Morgunblaðið - 13.05.1992, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 13.05.1992, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ MIDVIKUDAGUR 13. MAÍ 1992 r Er fríkirkjan tímaskekkja? eftír Pétur Pétursson Einar Kr. Jónsson formaður Frí- kirkjusafnaðarins í Reykjavík ritar grein í Morgunblaðið 1. maí með heitinu: „Er fríkirkjan sértrúar- söfnuður?" Þetta er ítarleg grein þar sem komið er inn á lögfræðileg og trúfræðileg atriði. Eins og gefur að skilja leitast höfundur við að skilgreina ímynd og stöðu safnaðar síns í samfélaginu, gagnvart ríkinu og stofnuninni þjóðkirkju íslands sem hann reyndar nefnir svo innan gæsalappa. Hann segir að fríkirkj- usöfnuðurinn sé í „sókn" og þar sé safnaðaruppbygging í fullum gangi og því ber að fagna heilshug- ar. Greinarhöfundur segir lútherska fríkirkjusöfnuði tilheyra hinni eiginlegu þjóðkirkju, án gæsalappa og það má vissulega til sanns veg- ar færa ef stjórnarskráin og lög- fræðin, sem talar um utanþjóð- kirkjusöfnuði, er látin víkja fyrir kirkjudeildafræðinni. Stjórnarskrá- in frá 1874 gerir ráð fyrir vissum tengslum milli ríkis og þeirrar kirkju sem kallast evangelísk lút- hersk sem fríkirkjumenn um alda- mótin sáu ástæðu til að hafna. Höfundur leggur mikið upp úr því að fríkirkjan sé ekki sértrúarsöfn- uður enda standi hún nákvæmlega á sama kenningargrundvelli og þjóðkirkjan með gæsalöppum, en hann lætur í það skína að fríkirkjan standi þó þjóðkirkjunni framar um frjálslyndi, víðsýni og umburðar- lyndi, t.d. gagnvart nýtrúarhópum. Ekki er þó ljóst hvað höfundur á við með nýtrúarhópum. Eru það hópar og samtök sem á seinustu misserum kenna sig eða eru kennd- ir við nýöld, eða kirkjudeildir sem fest hafa rætur hér á landi á þess- ari öld eins og Aðventistar, Hvíta- sunnukirkjan og nú á seinustu árum Krossinn og Vegurinn sem rekja má til náðargjafarvakningar- innar sem kom fram innan ýmissa kirkjudeilda eftir miðja þessa öld? Markmið greinar safnaðarfor- mannsins er að svara spurningum sem vaknað hafa um fríkirkju- söfnuðina en staða og hlutverk þeirra virðist um sumt vera óljós, ekki aðeins fyrir hinn almenna borgara heldur einnig að mér virð- ist fyrir meðlimi fríkirkjusafnað- anna sjálfa ef dæma má af grein formannsins. Ég ætla að freista þess í fullri vinsemd að leggja orð í belg einkum af því að ég hef orð- ið var við að ýmsir velta nú þessum málum meira fyrir sér en áður var títt. Tilvistarvandi í dreifingunni Tilefni greinar Einars er óánægja hans með skráningartil- högun Hagstofunnar á meðlimum lúthersku fríkirkjusafnaðanna sem þeir telja að hafi verið eina „trú- félagið" sem beitt hafí verið þeirri rangsleitni sem hann nefnir „bú- setuhömlun". Þetta kom fram í því að aðild að fríkirkjusöfnuðunum í Reykjavík hefur verið bundinn því skilyrði að viðkomandi væri búsett- ur í Reykjavík, Kópavogi eða á Seltjarnarnesi. Ef safnaðarmeðlim- ur flutti út fyrir svæðið „féll hann sjálfkrafa" af skrá Hagstofunnar yfir meðlimi fríkirkjusafnaðarins. Þegar fólk flutti til baka á svæðið var það ekki fært til fríkirkjunnar aftur heldur var áfram af Hagstof- unni skráð innan vébanda þjóð- kirkjunnar. Nú geta meðlimir Frí- kirkjusafnaðarins í Reykjavík, eftir að hömlunum var aflétt, flust hvert á land sem er (einnig til Hafnar- fjarðar þar sem þó er fyrir sambær- ilegur söfnuður?) en verið áfram í söfnuðinum í Reykjavík og notið þjónustu starfsmanna hans sem af íandfræðilegum ástæðum hlýtur að vera miklum vandkvæðum bundið. Að þessu leyti er nú sama tilhögun við skráningu meðlima fríkirkjunn- ar og utanþjóðkirkjusafnaða sem sumir eru kallaðir „sértrúarsöfnuð- ir" og benti biskup þjóðkirkjunnar réttilega á þetta, en það virðist hafa farið fyrir brjóstið á fríkirkju- mönnum og ruglað suma í ríminu. Trúfræði Hagstofunnar En Hagstofan virðist með skrán- ingarfyrirkomulagi sínu hafa beitt sams konar skilningi á játninga- grundvelli fríkirkjusafnaðanna eins og forsvarsmenn fríkirkjusafnaðar- ins, nefnilega að hann starfaði á sama játningagrundvelli og þjóð- kirkjan. Að vísu hefur Hagstofan stuðst við óvenju víða sóknarskil- greiningu (sókn=búseta fólks sem sækir sömu kirkju) varðandi frí- kirkjusöfnuðinn þar sem dreifingin gat verið öll Reykjavík, Kópavogur og Seltjarnames og að því leyti hefur hún komið mjög til móts við söfnuðinn. Ekki er óeðlilegt að ætla að þeir sem flytja í aðra lands- hluta eigi erfitt með að njóta þjón- ustu fríkirkjusafnaðarins í Reykja- vík og þá var eðlilegt að vísa því fólki til safnaðar á staðnum sömu kirkjudeildar. Því hefði formaður Fríkirkjusafnaðarins átt að fagna að svo miklu leyti sem hann telur sig til sömu kirkjudeildar og þjóð- kirkjan. Að fólk var áfram skráð í þjóðkirkjunni með gæsalöppum þegar það fluttist aftur (úr útlegð- inni!) inn á svæðið er að vísu hand- vömm, og ég tek undir það, en ef safnaðarvitundin er svo öfiug sem formaðurinn segir þá hefðiverið lítið mál að kippa því í lag. í stað þess að ala sína hjörð upp í safnað- arvitund er formaðurinn með skæt- ing út í sóknaskiptingu þjóðkirkj- unnar og talar í þessu sambandi um „hömlur á trúfrelsi manna og trúfélagafrelsi almennt", sem auð- vitað er allt annar handleggur. Greinarhöfundur lætur eins og hann viti ekki af því að þessi sókna- skipting er fyrst og fremst hagræð- ingaratriði, spurning um aðgengi en hvorki kvöð né band. Ég bendi á að lög um leysingu sóknarbands, þ.e.a.s. þeirrar kvaðar gagnvart sóknarfólki að sækja aðeins prest- þjónustu til eins ákveðins prests, voru sett af Alþingi árið 1880. Fríkirkjufólki ætti að vera það fagnaðarefni þegar Hagstofan tel- ur það sjálfsagt mál að þjóðkirkju- presturinn á Höfn í Hornafirði veiti fríkirkjumanni á Höfn í Hornafírði prestlega þjónustu á meðan frí- kirkjumaðurinn er búsettur þar. Mér finnst þetta fyrirkomulag í anda víðsýni, frjálslyndis og hag- ræðis en ekki bera vott um skort á trúfrelsi. Hagstofan var sem sagt með sína trúfræði á hreinu í þessu dæmi. Sögulegar forsendur Evangelískar lútherskar fríkirkj- ur urðu nokkrar til hér á síðustu tveimur áratugum 19. aldar og í upphafi 20. aldar. Þessir söfnuðir voru einskonar angi af sjálfstæðis- baráttunni og liður í því að að- greina íslenskt þjóðfélag frá dönsku stjórninni. Einkum var það óánægja með veitingavald um prestsembætti sem fór fyrir brjóst- ið á fríkirkjufólki en það var endan- lega í höndum danskra yfirvalda. Söfnuðir þjóðkirkjunnar fengu svo rétt til að kjósa sér presta með lögum 1907 og 1918 varð ríkisvald- ið alíslenskt og þar með var grund- völlurinn undir hinni pólitísku frí- kirkjuhreyfmgu í raun hruninn. Það hrun stóðu hins vegar fríkirkju- söfnuðurinn í Reykjavík (sem stofnaður var 1899) og fríkirkju- söfnuðurinn í Hafnarfirði (1913) af sér og þeir hafa starfað fram á þennan dag. Þessi hefð á sér senni- lega að mestu leyti rætur í trygg- lyndi ákveðinna fjölskyldna við kirkju sína eða „sameiningu fjöl- skyidunnar í einn söfnuð og kirkju hans", eins og Einar Kr. Jónsson orðar það svo vel. Frjálslyndi Formaður fríkirkjusafnaðarins í Reykjavík leggur á það áherslu oftar en einu sinni í grein sinni að ímynd safnaðar hans einkennist af frjálslyndi, víðsýni og umburðar- lyndi. Ég skal játa að þetta er aðl- aðandi og ég hef enga ástæðu til þess að ætla að hún sé ekki sönn — en hvert er raunverulegt inntak þessara orða í stefnu safnaðarins. Kenningarlega hlýtur fríkirkju- söfnuðurinn að taka svipaða af- stöðu og þjóðkirkjan til nýtrúar- hreyfinga og annarra kirkjudeilda. Pétur Pétursson „Sú aðstoð og velvild sem biskupar og yfirstjórn þjóðkirkjunnar hafa sýnt fríkirkjusöfnuðunum er dæmi um raunverulegt frjálslyndi og víðsýni." Lítum aftur á sögulegar og stjórn- skipulegar forsendur. I pólitískum og trúarlegum átök- um um og eftir aldamótin gengu nokkrir áhrifamenn spíritista og sósíalista í fríkirkjusöfnuðinn. Þeir fyrrnefndu vegna þeirrar gagnrýni og mótstöðu sem þeir áttu að mæta af hálfu stjórnar dómkirkju- safnaðarins og presta hans og hin- ir síðarnefndu sennilega aðallega vegna kenningar sósíalista um að trúin væri einkamál en ekki mál sem ríkisvaldið átti að ráðskast með. Hinir síðarnefndu gátu því sem meðlimir fríkirkjusafnaðar bæði verið trúir sinni barnatrú og verið samkvæmir sjálfum sér varð- andi stjórnmálastefnu. Það má því með sanni segja að söfnuðurinn hafí hér áður fyrr borið nafn frjáls- lyndis og víðsýni með rentu að þessu leyti, en ekki veit ég hvaða ítök þessar sögulegu forsendur eiga í safnaðarímyndinni í dag. Það er athyglisvert þegar for- maður safnaðarins telur það söfn: uðinum og frjálslyndi hans til tekna að hann þiggi ekki fjárframlög á sama hátt og þjóðkirkjusöfnuðir frá ríkinu, en þó hafa prestar hans (nema núverandi} allir verið mennt- aðir af Háskóla íslands sem er að mínu viti ríkisstofnun og sönuður- inn þiggur opinbert fé til bygging- arframkvæmda. Þá er ríkið einnig innheimtuaðili safnaðargjalda frí- kirkjusafnaðarins eins og þjóðkirkj- usafnaða. Sjálfræði og einangrun Hitt atriðið sem einnig orkar Ungyerskir dagar * Grilli™'1 s I samvinnu við Hotel Gellért í Búdapest og Ungverska sendiráðið býður Hótel Saga upp á Ungverska matargerð dagana 13.-20. maí. Ve.ru) vdkpmin í "llngverskt tldhús" fSSSJ v/Hagátorg 107 Reykjavfk Sími 29900 Ungverskir matreiðslumeistarar og köku - og ábætisrétta- meistari frá Hotel Gellért taka þátt í matargerðinni. Boðið verður upp á sérinnflutt ungversk vín og tónlistar- menn leika ijúfa sigaunatónlist fyrir matargesti. tvímælis varðandi samhengi sjálf- stæðis og frjálslyndis er að „Frí- kirkjan" tekur hvorki þátt í kirkju- þingi né biskupskjöri — en er þó á sama játningargrundvelli og þjóð- kirkjan. Kirkjuþing (tilkomið 1957) er ekki ríkisstofnun heldur vett- vangur þar sem evangelísk lút- herskir þjóðkirkjusöfnuðir og yfir- stjórn evangelísk lúthersku þjóð- kirkjunnar koma saman og fjalla um innri málefni kirkjunnar og hafa lögjafarvald í þeim málum sem snerta helgisiði, sakramenti, bækur og kenningu kirkjunnar. Maður skyldi ætla ða hér ætti fríkirkju- söfnuðurinn hagsmuna að gæta. Safnaðarformaðurinn leggur áhrerslu á að „sömu straumar leiki um fríkirkjuna og þjóðkirkjuna í andlegum efnum". Að frátöldu al- mættinu er kirkjuþing mikilvægt batterí í þessu sambandi. Biskup íslands er kjörinn (síðan 1938) af prestum og fulltrúum safnaðanna og oft á tíðum hafa fríkirkjusöfnuð- ir leitað til hans um ráð og leiðsögn í sínum málum og sækja enda vígslu presta sinna til hans. Er það þá eitthvert aðalsmerki á fríkirkju- söfnuðinum að vera sjálfstæður gagnvart kirkjuþingi og biskupi sem fremsta talsmanni evang- elískrar lútherskrar kirkju á ís- landi? Væri ekki eðlilegt að fríkirkj- usöfnuðirnir ættu t.d. beina aðild að því samstarfi og samskiptum sem þjóðkirkjan á við systurkirkjur í öðrum löndum og samkirkjulegar alþjóðastofnanir? Einangrun getur verið hættuleg, t.d. þegar um er að ræða kenningarlegt sjálfstæði og áhrif út á við. Ég tel sjálfstæði fríkirkju- safnaðarins gagnvart biskupsemb- ættinu og kirkjuþingi sem slfkt síð- ur en svo eftirsóknarvert fyrir frí- kirkjusöfnuðinn. Það er auk þess mjög hæpið ef það er látið að því liggja að þetta raunverulega eða ímyndaða sjálfstæði sé einhver sér- stök vísbending eða trygging fyrir frjálslyndi, kristilegu umburðar- lyndi og víðsýni. Það sjálfstæði sem fríkirkjusöfnuðirnir byggðu á beindist að dönsku ríkisvaldi sem ekki er lengur til staðar hér á landi. Sú aðstoð og velvild sem biskupar og yfírstjórn þjóðkirkjunnar hafa sýnt fríkirkjusöfnuðunum er dæmi um raunverulegt frjálslyndi og víð- sýni. Höfundur er settur prófessor við félagsvísindadeild Háskóla íslands. Arbæjarsafn vill ráða eldri borgara „ÁRBÆJARSAFN metur mjög mikils reynslu sem eldra fólk í Reykjavík býr yfir. Á fjár- hagsáætlun Reykjavíkurborg- ar til Árbæjarsafns 1992 var samþykkt fjárveiting til þess að ráða i 3 stöður leiðsögu- manna þar sem eldri borgarar yrðu ráðnir, 60 ára og eldri. Reykjavíkurborg vill með þessu sýna eldri Reykvíkingum virðingu og þakklæti fyrir þeirra þátt í uppbyggingu borgarinnar. Árbæjarsafn telur að þekking og reynsla eldra fólks muni nýtast safninu vel og verða til þess að bæta leiðsögn safnsins, sagði Margrét Hallgrímsdóttir borg- arminjavörður í samtali við Morgunblaðið. Margrét kvað miklar breyting- ar hafa orðið á mannlífi í Reykja- vík á þessari öld og þótt ekki sé skyggnst lengra aftur en nokkra áratugi. Því er áhugavert að skyggnast aftur í tímann með því að horfa á vinnubrögð og hlusta á endurminningar eldri borgara í Reykjavík. Arbæjarsafn leitar því nú aðila sem hafa gaman af því að ræða gamla tíma við gesti Árbæjar- safns, vinna við tóvinnu eða handverk. Fólki stendur til boða að vinna hálfsdags- eða heils- dagsstörf í sumar. : » » »

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.