Morgunblaðið - 07.04.1993, Qupperneq 48

48
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 7. APRÍL 1993
Ást er. . .
12-9
. . . heitt hjarta.
TMReg. U.S. PatOff. — all nghts reserved
° 1991 Los Angeles Times Syndtcate
Þetta hlýtur að vera til þín, því
ég skil ekki orð!
BRÉF TIL BLAÐSINS
Aðalstræti 6 101 Reykjavík - Sími 691100 - Símbréf 681811
Arfur Sigurðar málara
Frá Skúla Magnússyni:
Hinn 9. mars sl. voru liðin 160
ár frá fæðingu Sigurðar Guðmunds-
sonar málara. Fyrir skömmu var
minnst 130 ára afmælis Þjóðminja-
safns íslands. Sennilega hafa fáir
munað eftir afmæli Sigurðar og enn
færri vitjað leiðis hans í kirkjugarð-
inum við Suðurgötu. Það er í miðjum
garði, skammt neðan við leiði Ingi-
bjargar og Jóns forseta, til hægri
þegar gengið er í átt að klukkna-
portinu, en dálítið afsíðis, svo þeir
sem fara um stíginn veita því varla
athygli nema að taka á sig krók.
Sigurður andaðist í september
1874 og nokkru síðar skutu vinir
hans saman fé til kaupa á steini
yfir leiði hans. Þessi steinn er orðinn
talsvert veðraður og hvít platan með
nafni Sigurðar og fæðingar- og dán-
arárinu er orðin mjög snjáð svo
vart líða mörg ár þar til nafnið verð-
ur ólæsilegt. Auk þess hefur stein-
inn lyfst upp af frosti og skekkst.
Ef gengið er innar eftir stígnum
í átt að klukknaportinu og beygt til
suðurs er komið að sérkennilegum
aflöngum, háum steini, íslenskum,
sem er ólíkur öllum öðrum steinum
í garðinum. Stendur steinninn á
hrúgu, sem minnir á haug fom-
manna. Þetta er bautasteinn, sem
reistur var yfír Sigurð Vigfússon
og konu hans, en Sigurður annaðist
umsjón Forngripasafnsins 1874 til
dánardags 1892. Á bautasteininum
eru klöppuð nöfn þeirra hjóna með
rúnum og auk þess eru þar rist
ævagömul norræn tákn tengd trúar-
iðkunum. Þessi tákn hafa nú látið
á sjá og eru því sem næst ólæsileg
nema fyrir þann sem veit yfír hveiju
steininn var reistur. Leifar af svört-
um farva em á rúnunum sem lík-
lega hefur verið borinn í þær til að
gera þær læsilegri. Þessa tvo steina
þyrfti vinafélag Þjóðminjasafnsins
að láta lagfæra ef hægt er. Engum
stæði það nær að leggja fram fé til
lagfæringar þeirra eftir því sem
unnt er.
Arfur Sigurðar málara —
morgungjöf lýðveldisins
Stundum hefur Þjóðminjasafnið
verið kallað „arfur Sigurðar málara“
vegna þess að hann var annar af
frumkvöðlum þess. Hinn var Helgi
Sigurðsson sóknarprestur í Borgar-
fírði. Á hátíðlegum stundum, þegar
minnst er afmælis stofnana á borð
við Þjóðminjasafnið, horfa menn til
fortíðar og prísa störf fyrirrennar-
ana en lofa um leið umbótum á
næstu ámm. Það var einkum það
síðamefnda sem mér fannst ein-
kenna þau ræðubrot sem ég heyrði
og sá í útvarpi og sjónvarpi og flutt
vom á 1. Þjóðminjaþingi sem nýlega
var haldið. Húsnæðismál Þjóðminja-
safnsins bar þar hæst en þau hafa
að vonum verið mjög á dagskrá
vegna lekans í húsinu, sem var
„morgungjöf“ til lýðveldisins og
reist til minningar um stofnun þess
1944.
Viðgerðum miðar hægt
Í fyrra var fyrst unnið að ein-
hveiju marki að viðgerðum á þaki
hússins og enn em vinnupallar utan
á því sem merki um áframhaldandi
störf við viðgerðir. Hvenær viðgerð-
inni lýkur veit ég ekki, því naumt
er skammtað til hennar úr ríkis-
sjóði. Þó lofaði menntamálaráðherra
því að nýtt hús risi í námunda við
safnið til að leysa mætti mestu
vandræði þess.
Ekkert viðhald 1954-1970
í árlegum skýrslum um störf
Þjóðminjasafnsins, sem birtar em í
árbók fomleifafélagsins, kemur í
ljós að nær ekkert viðhald virðist
hafa verið í húsi Þjóðminjasafnsins,
frá því að lokið var flutningi muna
í það 1954 til ársins 1970. Eitthvað
var dyttað að steinsteyptum rennum
hússins sem að lokum vom svo
brotnar af. Um 1970 var farið að
huga að viðgerðum á húsinu og við
könnun þess komu víða í ljós tals-
verðar skemmdir. Næstu árin var
nokkuð unnið en síðan kom langt
hlé, þar til nú að menn neyddust
blátt áfram til að hefjast handa
vegna þess ástands sem skapaðist
við lekann á húsinu. Þó má sjá í
skýrslunum að endurbætur vom
orðnar mjög aðkallandi þegar á sjö-
unda áratugnurrt.
Satt að segja fannst mér það
vera að bera í bakkafullan lækinn
að lofa nýbyggingu nálægt safninu
á þessum tímum niðurskurðar þegar
stöðugt er klipið af framlögum til
viðgerða opinberra bygginga. Nær
væri að leggja féð til frekari lagfær-
inga á safnhúsinu. Nærtækt dæmi
um nýbyggingu ríkisins er Þjóðar-
bókhlaðan, sem enginn veit hvenær
verður flutt í.
Hlýtur Árnagarður sömu
örlög?
Islendingar em duglegir við að
reisa byggingar hér á háskólalóðinni
í tilefni ýmissa tímamóta sem vissu-
lega er lofsvert en hinum sömu
byggingum er nánast ekkert haldið
við ámm eða áratugum saman. Svo
loks þegar tekið er til hendi reynist
kostnaðurinn okkur ofviða. Ekki
kæmi mér á óvart þó Ámagarður,
sem við reistum af miklu stolti, hlyti
svipuð örlög og „morgungjöf lýð-
veldisins", hús Þjóðminjasafns. Með
byggingu Árnagarðs vildum við
sýna Dönum, hinni fornu sambands-
þjóð, að við gætum gætt þjóðararfs-
ins ekki síður en þeir í hálfa þriðju
öld. Þó fennir inn um glugga í þess-
ari stofnun, sem ber nafn Áma
Magnússonar, svo nemendur sem
meðtaka hin háæraverðugu fræði,
mega stundum sitja loppnir undir
fyrirlestmm, ef hann blæs hressi-
lega á norðan á veturna. Ef til vill
em þetta aðeins smíðagallar sem
fylgt hafa húsinu frá upphafi eins
og á húsi Þjóðminjasafnsins. Líkast
til. En rétt væri þó a mála að utan
þessa stofnun sem hýsir flest af því
sem við reistum tilveru okkar á sem
þjóðar. Erlendir gestir, sem sækja
Ámagarð heim og skoða þær kon-
ungsgersemar sem þar eru, reka án
efa augun í að húsið hefur ekki
verið málað að utan í mörg ár.
Geymum nýbyggingu
I ljósi þessa, og því að útlit er
dökkt í efnahagsmálum, sýnist mér
að heillavænlegra væri að geyma
um sinn nýbyggingu við Þjóðminja-
safnið en einbeita heldur kröftunum
að viðgerðum á núverandi húsi
safnsins. Reynslan er nefnilega sú
að í slíku árferði er ótæpilega skor-
ið niður fé til safnamála þó þau séu
í ólestri.
Þannig varðveitum við best „arf
Sigurðar málara". Sú er ósk mín til
safnsins og starfsmanna þess á af-
mælisári.
SKÚLI MAGNÚSSON,
Nýja-Garði
Reykjavík.
HÖGNI HREKKVÍSI
Víkyerji skrifar
Ja, margt er skrýtið í kýrhausn-
um, hugsaði Víkveiji dagsins,
er hann hlýddi á bótagreiðslnasögu
Tryggingastofnunar ríkisins hjá
góðkunningja sínum nú fyrir nokkr-
um dögum og með allra skrýtnasta
móti hljóta nú kýrhausarnir hjá
Tryggingastofnun ríkisins að vera.
Góðkunninginn varð á dögunum 67
ára, sem ekki er sérstaklega í frá-
sögur færandi, nema fyrir þær sak-
ir að þar með varð hann löggilt
gamalmenni og Tryggingastofnun
hóf að senda honum ellilífeyri, um
það bil 12 þúsund krónur, að frá-
dregnum sköttum um hver niánaða-
mót. Þessu undi sá löggilti ágæt-
lega, þó svo að hann hafí aldrei
farið fram á slíkan lífeyri. Hann
leit einfaldlega svo á að þetta fylgdi
því að verða löggiltur. En svo gerð-
ist það að með efnahagsráðstöfun-
um ríkisstjórnarinnar í haust var
ákveðið að tekjutengja ellilífeyrinn
og bótagreiðslurnar tóku veruleg-
um stakkaskiptum, eða öllu heldur
stökkbreytingum. Ellilífeyrisþeginn
hefur undanfama mánuði fengið
inn um póstlúgu sína gluggaumslag
frá Tryggingastofnun ríkisins þar
sem honum er tilkynnt eftirfarandi:
xxx
Neðangreindar greiðslur hafa
verið lagðar inn á reikning
yðar nr. ... Elliiífeyrir 591 króna,
staðgreiðsla skatta -244 krónur.
Til greiðslu 347 krónur. Greiðsla
hefst .. . Síðan hefur stofnunin
smekk í sér að hafa óbeint í hótun-
um við bótaþegann, þvi neðanmáls
segir: Bótaúrskurðir eru byggðir á
upplýsingum bótaþega og gilda því
aðeins, að þær reynist réttar. Rétt
eins og í leikhúsi fáránleikans er
þó einn Ijós punktur í þessu Trygg-
ingastofnunarleikhúsi, en hann er
sá, að kunninginn hlær að eigin
sögn alltaf eins og vitlaus maður í
hvert sinn er hann opnar sending-
una góðu frá Laugavegi 114.
xxx
Víkveija leikur forvitni á að vita
hversu margir ellilífeyrisþeg-
ar em á bótum sem þessum frá
Tryggingastofnun.
Þá leikur honum ekki síður for-
vitni á að vita hvað það kostar
stofnunina í starfsmannahaldi,
tölvukosti, bréfsefni og póstburði
að standa lífeyrisþegunum heppnu
skil á þessum fjárhæðum um hver
mánaðamót. Ætli þeir væm ekki
nokkuð margir ellilífeyrisþegamir
sem em á þess konar bótum, að
þeir væm reiðubúnir að afsala sér
þeim með öllu, spara þannig Trygg-
ingastofnun miklar fjárhæðir, því
margt smátt gerir eitt stórt, auk
þess sem stofnunin gæti þá hag-
rætt umtalsvert hjá sér til dæmis
í þá veru að heill her manns hefði
ekki lengur atvinnu af því að sleikja
umslög, sem send væru út til bóta-
þeganna, tóm, eða svo gott sem
tóm, og hækkað um leið greiðslurn-
ar til annarra ellilífeyrisþega, helst
til þeirra sem eiga kannski allt sitt
undir slíkum greiðslum.