Morgunblaðið - 16.02.1995, Qupperneq 4

4 FIMMTUDAGUR 16. FEBRÚAR 1995
MORGUNBLAÐIÐ
Rætt við Gizur Bergsteinsson á 75 ára
afmæli Hæstaréttar
Dreymdi dóms-
málin á næturnar
GIZUR Bergsteinsson
var skipaður hæstarétt-
ardómari árið 1935, 33
ára gamall, og hefur
enginn verið skipaður
yngri í Hæstarétt. Ámi
Tryggvason var nokkr-
um mánuðum eldri þeg-
ar hann settist í réttinn.
Gizur var dómari í
Hæstarétti í 36 ár og
er það einnig met. Gizur
er nú kominn á tíræðis-
aldur og hitti blaðamað-
ur hann að máli á heim-
ili hans við Neshaga í
Reykjavík. Það var
mikil pólitík í kringum
skipun hæstaréttar-
dómara í þá daga.
Framsóknarmenn viidu
Gizur í embættíð, „en
Morgunblaðið bauð mig
ekki velkominn," segir hann. Þegar
Gizur var skipaður í Hæstarétt voru
dómararnir bara þrír. Þórður Eyjólfs-
son var skipaður um leið og Gizur
en fyrir var Einar Arnórssop. Gizur
segir að það hafí verið erfitt fyrir
svo ungan mann að koma til starfa
í Hæstarétti, starfið hafi átt hug
hans allan jafnt daga sem nætur því
hann dreymdi dómsmálin. En svo
vandist það auðvitað að gegna þessu
ábyrgðarstarfi.
Af málflytjendum segir Gizur að
Eggert Claessen, sem var annar af
tveimur málflytjendum fyrir Hæsta-
rétti, þegar hann var stofnaður árið
1920, sé sérstaklega eftirminnilegur.
„Hann gat rakið málsatvik svo ljós-
lega að dómaramir þurftu vart að
líta í hinn skrifaða útdrátt — en
fræðibækumar sem hann vitnaði í
vom allar frá því um aldamótin,“
segir Gizur glettnislega.
Gizur er orðhagur maður eins og
sératkvæði hans bera vott um. Hann
er höfundur að íslenskun hugtaka
eins og „vísiregla" (retslig standard)
og „viðskiptavild“ (goodwill) sem
hafa unnið sér fastan sess í lagam-
áli. Blaðamaður hefur
orð á því að mörg sérat-
kvæði Gizurar séu eftir-
minnileg. „Það var nú
ekki mikið um sérat-
kvæði framan af. Einar
Amórsson var fremur á
móti sératkvæðum og
reyndi að liðka til fyrir
sameiginlegri niður-
stöðu."
Gizur telur að sitt
fyrsta sératkvæði hafi
verið í Hrafnkötlumál-
inu 1942 en þar taldi
meirihlutinn að lög sem
veittu ríkinu einkarétt á
útgáfu fomrita frá því
fyrir 1400 stönguðust á
við prentfrelsisákvæði
stjómarskrárinnar. Giz-
ur var á öðru máli og
hann situr enn fast við
sinn keip. „Nokkmm ámm seinna
komu út rit í Danmörku eftir þá Alf
Ross og Poul Andersen þar sem þeir
skýrðu stjómarskrána eins og ég
hafði gert. Yngri fræðimenn danskir
eins og Peter Germer hafa reifað
viðhorf í sömu átt og hjá meirihluta
Hæstaréttar, en ég veit ekki betur
en að Alf Ross hafí seinna tekið
hann til bæna,“ segir Gizur.
Gizur lét af störfum árið 1972.
En lögfræðin er áfram helsta áhuga-
málið. Á skrifstofu Gizurar er mikið
safn lögfræðirita og það vekur at-
hygli að þar eru glæný norræn fræði
inn á milli eins og til dæmis um sam-
keppnisrétt og lagaskilarétt. Gizur
segist kaupa fræðirit reglulega að
utan en það sé orðið æði dýrt eftir
að virðisaukaskatturínn var íagður á
bækur. En hvaða eiginleikum þarf
góður dómari að vera gæddur?
„Hann þarf að átta sig á því að laga-
textinn segir ekki alla söguna heldur
verður að beita lögunum í sem bestu
samræmi við þjóðlífið hveiju sinni,“
segir Gizur.
■ Afl sem leysist úr Iæðingi/29
ENGINN hefur
verið lengur dóm-
ari við Hæstarétt
en Gizur Berg-
steinsson.
Loðnan er dreifð
og veiðin dræm
LOÐNUFLOTINN er nú staddur um
12 mílur suðvestur af Hvanney við
Homafjörð. Að sögn Ingólfs Ásgríms-
sonar skipstjóra á Jónu Eðvalds SF,
sem var á leið á loðnumiðin aftur
eftir löndun afla gærdagsins, er veið-
in dræm og loðnan er mjög dreifð.
Mest af aflanum fer í bræðsluþví
hrygnan er ekki nægilega stór til að
skilja sig frá hængnum í flokkuninni.
Loðnan sem berst til Homafjarðar fer
í vinnslu hjá Borgey hf. og Skinney
hf. og í bræðslu hjá Óslandi hf.
15% loðnunnar vinnsluhæf
15% loðnunnar hefur verið vinnslu-
hæf það sem af er. Stanslaus dæling
hefur verið hjá Borgey síðan á föstu-
dag, að sögn Ágústs Sigurðssonar
vinnslustjóra. Öll loðna sem berst að
landi fer í flokkun hjá Borgey og síð-
an til vinnslustöðvar.
FRÉTTIR
VERÐLAUNAMYND Sigrúnar Stefánsdóttur,
„Þeir komu og þeir fóru“, var valin úr hópi
2.200 ljósmynda. Myndirnar áttu að lýsa náttúr-
unni utan friðlýstra svæða.
SVARTHVÍT mynd alnöfnunnar af sama tindi.
Alnöfnur taka sömu ljós-
mynd með 36 ára millibili
Morgunblaðið/Kristinn
SIGRÚN eldri segir að að minnsta
kosti vikulega sé hringt til hennar og
spurt eftir Sigrúnu fréttamanni. Þegar
nöfnurnar hittust kom í ljós að Sigr-
únu eldri hafði borist boðskort Sigrún-
ar yngri til afhendingar Evrópuráðs-
verðlaunanna 4. febrúar.
LÍFIÐ er óútreiknanlegt og gefur af
sér skemmtilegar tilviljanir eins og
Sigrún Stefánsdóttir, lektor og
fréttamaður, varð áþreifanlega vör
við eftir að hún fór að sinna áhuga
sínum á ljósmyndum á nýjan leik
eftir nokkurt hlé. Ekki aðeins hlaut
hún fyrstu verðlaun í alþjóðlegri ljós-
myndasamkeppni Evrópuráðsins í
tengslum við Náttúruverndarár Evr-
ópu 1995 fyrir myndefni frá Græn-
landi heldur komst hún að raun um
að nafna hennar tók nánast sömu
mynd á Grænlandi fyrir 36 árum.
Sigrún Stefánsdóttir, yngri, tók
verðlaunamyndina „Þeir komu og
þeir fóru“ af Sarqakajik-fjalli á
Ammassalik á Grænlandi í júlí í
fyrra. „Ég var að gera sjónvarpsþátt
um Grænland og skemmti mér við
að taka myndir þegar hlé gafst frá
hinu raunverulega verkefni,“ segir
Sigrún. Hún segist ekki hafa gert
sér grein fyrir gæðum verðlauna-
myndarinnar sjálf. „Ég hefði ekki
sent hana í samkeppnina nema vegna
þess að mér var sagt að hún væri
góð. Þá var hún komin í fjölskyidu-
albúmið. Mitt eigið sjálfstraust varð
því ekki til þess að hún fór í keppn-
ina. En verðlaunin komu á óvart og
mér fannst fyndið að fá þau með
tilliti til þess að maður gefur sig út
fyrir allt aðra hluti. Ég segi vinum
mínum að ég hafi hiegið í viku.“
Eftir afhendingu verðlaunanna og
birtingu verðlaunamyndarinnar í
Morgunblaðinu barst Sigrúnu óvænt
eftirfarandi bréf. „Mér til gamans
sendi ég þér þessa mynd um leið og
ég óskaþértil hamingju með verð-
launin. Eg rak upp stór augu þegar
ég sá þína mynd. Þarna var þá fjall-
ið mitt á Grænlandi komið. Ég var
þama á ferð fyrir 36 ámm og tók
mína mynd auðvitað í svarthvítu.
Mér fannst fjallið tignarlegt og fal-
legt en sleppti tunnubreiðunni. Hún
var þarna á sama stað, kannski ekki
eins kolryðguð og hún er í dag. Þær
em svo ótrúlega líkar þessar myndir
að snjórinn í fjallinu er sá sami og
önnur skrýtin tilviljun þá emm við
alnöfnur. Með kærri kveðju, Sigrún
Stefánsdóttir."
Elti glópagull
Bréfritarinn sagði í samtali við
Morgunblaðið að sér hefði fundist
tilviljunin svo skemmtileg að hún gat
ekki annað en látið fréttamanninn
vita. „Ég fór í dagsferð með Fiugfé-
lagi íslands til Grænlands í ágúst
árið 1959. Veðrið var yndislegt,
glaðasólskin, og ég lét ekki fímm
mánaða þungun aftra mér
frá því að hlaupa upp um
allar hliðar á fjallinu. Mér
sýndist alltaf glitta í ein-
hveija steina en þegar ég
kom nær hurfu þeir eins og
glópagull," segir Sigrún
eldri þegar hún rifjar upp
Grænlandsferðina og bætir
því við kankvís að hún hefði
auðvitað ekki getað skilið
við fjallið öðmvísi en að taka
af því mynd. „Ég sá síðan
myndina í Morgunblaðinu
og datt alveg yfírmig því
égþekkti fjallið. Ég hafði
komið þarna. Ég fínn undir
eins á mér þar sem ég hef
kornið."
Fá lönd eftir
Sigrún er 64 ára og hefur starfað
við ræstingar í Háskóla íslands í 32
ár. Hún segist ferðast mikið. „Ég
hef farið í kringum hnöttinn og útum
allar trissur. Ég held að fá lönd séu
orðin eftir handa mér og auðvitað
tek ég myndir hvert sem ég fer,“
segir Sigrún en hún er nýkomin úr
ferðalagi um Kenýa og Tanzaníu
fyrir jólin. Hún á erfítt með að gera
upp á milli landanna sem hún hefur
farið til, nefnir fyrst Hawaii sem hún
hefur tvisvar farið til, en segir svo
að líklega sé réttara að segja að Is-
lands sé „uppáhaldslandið", a.m.k.
sé alltaf jafngott að koma heim.
Sigrún er ekkja og á tvær upp-
komnar dætur. Hún segist ýmist
ferðast með vinkonu sinni, systur eða
ein í hópi fleiri ferðamanna. Varla
sé heldur auglýst sú ferð að hún
fari hana ekki í huganum.
Sljórn Viðlagatryggingar mótfallin lagabreytingum vegna skíðalyfta
Munu ekki bæta lyftur Isfirðinga
VERÐI gerðar breytingar á lögum um Viðlaga-
tryggingu Islands í þá veru að henni sé heim-
ilt að greiða út tjón á skíðalyftum vegna nátt-
úruhamfara aftur í tímann, eins og raunin er
með skíðasvæði ísfírðinga, mun stjórn stofnun-
arinnar ekki nýta sér slíkt ákvæði. Þetta þýðir
í raun að stofnunin myndi ekki bæta skíðalyft-
ur þær sem eyðilögðust í snjóflóðinu sem féll
á Seljalandsdal og Tungudal í apríl í fyrra.
Tjón metið ef skylda
Skv. upplýsingum Morgunblaðsins kemur
þetta fram í áliti stjómar Viðlagatryggingar
Islands sem sent hefur verið heilbrigðis- og
trygginganefnd Alþingis og fleiri aðilum. I
frumvarpi því sem nefndin vinnur að, og ætlun-
in var að afgreitt yrði á Alþingi fyrir þinglok,
er gert ráð fyrir að stjóm Viðlagatryggingar
hefði heimild til afturvirkni, en ekki skyldu.
Guðmundur Þ.B. Ólafsson, stjómarformaður
VÍ, staðfesti við Morgunblaðið að þetta væri
afstaða stjómar. Hún hefði verið ítrekuð á
fundi hennar með nefndinni í fyrradag.
„Ef að frumvarpinu verði hins vegar breytt
og Alþingi gerir það að lögum að tjónið á
skíðalyftum Isfirðinga skuli bætt, mun stjórn
Viðlagatryggingar að sjálfsögðu hlíta því.
Væntanlega mun þá lagasetningin vera með
þeim hætti, að bætur verði greiddar eins og
ef viðkomandi mannvirki hafi verið tryggð.
Tjónið verður þá metið eins og önnur slík sem
VÍ hefur bætt, og það er með öilu óvíst að sú
upphæð nemi 90 milljónum króna eins og
rætt hefur verið um,“ segir Guðmundur.
„Okkur er í raun ókunnugt um hvernig sú
upphæð er til komin, enda höfum við ekki
kannað tjónið því það er ekki bætanlegt eins
og staðan er í dag.“
Um siðferðishlið þess að tryggja eftir á,
kveðst Guðmundur telja að hver og einn verði
að skoða hug sinn í því efni. Stjórn VÍ telji
ákvæði um afturvirkni gefa slæmt fordæmi.
„Þessi afstaða er með öllu ótengd því hvort
þessi stofnun, sem fólkið í landinu á og leggur
til framlög með iðgjaldagreiðslum af bruna-
tryggingum, veikist fjárhagslega á nokkurn
hátt. Hins vegar teljum við það veikja stöðu
Viðlagatryggingar sem virtrar stofnunar á al-
þjóðavísu, sem þarf að kaupa endurtryggingar
og annað erlendis með talsvert háum eigin-
ábyrgðum, ef menn hafa í hendi sér með laga-
setningu að tryggja mannvirki sem áður voru
ótryggð og láta því til viðbótar tjónsábyrgðir
virka aftur fyrir sig,“ segir hann.
ÖH skíðamannvirki tryggð?
„Mín persónulega skoðun, og efiaust fleiri,
er einnig sú að menn ættu að íhuga vel gang
mála áður en sett er inn ákvæði um skyldutryg-
ingu á öllum skíðamannvirkjum í landinu. Það
er óvíst að slíkt sé gieðiefni fyrir þá sem eiga
skíðalyftur á svæðum þar sem þeir telja ekki
þörf á tryggingu vegna náttúruhamfara, en
verða samt að tryggja skv. Iögum. Aðrir gætu
verið á svæðum þar sem áhættan er talin mik-
il og iðgjöld að sama skapi há, sem þyngt
gæti rekstur skíðamannavirkja til muna.
Guðmundur kveðst skilja ágætlega að
stjórnvöld vilji létta byrðar ísafjarðarkaupstað-
ar vegna tjónsins, en hann telji hins vegar
eðlilegra að fara aðrar ieiðir en breyta lögum
um VÍ, þ.e. bæta skaðann á fjárlögum.