Morgunblaðið - 18.11.1994, Blaðsíða 19

Morgunblaðið - 18.11.1994, Blaðsíða 19
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR18.NÓVEMBER1994 19 ERLEIMT Þ ÝSKI heimspekingurinn Friedrich Nietzsche hef- ur verið endurreistur í Austur-Þýskalandi og til marks um það er skilti sem býður vegfarendur velkomna til þorpsins Röcken þar sem heimspekingurinn fæddist fyrir 150 árum og var jarðsettur. Þar til kommúnisminn leið und- ir lok árið 1990 var þar ekkert minnst á prestsoninn sem lýsti því yfh\að guð væri dauður, var haf- inn til vegs og virðingar á valda- tíma nasista, en var jafnframt einn þeirra heimspekinga sem fylltu vinstrisinnaða námsmenn eldmóði á sjöunda áratugnum. Þess í stað stóð á skiltinu: „Verkamenn og bændur í sósíalískum landbúnaði! Sækjum fram til mikilla afreka í fjósum og ökrum!" Nú stendur þar hins vegar: „Velkomin til Röcken, heimabæjar og fæðingarstaðar Friedrichs Ni- etzsche." Ibúar þorpsins eru 130 og þeir efndu til „minningarviðburðar" 15. október, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu hans. Þar sem Nietzsche er enn umdeildur vöruð- ust þorpsbúarnir að nota orðið „hátíð" í þessu sambandi. Varð geðveikur Þegar kommúnistar voru við völd í Austur-Þýskalandi voru verk hans bönnuð þar og yfir- ________ völd létu sem hann væri ekki til. Samfara endur- reisn hans í Austur- Þýskalandi fer fram mikil umræða um líf ^~^~ hans og verk í skólum og meðal menntamanna víða um heim. Nietzsche, sem var prófessor í grísku og grískum bókmenntum við Basel-háskóla, varð geðveikur árið 1889 og sneri til Röcken og Nietzsche endurreistur í A-Þýskalandi Listvinur meö andúð á gyð- ingum? bjó þar með móður sinni og systur. I fyrstu eftir heimkom- una naut hann þess að leika á píanó, skvetta vatni í baðker- inu, og hann átti það til að fara úr skónum og kasta af sér vatni í þá. Síðustu sjö árin var hann út úr heimin- um og hann andaðist árið 1900, 56 ára að aldri. Miklir túlkunar- möguleikar Flestir fræðimenn eru sammála um grundvallarhug- myndir Nietzsche: að sjálfið sé ekki nein rökræn heild, engin föst eða varanleg tengsl séu á milli orðs og hlutar og ekkert órofið ________ samhengi sé milli stund- legra atburða. „Segja má að Nietzsche hafi haldið því fram að hægt sé að skoða atburðina —¦"¦"¦"" frá óendanlega mörgum sjónarhornum og að einstaklingur- inn eigi sér engin takmörk," sagði John Rodden, prófessor í bók- menntasögu við Texas-háskóla. „Hann kom fótunum undir stefnur sem hafa sett mark sitt á Vestur- Friedrich Nietzsche lönd eftir stríð, svo sem fyrirbærafræði, tilvistarstefnu og málvísindaheim- speki." ' Spakmælastíllinn og fjölskrúðugt málf- arið, svo og hug- myndir hans um ofur- mennið og andkrist, skapa á hinn bóginn mikla túlkunarmögu- leika. Nietzsche taldi að lýðræði og kenn- ingar kristninnar um náungakærleik og samúð væri þrælasið- ferði sem hefti innsta eðli mannsins. Hið nýja siðferði, herrasiðferðið, ætti að byggjast á eðlislægum vilja mannsins til valda og geta af sér ofurmenni sem risi upp úr meðalmennskunni. Nokkrir fræðimenn _______ hafa gengið svo langt að halda því fram að Nietzsche hafi gert sér upp geðveiki til að sanna eina af kenningum sínum með því að afmá mörk heilbrigðis og geðsýki andlegs Fleiri að- hyllast þá kenningu að Nietzsche hafi orðið sálsjúkur vegna sára- sóttar, en það hefur aldrei verið sannað. Fölsuð útgáfa Var Nietzsche afburðasnjall heimspekingur, á við Hegel og Kant? Eða var hann hæfileikaríkur listvinur með andúð á gyðingum sem sáði andlegum fræjum fas- isma? Þessar spurningar eru hvergi jafn viðeigandi og í Þýska- landi. Byrjað var að kenna verk Nietzsche í skólum í vesturhluta Þýskalands seint á áttunda ára- tugnum eftir að fræðimenn kom- ust að því að nasistaútgáfan af honum var að miklu leyti runnin undan rifjum systur hans, Elisa- beth Forster-Nietzsche. Verk hans voru samt áfram bönnuð í Austur- Þýskalandi. Elisabeth Forster-Nietzsche, sem hafði andúð á gyðingum og þótti framagjörn með afbrigðum, hafði umsjón með gögnum sem heimspekingurinn skildi eftir sig þar til hún lést árið 1935. Með ritstýringu, fölsunum og smjaðri fyrir Hitler, tókst henni að gera „elsku Fritz", eins og hún kallaði hann, að germönsku ofurmenni. Nietzsche var málsvari einstak- lingsfrelsis. Hann skrifaði m.a. að „öruggasta leiðin til að spilla ung- um manni er að kenna honum að hafa þá, sem hugsa eins og hann, í meiri hávegum en þá, sem hugsa öðruvísi," og „germanskt Deutsc- hland iiber Alles er heimskuleg- asta vígorð sem til er í heiminum". En með fölsunum systurinnar varð hann að tæki í höndum nasista. „Það sem drepur mig ekki gerir mig aðeins sterkari," setning úr Also sprach Zarat- hustra, varð að vígorði ungliða- hreyfíngar nasista. Heimild: The International Herald Tribune. Var málsvari einstakiings- frelsis Deilurnar innan breska íhaldsflokksins Major hótar kosningum London. Reuter. JOHN Major, forsætisráðherra Bretlands,. virtist í gær hafa kveðið andstæðinga Evrópusam- bandsins innan íhaldsflokksins í kútinn með því að sýna hörku og hóta nýjum þingkosningum ef þeir samþykktu ekki stjórnar- frumvarp um aukin framlög Breta tií Evrópusambandsins. Fréttaskýrendur sögðu að Major hefði tekist að tryggja vopnahlé í baráttunni við Evrópuandstæð- ingana, en það kynni að verða skammvinnt. Leiðtogar stjórnar- andstöðuflokkanna sögðu að forsætisráð- herrann hefði gefið færi á sér með hótun- inni um kosningar. Evrópuandstæð- ingarnir hótuðu að greiða atkvæði gegn frumvarpinu þegar það var boðað við setningu breska þingsins á miðvikudag, en tals- menn forsætisráðherrans sögðu, að hann myndi líta á atkvæða- greiðsluna sem traustsyfirlýsingu á stjórnina. „Það er ekkert svigrúm til málamiðlunarbreytinga á þessu frumvarpi," sagði Major í ræðu á þinginu í gær. Nokkrir Evrópuandstæðing- anna sögðu að ekki væri rétt að stefna stjórninni í hættu vegna frumvarpsins, það væri ekki þess virði. Nokkrir hörðustu andstæð- ingar Evrópusambandsins gáfu hins vegar til kynna að þeir myndu hvergi gefa eftir. 25 stiga forskot „Við viljum losna við þessa stjórn," sagði Robin Cook, tals- maður Verkamanna- flokksins í utanríkis- málum. „Ef Major segir að þetta sé leiðin til að losna 'við stjórn- ina og gefa þjóðinni færi á nýjum kosning- um, þá væri það frek- ar einkennilegt ef við notuðum ekki það tækifæri." íhaldsflokkurinn hefur aðeins 14 sæta meirihluta á þingi en talsmenn Majors sögðu, að hann væri staðráðinn í að standa eða falla með frum- varpinu. Samkvæmt því munu framlög Breta til ESB 'hafa aukist um 259 milljónir punda, jafnvirði 27,7 milljarða króna, á" ári um aldamótin. Er búist við, að það verði lagt fram á þingi innan tveggja vikna. Samkvæmt skoðanakönnunum myndi Verkamannaflokkurinn vinna stórsigur ef kosið yrði nú þar sem hann hefur allt að 25 prósentustiga forskot á íhalds- flokkinn. Medecin snýr aftur Router John Major JACQUES Medecin, fyrrum borgarstjóri Nice, kom aftur til Frakklands í gær og verður færður fyrir dómstól, sakaður um spillingu og fjársvik. Medecin flúði til Uruguay árið 1990 og það er fyrst nú sem frönskum stjórnvölduin tókst að fá hann framseldan. Medecin tók við borgarsijóraembættinu í Nice árið 1966 af fðður sínum, sem gegnt hafði því frá 1928. Hann hefur heitið því að bjóða sig fram til forseta í Frakklandi. Sjóðir Evrópusambandsins Alls konar mis- ferli algengt Strasbourg. London. Keuter, ÞJÓFNAÐUR og ýmiss konar mis- ferlr með fé úr sjóðum Evrópusam- bandsins, ESB, er algengt og á sér stað í öllum 12 aðildarríkjum þess. Kemur það fram í nýrri skýrslu frá endurskoðendum sambandsins en Kenneth Clarke, fjármálaráðherra Bretlands, segir, að ástandið í þess- um málum hafí batnað með tilkomu Maastricht-samningsins. Andre Middelhoek, yfirendur- skoðandi ESB, segir, að útilokað sé að geta sér til um hve svikin séu mikil. Allt of flókin lög og önnur kerfi stuðli beinlínis að misferlinu. í skýrslunni eru nefnd ýmis dæmi um sviksemi. Bent er á, að vínfram- leiðsla hafi aukist um fimmtung frá 1988 þótt sambandið hafi varið 100 milljörðum kr. til að draga úr henni. Sagði Middelhoek, að mjólkur- og vínframleiðendum væri greitt fyrir að minnka framleiðsluna og á sama tíma hvattir til að auka hana með öðrum aðgerðum. BARRY Anderson Barry Anderson látinn BARRY Anderson, sem stjórnaði herskipadeild Breta við íslands- strendur í fyrsta þorskastríðinu, er látinn, níræður að aldri. And- erson var frægasti andstæðingur Eiríks Kristóferssonar skipherra og kom mjög við sögu er menn frá Þór fóru um borð í breska togarann Northern Foam í sept- embermánuði 1958. Fyrsta Þorskastríðið hófst 1. september 1958 er íslendingar færðu landhelgina út í 12 milur. Tveimur dögum síðar fóru menn frá Þór um borð í togarann North- ern Foam þar sem hann var stadd- ur um sex inílur frá landi. Ander- son rifjaði upp í endurminningum sínum er freigátan Eastbourne, sem laut sfjórn hans, renndi sér upp að togaranum. Sjóliðar fóru um borð og færðu íslendingana yfir í Eastbourne. „Skipstjóriiin á Þór neitaði að taka við mönnun- um. Ég bauð mér því í kurteisis- heimsókn í Þór til að ræða vand- ann og koma í veg fyrir blóðsút- hellingar. Togarinn hélt áfram veiðum og ríkisstjórii íslands mót- mælti harðlega en íslensku og bresku sjómennirnir urðu bestu vinir!" Tíu dögum síðar var ís- lensku varðskipsmönnunum kom- ið í land. Barry Anderson kunni eilítið fyrir sér í íslensku en hann var einnig vel mæltur á dönsku og norsku. Er þorskastríðinu lauk var hann sæmdur CBE-orðu en áður hafði hann f engið sérstakt hamingjuóskaskeyti frá Harold Macmillan, þáverandi forsætisráð- herra Breta. Barry Anderson var fæddur 5. apríl 1904 í Edinborg en 15 ára gamall hélt hann til sjós og var á norsku skipi í Norðursjó og Eyst- rasalti. Fyrsta skipi sínu tók liann við 1939 er hann st jórnaði trébát sem ætlað var að þefa uppi þýska kafbáta á írlandshafi. Anderson og áhöfn hans tóku þátt í brott- flutningnum frá Dunkirk og urðu þá fyrir árás úr lofti. Næst sljórn- aði liann beitiskipinu Mauritus og var einkum við skyldustörf á Atl- ants- og Indlandshafi. Árið 1943 hélt hann til starfa á Miðjarðar- hafi og tók hann m.a. þátt í land- göngunni á Sikiley og við Salerno. Að stríðinu loknu stjórnaði Ander- son tundurspillunum Jutland og Cockade en í Kóreustriðinu var hann í áhöfn beitiskipsins New- castle. Hann stjórnaði flotadeild Breta við ísland og stýrði einnig deild 24 tundurduflaslæðara sem gerðir voru út árið 1963 til að hreinsa upp dufl frá stríðsárunum í Norðursjó. Anderson settist í helgan stein 1964. Hann hlaut margvíslegar viðurkenningar fyrir störf sín og var m.a. sæmdur norskum ridd- arakrossi árið 1962. Barry Anderson var tvíkvænt- ur. Með fyrri konu sinni, Marjory Gray eignaðist hann tvo syni og fetaði annar þeirra í fótspor föður síns innan flota hennar hátignar. Marjory lést 1971 en ári síðar gekk Barry Anderson að eiga Gwen Raine, sem lifir mann sinn.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.