Morgunblaðið - 07.04.1993, Page 36

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 7. APRÍL 1993
36
Sveinbjöm Finnsson
frá Hvilft - Minning
Mig langar, með örfáum orðum,
að minnast afa míns sem lést hinn
1. apríl síðastliðinn. Þá var hann
búinn að heyja langt stríð og var
eflaust hvíldinni feginn.
Eitt af því fyrsta, sem kemur upp
í huga mér þegar ég hugsa um liðn-
ar samverustundir, tengist því þegar
ég, pínulítil, kom í heimsókn til afa
og farmor. Það var alltaf mikið
ævintýri. Ég man eftir stofunni með
þykku teppi þar sem ég fékk lánuð
gömul spil og byggði úr þeim kast-
ala; ég fékk að glamra á flygilinn
og síðast en ekki síst man ég eftir
því að það fyrsta sem ég gerði í
slíkum heimsóknum var að fá afa
með mér út í garð. Þar var svolítið
skrýtið fyrirbæri, nefnilega galdra-
tré. Leið okkar lá alltaf að ákveðnu
tré í garðinum. Og á meðan ég beið
eftirvæntingarfull hristi afi tréð. Og
viti menn, við það duttu úr því kar-
mellur, mér alltaf til jafnmikillar
undrunar. Og það sem meira var,
þetta gerðist bara þegar afi hristi
tréð, enginn annar bjó yfír þessum
hæfíleika.
Þegar ég var fímm ára fluttist
ég ásamt fjölskyldu minni austur á
Reyðarfjörð. Það hafði í för með sér
að fjölskylduna í Reykjavík sáum
við ekki eins mikið og áður. En
þegar við brugðum okkur bæjarleið
einu sinni til tvisvar á ári bjuggum
við hjá afa og farmor. Ég man að
afi var alltaf kominn á fætur á und-
an mér og Þyrí, systur minni, en
þegar hann heyrði okkur rumska
var hann jafnóðum kominn með
ferskan appelsínusafa sem hann
færði okkur í rúmið. Góð byijun á
nýjum degi! Á jólunum breytti hann
hins vegar út af venjunni og færði
okkur heitt súkkulaði. Okkur leið
bókstaflega eins og prinsessum. Og
á kvöldin þegar við fórum að sofa
bauð hann okkur góða nótt á fram-
andi máli: Buona notte, dorma bene.
Þetta notum við systur oft,' enn
þann dag í dag, og minnumst afa
í leiðinni.
Afa þótti mjög vænt um garðinn
sinn. Hann undi þar, ásamt farmor,
flestum frístundum sínum, enda bar
garðurinn þess skýr merki. Hann
var stór og undurfallegur. Stundum
fékk ég að hjálpa afa með dalíum-
ar. Yfír hásumarið settu þær mestan
svip á garðinn, enda voru þær stór-
ar og kraftmiklar, því að vel var
hugsað um þær. Eftir að afí og far-
mor fluttust í minna húsnæði og ég,
ásamt foreldrum mínum og systkin-
um, fluttist í gamla húsið héldu þau
áfram að koma í garðinn. Hann var
þeirra líf og yndi.
Afí var mikill grínisti og stríðinn
var hann líka. Til eru ótai sögur af
brögðum hans sem komu öllum til
að hlæja.
Afí ferðaðist mikið á yngri árum
í sambandi við störf sín. í þá daga
voru slík ferðalög, heimshomanna
á mili, ekki eins algeng og nú og
ferðamátinn allt öðruvísi. Núna, síð-
ustu árin, þegar ég hef heimsótt afa
og farmor, hefur hann alltaf sagt
mér sögur af ferðum sínum og upp-
lifunum, mér til mikillar skemmtun-
ar. Það vantaði ekki minnsta smáat-
riði í frásagnirnar og fyrir rúmum
tveimur mánuðum sat ég síðast hjá
nonum og hlustaði.
Það er gott að minnast góðs
manns.
Ég vil biðja Guð að styrkja far-
mor og við afa vildi ég segja: Buona
notte, dorma bene.
Björg.
„Trúin og kærleikurinn er það
tvennt sem mér þykir mest um vert
í lífí mínu.“ Þannig svaraði tengda-
faðir minn spumingu er hann lá
banaleguna. Þetta tvennt voru áber-
andi þættir í lífsvef hans, sem var
margslunginn. Áhugamál hans og
viðfangsefni voru afar mörg og ég
kynntist mörgum þeirra. Sveinbjöm
var mikill ræktunarmaður. Hann
ræktaði garðinn sinn og hann rækt-
aði frændgarð sinn og fjölskyldu.
Hann var trúaður og á tímamótum
fjölskyldunnar vitnaði hann oft í
heilaga ritningu, sem var honum
töm á tungu.
Eitt af áhugamálum hans var
stangaveiði, sem hann stundaði í
áratugi. Þar sameinaðist áhugi hans
á útiveru, veiðiskap og þeirri rækt
sem hann alla jafna lagði við sína
nánustu. Flestar veiðiferðir vom
farnar með bömum, tengdabörnum,
bræðmm, mágum, en fyrst og síð-
ast með tveim æskuvinum hans og
frændum, þeim Sveini Jónssyni og
Baldvini Sveinbjamarsyni, en þeir
em nú báðir látnir.
Sveinbjöm var gæfumaður í
einkalífí. Hann kynntist konuefni
sínu á námsámm í London, en kona
hans, Thyra, er af dönsku bergi
brotin. Þau hjón eignuðust fjögur
börn, en þau em Gunnar, kvæntur
Kristínu Érlu Albertsdóttur, Arndís,
gift undirrituðum, Hilmar, kvæntur
Jósefínu Ólafsdóttur, og Ólafur Will-
iam, kvæntur Bryndísi Margréti
Valdimarsdóttur. Bamabörnin em
tíu og bamabarnabömin tvö. Nú
þegar kveðjustundin er mnnin upp
er mér efst í huga þakklæti til
manns, sem reyndist mér sem vin-
ur, félagi og annar faðir. Ég bið
góðan guð að styrkja Thym tengda-
móður mína og ástvini alla. Blessuð
sé minning tengdaföður míns,
Sveinbjarnar Finnssonar.
Hrafn Jóhannsson.
í bænum undir bröttum Qallatindum
er bergt af hinum djúpu, tæru lindum
og þaðan stafar styrkur sá og hreysti
sem stefnir hæst og borgartuminn reisti.
(Davíð Stefánsson frá Fagraskógi)
Oft er það á orði haft að bestu
vinina eignist maður í bemsku eða
á æskuámm. Sumirtakajafnvel það
djúpt í árinni að fullyrða að tryggða-
vini eignist maður tæpast eftir tví-
tugt. Má vera að í þessum hugmynd-
um leynist eitthvert brot af sann-
leika en þær munu síður en svo al-
gildar staðreyndir. Eða mun það
vera einsdæmi að bæði böm okkar
hjóna hafa fært okkur þá vini í
tengdaforeldmm sínum að við höf-
um ekki aðra betri átt?
Þegar Sveinbjöm Finnsson hefur
kvatt og fellt að stöfum þær hurðir
sem enginn lokar sér að baki nema
einu sinni ljóma í hug okkar minn-
ingar um bjartan dag með góðum
dreng. Honum var margt til lista
lagt. Meðal annars kunni hann flest-
um betur að vera góður vinur. Það
þurfti ekki meira en heyra nafn
hans nefnt svo að manni hlýnaði í
sinni, að heyra rödd hans í síma
gerði manni glatt í geði, að hitta
hann að máli var hátíð.
Sveinbjöm Finnsson fæddist að
Hvilft í Onundarfírði 21. júlí 1911.
Foreldrar hans voru Finnur bóndi á
Hvilft Finnsson, Magnússonar
bónda á sama stað Einarssonar, og
kona hans Guðlaug Jakobína
Sveinsdóttir Rósinkranssonar bónda
og skipstjóra á Hvilft. Móðir Finns
Finnssonar var Sigríður Þórarins-
dóttir frá Vöðlum og móðir Guð-
laugar Sveinsdóttur var Sigríður
Sveinbjarnardóttir af kunnum
breiðfírskum ættum. Finnur og
Guðlaug bjuggu á Hvilft í fjóra ára-
t'ugi og voru forystufólk í héraði um
flesta hluti. Bæði vora þau góðum
gáfum gædd og betur mennt en
bændafólk almennt á fyrra hluta
aldarinnar. Finnur Finnsson var
fyrstur manna kjörinn heiðursborg-
ari í Önundarfirði.
Sveinbjörn var elstur bama
þeirra. Hin voru: Ragnheiður kenn-
ari, Hjálmar viðskiptafræðingur,
Jakob (dó ungur stúdent), Sigríður
hjúkranarkona, Sveinn lögfræðing-
ur, Jóhann tannlæknir (látinn),
María hjúkranarkona, Málfríður
hjúkrunarkona, Kristín nuddkona
og Gunnlaugur fyrram alþingismað-
ur, bóndi á Hvilft og kennari.
Ekki hefur verið slakur heiman-
búnaður þeirra Hvilftarsystkina. Öll
hafa þau borið fagurt vitni foreldr-
um sínum og íslenskri bændamenn-
ingu — sem skammsýnir oflátar vilja
nú helst feiga. Sveinbjöm lagði
fyrstur þá slóð sem hin fetuðu síðan
á eftir honum. Hann hélt til Akur-
eyrar og lauk stúdentsprófí frá MA
1933. Hefði hann því orðið 60 ára
stúdent um sólstöður í sumar ef
honum hefði enst aldur. Sveinbjörn
bast bekkjarsystkinum sínum
traustum vináttuböndum, hafði
ánægju af samfundum við þau og
aðra norðanmenn. Flestir samstúd-
entar hans eru nú af heimi horfnir.
Þá var Sveinbjörn mjög handgeng-
inn Sigurði Guðmundssyni skóla-
meistara, einum stórbrotnasta
skólamanni þessarar aldar, og lýsir
vinátta þeirra báðum nokkuð.
Sveinbjöm Finnsson stundaði
nám í Lundúnum við London School
of Economics og lauk þaðan prófí
1939. Jafnan vann hann fyrir sér
meðan á námi stóð, var meðal ann-
ars við störf í Síldarverksmiðju rík-
isins á Sólbakka við Önundarfjörð
og verksmiðjustjóri þar 1935-1937.
Til Lundúna sótti Sveinbjörn ekki
einungis menntun heldur og þá gjöf
sem honum var dýrast gefin, konu
sína frú Thyra. Hún er danskrar
ættar og vora foreldrar hennar Will-
iam Olsen skókaupmaður í Slagelse
á Sjálandi og kona hans Olga Olsen
píanókennari. Thyra Finnsson. er
stúdent og vann lengi sem ritari,
auk þess sem hún gegndi húsfreyju-
störfum með þeim þokka og glæsi-
brag sem seint mun gleymast þeim
sem til þekktu. Heimili þeirra Svein-
bjamar var fagurt og sérstætt.
Málverk, bækur, blóm og fallegir
gamlir munir gæddu það menning-
arlegum blæ. Bæði vora þau rækt-
unarfólk og undu mörgum stundum
í garði og gróðurhúsi þar sem
smekkvísi þeirra og listfengi naut
sín ekki síður en innanhúss.
Sveinbirni og Thyru varð fjögurra
barna auðið. Þau era: Gunnar Finns-
son rekstrarhagfræðingur hjá Al-
þjóðaflugmálastofnuninni í
Montreal í Kanada, kvæntur Krist-
ínu Erlu Albertsdóttur húsfreyju;
Arndís Finnsson hjúkranarkona,
gift Hrafni Jóhannssyni tæknifræð-
ingi og eiga þau fímm böm, Svein-
björn, Mörtu, Guðlaugu, Kristínu
Ingu og Olgu; Hilmar Finnsson
tæknifræðingur, kvæntur Jósefínu
Ólafsdóttur bókasafnsfræðingi, þau
eiga þijú böm, Björgu, Evu Þyri og
Gunnar; Ólafur William Finnsson
viðskiptafræðingur og flugstjóri,
kvæntur Bryndísi Margréti Valdi-
marsdóttur læknaritara og eiga þau
tvö böm, Ragnar og Elísabetu.
Þegar Sveinbjöm Finnsson kom
heim frá námi á Englandi vora tímar
viðsjálir — svo að vægt sé til orða
tekið. Kölluðu þá að margvísleg
störf í þágu þjóðar sem löngum
hafði verið alleinangrað en hafði nú
skyndilega sogast inn í hringiðu
heimsstyrjaldar. Hann var til að
mynda aðstoðarmaður Magnúsar
Sigurðssonar bankastjóra á stofn-
fundi Hjálparstofnunar Sameinuðu
þjóðanna (UNRRA) í Bandaríkjun-
um árið 1943.
Sveinbjöm Finnsson kom víða við
sögu. Ferill hans einkennist af því
hve oft hann raddi brautir — og
jafnan til heilla. Hann var til að
mynda fyrsti verðlagsstjóri á íslandi
1943-1946. Hafði hann áður verið
fulltrúi verðlagsnefndar 1939-
1941, fulltrúi Tveggjamannanefnd-
arinnar 1941-1942 og skrifstofu-
stjóri viðskiptanefndar 1942-1943.
Hann var framkvæmdastjóri vöru-
skipta á Ítalíu á áranum eftir heims-
styijöldina, 1946-1948. Hann gerð-
ist brautryðjandi í vinnslu humars
hériendis, byggði upp veiðar og
vinnslu og vann vöranni markað á
áranum 1950-1954. Hann var for-
göngumaður um stofnun Styrktar-
félags lamaðra og fatlaðra og fyrsti
framkvæmdastjóri þess 1957-
1962. Hann sat og í fyrstu stjórn
Öryrkjabandalags Islands. Hann var
kennari og síðast yfírkennari við
gagnfræðadeildir Vogaskóla í
Reykjavík 1963-1979 og gerðist
þá einn brautryðjenda um starfs-
fræðslu í skólum.
Þá ber þess að geta sem mér
fínnst merkast á fjölbreyttum
starfsferli hans að hann vann mjög
að endurreisn Skálholtsstaðar
ásamt vini sínum, snillingnum Sig-
urbirni Einarssyni biskupi, og fleiri
góðum mönnum. Hann fór meðal
annars nánast um allt land til að
efla áhuga á því máli. Síðar gerðist
hann staðarráðsmaður á biskups-
stólnum forna, hinn fyrsti á síðari
tímum, og gegndi því starfí frá
1964 og fram undir áttrætt eða til
1990. Fór vel á því að hagfræðingur
frá Englandi skyldi veljast til þess
starfa því að frá Bretlandseyjum
bárast heillavænleg áhrif út hingað
á fyrstu árum Guðs kristni í landinu.
Sveinbjöm Finnsson var karl-
menni. Hann raddi víða nýjar braut-
ir. Hann var tíðum í fararbroddi er
liði var skipað til baráttu fyrir mál-
um sem til heilla horfðu. Honum
var gefíð þrek og þolgæði og sú
mannslund sem gleðst meira yfír
vel unnu verki en laununum sem
goldin eru fyrir það.
Göfgasta gleði í sál
gefur raér unnið verk,
kvað Jóhannes úr Kötlum og mun
slík gleði ekki hafa verði framandi
Sveinbimi Finnssyni. En eitt tamdi
hann sér aldrei og kunni ekki: að
hreykja sér og sýnast. Hógværð
hans og hlédrægni var slík að á
honum sannaðist að „fáir njóta eld-
anna sem fyrstir kveikja þá“.
„Hugsaðu um mig þegar þú ert
í miklu sólskini," sagði Bera við
Ljósvíkinginn. Maður er, eins og af
sjálfu sér, staddur í mikilli birtu ef
hugsað er til Sveinbjarnar Finnsson-
ar. Hann var maður birtu, hlýju og
gleði. Yfír honum var heiðríkja og
frá honum stafaði ljóma, jafnvel
eftir að sjúkdómur sá sem honum
varð að aldurtila hafði gripið hann
heljartökum.
Við minnumst hans með virðingu
og þökk fyrir daginn, fagran og
mildan, vottum frú Thyra og öðram
Sigmjón Magnús-
son - Minning
Siguijón Magnússon háloftamað-
ur lést að morgni laugardagsins 27.
mars 1993 að heimili foreldra sinna,
Sæbóli, Seltjamamesi.
Siguijón útskrifaðist frá Versl-
unarskóla íslands með verslunarpróf
og starfaði við verslunarstörf í fyrstu
en réðst síðan til Veðurstofu Islands
14. mars 1962, og var fastráðinn
1. ágúst sama ár. Hann var duglegur
og gáfaður maður og starfíð lék í
höndum hans þrátt fyrir nokkra erf-
iðleika, sem hann átti við að stríða.
Við Siguijón störfuðum saman í
rúm 30 ár og á tímabili var Siguijón
trúnaðarmaður á vinnustað og innti
það starf af hendi með ágætum og
komst ég þá enn betur að því, hve
Siguijón gat verið sanngjarn og sam-
vinnuþýður þrátt fyrir stefnufestu
og eindrægni.
Siguijón var ekki lengi í hjóna-
bandi, en þau hjónin eignuðust dótt-
ur. Siguijón talaði ávallt hlýlega um
fyrrverandi eiginkonu sína og auð-
heyrt var að dóttirin var augasteinn-
inn hans.
Ég færi dóttur og móður hennar,
svo og öldraðum foreldram Sigur-
jóns, systkinum hans og frændliði
okkar innilegustu samúðarkveðjur
því að ég veit að ég mæli fyrir hönd
okkar allra, sem unnum með Sigur-
jóni á Veðurstofunni.
Borgþór H. Jónsson.
ástvinum hans djúpa samúð og biðj-
um Guð að gefa honum nú raun
lofí betri.
Olafur Haukur Árnason.
Við þáttaskil eykst bjartsýni, þeg-
ar vænst er framtíðar, sem þá virð-
ist færast nær með auknum mögu-
leikum. Þannig var 1963, þegar ís-
lenska ríkið afhenti þjóðkirkjunni á
ný Skálholtsstað til eignar, forsjár
og ábyrgðar og lét að auki fylgja
með nokkurn heimanmund, sem
nam einni milljón til frekari upp-
byggingar og rekstrar.
Ljómi fomrar sögu lék líka um
hugi og stað, þegar á ný var ráðinn
ráðsmaður til Skálholts. Þótti þá
sumum sem þegar mætti greina þá
nýju tíma, sem vænst hafði verið
og gerðir að bænarefni um langa
hríð.
Fáir glöddumst sem Sveinbjörn
Finnsson og fagnaði ekki aðeins
áföngum og nýjum möguleikum,
heldur einnig því að mega áfram
leggja sitt fram og vera kvaddur til
nokkurrar forystu. En hann var
ráðinn staðarráðsmaður i Skálholti
og skyldi hafa forsjá mála og leggja
þeim lið svo sem nokkur kostur var.
Sveinbjörn hafði skipað sér í sveit
þeirra, sem í Skálholtsfélaginu
höfðu unnið að endurreisn þessa
göfugasta staðar íslands. Það var
því vel við hæfi, að honum skyldi
falin ráðsmennskan á hendur og dró
hann heldur hvorki af sér né lét sér
detta úrtölur í hug. Hann gekk til
starfa af þeirri reisn sem honum
var eðlislæg og sópaði að honum á
stéttum og orð féllu létt og eðlilega,
þegar hann lýsti verkum og túlkaði
vonir. Og þótt honum það gott, þeg-
ar útlendingar sóttu staðinn heim
og hann fræddi þá og leiðbeindi.
Og þó var það enn best, þegar slík-
ir vora frá frændþjóðum á Norður-
löndum og höfðu hug á því að styðja
stofnun lýðháskóla á þessu forna
og merka fræðasetri. Þá brosti
Sveinbjöm breitt og bauð styrkan
faðm traustrar vináttu. Enda vora
vinir Skálholts vinir hans og vegur
Skálholts honum mikið kappsmál.
Þó varð ráðsmennskan aðeins
hlutastarf. Og ekki fylgdi árleg
milljón heimanmundar verðlagi og
kostnaðarhækkunum á flestum
sviðum. Þó breytti slíkt ekki öllu
fyrir Sveinbirni, þótt gjarnan hefði
hann kosið að vinna Skálholti án
þess sitthvað annað krefðist tíma
hans og þjónustu. Hann var ævin-
lega reiðubúinn og sífús og bjart-
sýni hans var örvandi og hollustan
hvetjandi.
Fyrir hönd þjóðkirkju Islands
þakka ég Sveinbirni Finnssyni nú
að leiðarlokum merkrar farar, þar
sem víða var komið við. Þakka hon-
um sérstaklega fyrir Skálholt og
forystu hans á þeim vettvangi.
Við kveðjum Sveinbjöm Finns-
son, staðarráðsmann Skálholts, og
felum Guði góðar minningar og örv-
andi upprifjan hvatninga hans og
fyrirmyndar. Biðjum ástvinum hans
blessunar Guðs — og Skálholti og
þeim, sem að málum þessa merka
staðar starfa.
Fyrir hönd þjóðkirkjunnar og
kirkjuráðs er mætum syni íslands
og hollvini Skálholts þakkað og
hann Guði falinn til eilífrar fórsjár.
Ólafur Skúlason.