgðar kvenna í þess-
um störfum og vitundar þeirra
um það fordæmi sem þær sýna
í starfi sínu.
Taka konur forystuna?
Vaxandi áhugi er á heilbrigðum
lífsháttum. Konur hafa verið
framarlega í flokki þeirra sem
reka áróður fyrir bættu mannlífi
og auknu heilbrigði. Það er því
ekki fráleitt að ætla að konur
hafí áhuga á að taka forystuna í
baráttunni gegn reykingum, ekki
síður en karlmenn. Konur sem
hætta reykingum geta með virk-
um hætti sýnt fordæmi með því
að láta það skref verða lið í bætt-
um lífsháttum. Konur eru meðvit-
aðar um ábyrgð sína sem uppa-
lendur, þátt sinn í því að fjölskyld-
ur þeirra taki upp hollari lífshætti.
Síðast en ekki síst eru konur
meðvitaðar um hlut sinn í um-
hverfisvernd. Konur þurfa að sýna
hug sinn í verki með því að snúa
baki við reykingum. Reykingar
eru heilsuspillandi fyrir þann sem
reykir og fólkið í kring um hann
og mengun í umhverfinu.
Frá Tóbaksvamanefnd