Morgunblaðið - 25.02.1994, Blaðsíða 13

MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. FEBRÚAR 1994
13
Fagnaðarerindið úr hagfræðideild Háskóla íslands
Lægri laun og meiri launamun-
ur til að útrýma atvinnuleysi
eftir Guðmund J.
Guðmundsson
Hjal Þorvaldar Gylfasonar um of
há laun á íslandi, of lítinn launamun
og ótæpileg völd verkalýðshreyfing-
arinnar minnti mig æði mikið á frá-
sögn séra Árna Þórarinssonar á
Stóra-Hrauni af því þegar Jón
Helgason biskup og talsmaður ný-
guðfræðinnar sagði: „Jesús var nú
alltaf mikill trúmaður.“ Prófessor
Þorvaldur er þó alltaf jafnaðarmað-
ur. Boðskapur hans ber þess vitni.
Launafólk fékk í gær í fréttum
ríkisútvarps að meðtaka fagnaðar-
erindið úr hagfræðideild Háskóla
íslands eins og það var boðað í
fyrrakvöld á fundi trúarhóps nokk-
urs sem kallar sig ftjálslynda jafn-
aðarmenn. Inntak hins gleðilega
boðskapar Þorvaldar Gylfasonar
hagfræðiprófessors úr deildinni var
í stuttu máli það að efnahagsóáran
á íslandi og atvinnuleysi væri sam-
tökum launafólks að kenna. Frelsun
og hjálpræði undan kverkataki hinn-
ar dauðu handar verkalýðshreyfíng-
ar og verkalýðsforingja fælist í því
að auka launamun og taka samn-
ingsumboð úr höndum samtaka
launafólks. Þá rynnu upp bjartir
tímar þar sem duglegt verkafólk hjá
góðum fyrirtækjum fengi góð laun
leg var þátttaka ríkisins í þessari
samkeppni umdeild. En hitt er líka
umdeilt að banna ríkinu þátttöku í
samkeppni á einu sviðinu en ætlast
til þess á öðru sviði að ríkið standi
í samkeppni við takmarkalausan og
skyldulausan einkarekstur.
5. Þá er gert ráð fyrir því að
afnema aðflutningsgjöld sem tekju-
stofn Framkvæmdasjóðs Ríkisút-
varpsins. það er ekki að undra. En
þessir peningar eiga hins vegar að
renna í dagskrárgerðarsjóð sem
kemur í stað Menningarsjóðs út-
varpsstöðva. Og Ríkisútvarpið má
ekki einu sinni sækja um fjármuni
úr þessum dagskrárgerðarsjóði!
Með þessum ákvörðunum eru tekn-
ar um 200 millj. kr. af Ríkisútvarp-
inu eða ríkissjóði raunar frekar
beint. Jafnframt er ákveðið að
höggva á tengslin milli útvarps-
rekstrar og rekstrar Sinfóniuhljóm-
sveitar íslands með því að taka á
ríkissjóð greiðslur Menningarsjóðs
til Sinfóniunnar. Þessar greiðslur
nema um 50 millj. kr. á ári.
Semsé, hér er komið frumvarp
um að veikja Rikisútvai'pið. Á móti
hinum fjárhagslega niðurskurði á
RÚV er fellt niður gjald til Menn-
ingarsjóðs útvarpsstöðva. En RÚV
hefur líká fengið peninga frá Menn-
ingarsjóði útvarpsstöðva. Þannig að
RUV stendur fjárhagslega ver að
vígi en fyrr — verði þetta frumvarp
að lögum. Sem er óvíst. Það á eftir
að fara í gegnum myllu stjórnar-
flokkanna og ég trúi því ekki enn
að þeir fallist á frumvarpið óbreytt.
Og til hvers er allt þetta? Mér
er spurn. Er ekki allt annað þarfara
einmitt nú en að veikja Ríkisútvarp-
ið sem menningarstofnun, sem
samnefnara fyrir alla landsmenn
og sem þjónustumiðstöð allra lands-
manna? Frumvarpið er í besta falli
þarflaust en yfirleitt til hins verra
eins og hér hefur verið rakið.
Það er tvennt gott í frumvarpinu.
Annað eru ný lagaákvæði um
myndlykla til að koma í veg fyrir
dagskrárþjófnað. Hitt ákvæðið er
um að útvarpsstjóri ráði fram-
kvæmdastjórana og að þeir verði
ráðnir til takmarkaðs tíma í senn.
Jafnframt er gert ráð fyrir því að
útvarpsstjóri verði ráðinn til tak-
markaðs tíma. Það er líka til bóta.
en skussar og letingjar sem ynnu
hjá lélegum fyrirtækjum fengju laun
við hæfi, enda gætu verkalýðsfor-
ingjar þá ekki lengur verðlagt verk-
fúst fólk út af vinnumarkaðnum.
Úr sögu væri þá óskapnaður sem
meir sé í ætt við miðstýringu í aust-
antjaldshagkerfunum sálugu en
markaðsbúskap.
Talsmaður hagfræðideildar Há-
skólans tók dæmi af"Nýja-Sjálandi
þar sem nú eru að hans mati aðrir
og betri tímar en þegar verkalýðs-
foringjar lögðu ætíð undir sig skrif-
stofu fjármálaráðherra landsins
þegar efnahagsvandi var á höndum.
Þar hefðu þeir lagt á ráðin um hag-
stjórn án þess þó að vita sitt tjúk-
andi ráð. Nú væri hins vegar öldin
önnur. Búið væri að kasta verka-
lýðsforingjum á dyr og draga úr
veldi hreyfingar þeirra og horfðu
ríkisstjórnir EB-ríkja með aðdáun á
framtak Nýsjálendinga og vildu fara
að þeirra dæmi og endurskoða
vinnumarkaðslöggjöfina til þess að
draga úr veldi verkalýðshreyfingar-
innar.
En lítum nú aðeins á fyrirmynd-
arríkið Nýja-Sjáland að mati pró-
fessorsins sem vill lækka laun
verkafólks og auka launamismun í
landinu sem nú þegar er orðinn
20-faldur. Á Nýja-Sjálandi, sem var
til skamms tíma velferðarríki, hafa
orðið mikil umskipti. Núverandi
stjórnvöld byijuðu á því að breyta
reglum um atvinnuleysisbætur á
þann veg að launamaður sem sagt
er upp starfí, hættir sjálfviljugur eða
„Launafólk fékk í gær
í fréttum ríkisútvarps
að meðtaka fagnaðar-
erindið úr hagfræði-
deild Háskóla Islands
eins og það var boðað
í fyrrakvöld á fundi trú-
arhóps nokkurs sem
kallar sig frjálslynda
jafnaðarmenn.“
hafnar tilboði um vinnu, fær engar
atvinnuleysisbætur í sex mánuði en
mjög skertar bætur frá því sem
áður var eftir sex mánaða biðtíma.
Næst var ráðist að vinnulöggjöf
landsins og henni breytt á þann veg
að verulega var dregið úr réttindum
launafólks og stéttarfélaga á þann
lúmska máta að auka mjög á svo-
kallað „frelsi“ til þess að stofna og
vera í verkalýðsfélögum og til að
semja um kaup og kjör. Afleiðing-
arnar eru þær að verkalýðsfélögin
eru nú máttvana og einstakir laun-
þegar ofurseldir valdi atvinnurek-
enda til að ákveða að sínum hentug-
leikum kaup og kjör starfsfólk og
túlka að geðþótta og breyta samn-
ingum nánast að vild. Á Nýja-Sjá-
landi býr almennt launafólk nú við
kröpp kjör og félagslega niðurlæg-
ingu sem alls ekki hefur haft í för
með sér þann efnahagbata og stöð-
ugleika sem stjórnvöld höfðu vænst.
Staðreynd er hins vegar að hér á
íslandi er miklu meiri stöðugleiki á
vinnumarkaði en á Nýja-Sjálandi, í
Bandaríkjunum og jafnvel í Japan,
þrátt fyrir miklar sveiflur í sjávar-
afla og viðskiptakjörum og þrátt
fyrir hið staðhæfða ofurvald ís-
lenskrar verkalýðshreyfmgar. Ég sé
ekki betur en að prófessorinn og
„nýjafnaðarmaðurinn" sé bara að
bulla og það er óskandi að hann
hafi nemendur sem eru gagnrýnir
og skýrir í hugsun. Mér sýnist þvert
á móti að lág laun hér og rýr kaup-
máttur eigi verulegan þátt í atvinnu-
leysinu.
Forstjóri Hagkaups, fyrirtækis
sem á tilveru sína að miklu leyti
undir viðskiptavild íslenskra laun-
þega, tók víst i sama streng á þess-
um fundi og ónotaðist út í það að
félagsmenn launþegasamtaka ættu
sér orlofs-, sjúkra- og lífeyrissjóði
og sumarbústaði. Við skulum alveg
láta það liggja milli hluta að sinni
en rétt er að benda honum á að
afkoma fyrirtækis hans er nátengd
afkomu heimilanna í landinu.
Það er hins vegar orðið ljóst að
nýjafnaðarmaðurinn prófessor Þor-
valdur Gylfason hefur látið Ijós sitt
skína meðal fijálslyndra jafnaðar-
manna og kenningin er klár og
ómenguð: Vegna hárra launa verka-
fólks sé hér atvinnuleysi.
Staðreyndin er hins vegar sú að
á Nýja-Sjálandi er atvinnuleysi enn
9% og virðist ekki fara lækkandi
þrátt fyrir að vegið hafi verið harka-
lega að réttindum launafólks. í
Bandaríkjunum þar sem fyrirfinnst
Guðmundur J. Guðmundsson
gífurlegur auður og hátækni er at-
vinnuleysi 6,5%. Völd og áhrif
verkalýðsfélaga eru ekki sterk í
þessu volduga og auðuga ríki bg
réttindi launafólks eru afar rýr og
launamismunur gríðarlegur. Þar
skortir einföldustu heilbrigðislögg-
jöf og framfærslulöggjöf svo að at-
vinnuleysi og veikindi steypa iðulega
láglaunafólki í algera örbirgð og
eymd. Er það þess konar ástand sem
nýjafnaðarmenn vilja koma á hér á
landi og núverandi stjórnvöld í
Bandaríkjunum telja sitt höfuðverk-
efni að afnema?
Við höfum heyrt tóninn innan úr
hagfræðideild Háskóla íslands og
launamenn hljóta að spyija hvers
konar menntun það sé sem þar er
veitt og þeir taka þátt í að greiða
fyrir.
Höfundur er formaður verka-
mannafélagsins Dagsbrúnar í
Reykjavík.
Einstakt tilboð!
Skápar og húsgögn á
stórlækkuðu verði.
Komið á Smiðjuveg 9
í Kópavogi og
gerið hagstæð
kaup.
ASKAP
og húsgögnum

AXIS
AXIS HÚSGÖGN HF
SMIÐJUVEGI9, 200 KÓPAVOGI,
SÍMI91 43500,
FAX: 43509
Höfundur er fyrrverandi
menntam.ilaráðherra.