Morgunblaðið - 11.05.1993, Blaðsíða 21

Morgunblaðið - 11.05.1993, Blaðsíða 21
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 11. MAI 1993 21 hins vegar engin smáræðis spurning hver eigi að vera ábyrgð ráðherra og embættismanna í einstökum mál- um. Og hvernig á að taka á ábyrgð- inni, á líka að refsa? Umboðsmaður- inn kemur hvergi nálægt slíkum vangaveltum, eins og áður er sagt, heldur er ákveður þingið hvað gera eigi. í þeim tilvikum sem lög hafa verið brotin og refsing liggur við, geta mál komið til kasta ríkissak- sóknara, sem ákveður hvort höfða beri opinbert mál á hendur embætt- ismanni. I Danmörku getur þingið gripið til ýmissa ráða. Það getur samþykkt vítur á ráðherra, sem ganga undir því skondna nafni „nef", því hugsunin á bak við er að viðkomandi sé gefið langt nef. Van- traust er annað ráð. En áður en til þess kemur kýs ráðherra oft að segja af sér, bæði til að forða sér, flokki sínum og stjórninni frá vandræða- legum umræðum. En nú er í augsýn að ríkisréttur verði settur yfir Ninn- Hansen, fyrrum dómsmálaráðherra. Það er nokkurs konar dómur, sem alltaf situr, skipaður fimmtán hæstaréttardómurum og fimmtán fulltrúum þingsins, ekki þingmönn- um. Hann hefur ekki komið saman síðan 1911. Snemma í vetur sagði Anders Fogh Rasmussen, þáverandi skatta- ráðherra, af sér embætti. Fyrsta stig málsins var að ríkisendurskoð- unin hafði gert athugasemd við bók- hald ráðuneytisins, því ákveðinn út- gjaldaliður hafði verið færður yfir á útgjöld ársins á eftir, til að fela að ráðuneytið hafði farið fram úr fjár- veitingum sínum. Þetta var lagfært, en þingið krafðist þess að fá skorið úr um hvort þetta hefði verið gert með vitund ráðherrans. Niðurstaða rannsóknardómara var að ráðherr- ann hefði vitað af þessu. Sama dag og niðurstaðan lá fyrir sagði ráð- herrann af sér. Áður lá ráðherrann undir ámæli fyrir að hafa sett á gjald, sem síðar kom í ljós að stríddi gegn reglum EB um virðisauka- skatt. Tekjur ríkisins af gjaldinu námu sem svarar um 500 milljörðum ÍSK, en enn er ekki útséð um hvort féð verður endurgreitt. Þriðja málið er snerti ráðherrann varðaði gjald á ökuskírteini, vegabréf og fleira, sem dæmt var skattur án þess að laga- heimild væri fyrir honum. Bók- færsludæmið var kornið sem fyllti mælinn. Af hverju segja íslenskir ráðherr- ar aldrei af sér? Af því að þeir gefa ekkert tilefni til þess? Spurningunum er vandsvarað, en burtséð frá tilefn- um liggur skýringin í ólíkum aðstæð- um og því að pólitískar hefðir á ís- landi eru aðrar en í Danmörku. í Danmörku hefur lengst af verið minnihlutastjórn eftir stríð. Venju- lega er sagt að þegar minnihluta- stjórn er við völd, sé þingið sterkt og stjórnin veik, en öfugt þegar meirihlutastjórn er. Danskar stjórnir hafa því átt líf sitt undir flokkum, sem ekki áttu sæti í stjórn. Þingið hefur því að öllu jöfnu verið gagn- rýnið á stjórnina. í þingræðisríki standa átökin venjulega á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þegar minnihlutastjórn situr og sumir flokkar eru ekki í stjórn, en heldur ekki í stjórnarandstöðu, kemur upp sérstök staða og dönsk stjórnmál bera þessa mjög merki. Skilin verða ekki eins skörp og ella og þingið er gagnrýnið á stjórnina. A Islandi hafa meirihlutastjórnir nánast verið algjör regla. Þingmeiri- hlutinn styður stjórnina, styður við ráðherrana. Hlutverk stjórnarand- stöðu er að veita stjórninni aðhald og halda uppi gagnrýni. Það er eng- in von til að meirihlutinn gagnrýni stjórnina, sem samanstendur af full- trúum hans. Smæðin hefur vafalaust líka sitt að segja. Menn þekkjast öðruvísi í litlu þjóðfélagi. Almenn- ingur á íslandi beitir stjórnmála- menn sína ekki sama þrýstingi og í Danmörku eða Bretlandi. Siðferði er næstum aldrei rætt. Meðan fjöl- miðlar voru næstum allir tengdir stjórnmálaflokkunum var öll um- ræða á flokkspólitískum línum og ekkert faglegt mat komst að. En Tamílamálið hefur ekki aðeins haft örlagarík áhrif á ævi nokkurra stjórnmálamanna. Embættismenn hafa heldur ekki farið varhluta af því. Tveir ráðuneytisstjórar hafa verið fluttir í annað starf, nokkrir háttsettir embættismenn hafa verið færðir til og enn er óljóst hvort ein- hverjir þeirra verði sóttjr til saka fyrir vanrækslu í starfi. Ástæðan er sú að þeir þóttu ekki hafa varað ráðherra við ólöglegu eða vafasömu athæfi. Embættismenn hafa þá skyldu á herðum að sjá til þess að farið sé að lögum. Ef ráðherrar fara út fyrir lögin, ber embættismönnunum skylda til að benda þeim á það. Ráðherra ber endanlega ábyrgð á störfum ráðuneytisins, en embættis- mennirnir bera líka ábyrgð. Það fer hins vegar ekki alltaf saman hvað telst pólitískt hagkvæmt og hvað telst' löglegt. Embættismaður sem stendur uppi í hárinu á ráðherra getur stefnt starfsferli sínum í voða. Eftir reynsluna af Tamílamálinu hefur verið rætt um það í Danmörku að heppilegra sé að embættismenn fari á milli ráðuneyta, en eigi ekki allt sitt undir því að hækka í tign í sama ráðuneytinu. Siðferði eitt og pólitík annað? Þó að á yfirborðinu líti út fyrir að Danir séu siðferðislega þenkjandi þegar stjórnmál eru annars vegar, má einnig líta á aðrar hliðar. Þegar Þjóðþingið ákveður að fylgja ein- hverju máli eftir og draga ráðherra og embættismenn til ábyrgðar lítur það vissulega út sem aðgerð byggð á siðferðislegum forsendum, án póli- tískra tengsla. En þegar allt kemur til alls er erfitt að ímynda sér að siðferðið eitt ráði ferðinni í stjórn- málaumræðu. Hvað með sjálf stjórn- málin, togstreitu stjórnar og stjórn- arandstöðu? Ýmsir hafa bent á að sú staðreynd að Jafnaðarmanna- flokkurinn þrýsti á um umfangs- meiri rannsókn Tamílamálsins verði ekki slitin úr samhengi við að það var að myndast ný blokk í þinginu undir stjórn jafnaðarmanna, sem sá tækifæri til að komast á út á Tamíla- málið, en ekki stjórnmálastefnu sína. Jafnaðarmenn eiga erfitt með að láta stöðvast nú, þó fyrir sumum sé tilhugsunin um ríkisrétt yfir fyrrver- andi ráðherra á áttræðisaldri næst- um eins og að skjóta á mýflugu með fallbyssu eða sparka í liggjandi mann. Hvernig meta á misgjörðir ráðherra er sannarlega ekki einfalt mál. Um auðgunarbrot eða ofbeldi eru hreinar línur, en hvernig er með ráðherra, sem misnotar vald sitt í anda þess sem hann álítur vilja stjórnarinnar? Og jafnarmenn hafa einnig sitt að hugsa. Rifjað hefur verið upp að í ráðherratíð sinni flæktist Svend Auken í mál sem hefði getað gefið tilefni til ríkisréttar yfir honum. Af þessu er hægt að draga þá ályktun að vissulega eigi siðferði erindi í stjórnmálaumræður og sið- ferði stjórnmálamanna og embætt- ismanna á að vera hafið yfir vafa. Þeir eiga ekki að geta setið og ráð- stafað valdi, embættum og fé að eigin geðþótta, innheimt skatt ef þeim dettur í hug. Vorhreingerning- in í ítölskum stjórnmálum gengur út á að útrýma ýmsu, sem íslending- um kemur kunnuglega fyrir sjónir, þó á miklu minni mælikvarða sé. Siðferði á fullan rétt á sér í stjórn- málaumræðu, en þegar allt kemur til alls dregur það dám af hinu póli- tíska litrófi hvers tíma. Hinn al- menni borgari ætti því sjálfur að hugsa málin í botn, en hvorki að láta einstaka stjórnmálamenn eigna sér siðferðið, né láta blaðamenn í dómaraleik um að úthluta vítum og dómum. Stundum er haft á orði að hver þjóð fái þá stjórnmálamenn, sem hún á skilið. En stjórnmálamennirnir eru af sama kyni og þjóðin. Réttara væri að segja að siðferði stjórnmála- manna endurspeglaði siðferðisvitund þjóðarinnar. Meðan almenningur hefur ekki áhuga á að farið sé að lögum og reglum í stjórnsýslunni, þá er kannski varla von að stjórn- málamenn sinni því heldur. Vaclav Havel skrifaði einu sinni: „Aftur og aftur verð ég að útskýra að ef við reynum ekki öll að uppgötva eða finna aftur eða rækta í okkur sjálf- um það sem ég kalla „æðri ábyrgð", þá fer illa fyrir landi okkar." Orð Havels eiga örugglega við um fleiri lönd en hans eigið. Hðfundw er fréttaritarí Morgunblaðsins í Kaupmannahöfn. Skjótvirkur stíflueyðir Eyðir fljótt stíflum Tuskur • Feiti • Lífræn efni • Hár • Dömubindi • Sótthreinsar einnig lagnir One Shot fer fljótt að stíflunni af því að það er tvisvar sinnum þyngra en vatn. Tilbúinn stíflu eyðlr Utsölustaðir: Shell- og Esso V^__ -stöðvar og helstu byggingavöru- verslanir. Dreifing: Hringás hf., sími 677878 - fax 677022 Grand cherokee laredo -fullkominn farkostur! Farkostur þeirra sem bera skynbragð á fullkomnun! Grand Cherokee Laredo var valinn jeppi ársins 1993* í Bandaríkjunum og ekki að ástæðulausu. Glæsileiki í hönnun og útliti, einstakir aksturseiginleikar ásamt- ríkulegum útbúnaði skipa Grand Cherokee f fremstu röð. Grand Cherokee Laredo er búinn 6 strokka, 190 hö. vél (10,3 sek. 0-100 km/klst) og 4 þrepa sjálfskiptingu. Vélaraflið er virkjað með háþróuðu, sítengdu aldrifi (Quadra-Trac) með tregðulæsingu í millikassa, læstu afturdrifi og heilum öxlum framan og aftan. Fjög'urra stffu gormafjöðrun (Quadra-Coil) og hemlalæsivörn (ABS) tryggja hámarks öryggi og þægindi við allar aðstæður. Læsivörnin og loftpúði f stýri eru staðalbúnaður í Grand Cherokee, sem og fjarstýrðar samlæsingar, rafdrifnar rúður og hraðafestir, svo fátt eitt sé talið. Loftpúoi í stýri er staOalbúnaour í öllum Chrysler bílum. Grand Cherokee Laredo kostar kr. 3.757.000. Nýbýlavegur 2, Kópavogur, sími 42600. &Jeep •Four Wheeler 4x4 Sporl/ Ulilily Truck of the Year 1993. JÖiFUiR /1FUURIFERÐ!
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.