Morgunblaðið - 10.05.1996, Side 33

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSEIMDAR GREINAR
FÖSTUDAGUR 10. MAÍ 1996 33
Þekking og byggð
Hin nýja byggðastefna
í ÞESSARI grein verður reynt
að gera grein fyrir nýrri þróun sem
er að verða í samskiptum Háskóla
íslands og landsbyggðarinnar. Há-
skólinn hefur eflst og er orðinn
sterkur, einkum á sviðum þar sem
vaxið hafa öflugir rann-
sóknahópar. Til þess að
sinna skyldu þarf Há-
skóli íslands að horfa
út til atvinnulífsins á
landsbyggðinni. Um
það verða nefnd nokkur
dæmi.
Atvinnulífið hefur
einnig eflst að sama
skapi. Nú sjást þess
greinilega merki að
framlag fyrirtækja til
rannsókna og þróunar
hefur aukist. Framlag
fyrirtækja til rannsókna
og þróunar vex nú
u.þ.b. tvöfalt hraðar hér
á landi en í nágranria-
löndunum. Sum fyrir-
tæki eru orðin þekkingarmiðstöðvar
á sínum sviðum og slá stofnununum
við. Þekkingin er orðin mikilvæg-
asta auðlindin.
í starfsemi Rannsóknarráðs hef-
ur verið reynt að efla verkefni þar
sem fyrirtæki og stofnanir vinna
saman. Þetta er af tvennum toga:
Annars vegar þegar háskóli eða
rannsóknastofnun miðlar þekkingu
út í fyrirtæki; Hins vegar þegar
fyrirtæki setja fram óskir við Há-
skóla eða stofnun um þróun vöru
sem tekur mið af nýrri þörf eða
aðstæðum markaðarins. Ég er
þeirrar skoðunar að síðari kostur-
inn, þar sem atvinnulífið dregur
vagninn, lýsi að jafnaði þróaðra
iðnsamfélagi. Hátæknisamfélagið
verður ekki borið af einyrkjabú-
skap.
Það krefst samvinnu milli aðila.
Byggðaháskóli íslands
Á þessu -stigi iðnþróunar íslensks
samfélags er mikils um vert að hin-
ar miðlægu stofnanir horfí einnig
út til landsbyggðarinnar og stuðli
þar að rannsóknar- og þróunar-
starfi með frumkvæði heimamanna.
Stöldrum ögn við og skoðum nokkr-
ar nýjungar í byggðastarfi Háskóla
Islands í stuttri ferð um landið.
I Vestmannaeyjum hefur Rann-
sóknasetur Háskóla íslands þar sem
Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins í
Vestmannaeyjum hefur aðsetur og
útibú Hafró sömuleiðis, áorkað að
mynda nógu stóran hóp til þess að
geta orðið lyftistöng í atvinnulífinu.
Nú hefur verið stofnað Þróunarfé-
lag Vestmannaeyja í samstarfi bæj-
arins, setursins og atvinnulífsins.
Háskólinn hefur verið í samvinnu
við Samband sveitarfélaga á Suður-
landi og atvinnuþróunarsjóð Suður-
lands sem nú er að leiða til fyrstu
sporanna í verkefninu „Suðurland
2000“. Þar er horft til nýrrar aldar
um þróun atvinnu- og mannlífs á
Suðurlandi á næstu áratugum. Á
Suðurlandi er hafið verkefni á sviði
jarðskjálftaverkfræði í samvinnu
HI og heimamanna.
I Fræðasetrinu í Sandgerði hefur
byggst upp áhugaverð starfsemi
sem upphaflega var tengd svoköll-
uðu fjölstofna verkefni, rannsókn-
um á botndýrum á íslandsmiðum
og tengslum við fiskistofna.
Ný stjórn Byggðastofnunar hefur
skynjað þörfina fyrir hlutverk þekk-
ingar í byggðaþróun mjög vel. Þetta
sést í nýrri stefnumótun stofnunar-
innar. Þannig er nú t.d. í uppsigl-
ingu nýtt verkefni um miðlun þekk-
ingar til landsbyggðarinnar sem á
rætur í suðurlandsverkefninu og
hlotið hefur stuðning frá Brussel.
Verkefnið er mótað í samráði við
Kynningarmiðstöð Evróþurann-
sókna í Tæknigarði. Hugmyndin er
að fá sérfræðinga frá fyrirtækjum
í Evrópu til þess að taka þátt í
þekkingarmiðlun milli fyrirtækja og
til fyrirtækja á Suðurlandi og norð-
Urlandi vestra. Markmiðið er að búa
betur í haginn fyrir frumkvæði og
nýsköpun í byggðum landsins
í Skagafirði hefur þekkingarm-
iðlun og samvinna einmitt tekist
vel og má nefna fisk-
eldisverkefni eins og
Máka hf. RKS Skynj-
aratækni sem sérhæf-
ir sig í öryggisskynj-
urum fyrir kælimiðla.
Ekki má gleyma mik-
ilvægum þætti Hvan-
neyrar- og Hólaskóla
fræðslu og þróun
ýmiss konar landbún-
aðartækni á lands-
byggðinni. Þar eru
dæmi um sterka stoð-
aðila í héraði. Enn má
efla tengsl þessara
stofnana við háskól-
ana. Að lokum má
nefna að sumarskóli í
eigu einkafyrirtækja á
sviði útflutnings er ráðgerður á
Sauðárkróki í sumar.
Ef við flytjum okkur um set í
umfjölluninni má nefna að háskóla-
menn hafa rætt við Vestfirðinga
og menn fýsir að koma á fót þróun-
arvettvangi á sviði matvælafræði
rækjuvinnslu, nýrra efna í skipa-
smíðum o.fl.
Háskólarektor hefur nefnt há-
skóla Borgarfjarðar og átt þar við
samvinnu Hvanneyrar, Samvinnu-
háskólans, Kennaraháskólans og
Snorrastofu í Reykholti. Hann hefur
einnig hvatt til þess að héruð Iands-
ins veldu sína bestu skóla o'g rækju
Marka þarf nýja stefnu,
segir Þorsteinn I. Sig-
fússon, og hefja sam-
eiginiega starfsemi sem
sérstaklega hugi að
þekkingu sem auðlind
við uppbyggingu lands-
byggðarinnar.
þar starfsmenntunarnám á háskóla-
stigi. í því sambandi mætti efla
þátt Endurmenntunarstofnunar í
samvinnu við heimaaðila.
Háskólinn á Akureyri
í umfjöllun af því tagi sem hér
er á prenti væri óeðlilegt annað en
að skoða áhrif Háskólans á Akur-
eyri á atvinnulíf þar. Mín skoðun
er sú að þar hafi vel til tekist og
að þar eigi við alveg sömu rök og
ég hefi lagt fram frá sjónarmiði
Háskóla íslands. Rannsóknastofn-
anir landbúnaðarins og fiskiðnaðar-
ins, Iðntæknistofnun og Hafró hafa
tengst norður og er það vel. Þar
er einnig eitt af setrum Náttúru-
fræðastofnunar íslands. Ánægju-
legt verður að fylgjast með þróun-
inni fyrir norðan. Hafa ber í huga
að samnýta kraftana eins og unnt
er. Á Akureyri er mikill frumkraft-
ur sköpunar í háskólastarfinu sem
er aðdáunarverður. HA hefur einnig
lagt áherslu á menntun sem tekur
mið af starfsaðstöðu úti á landi,
sbr. hjúkrunarfræði og kennara-
nám. Eg legg eindregið til að Há-
skóli íslands og Háskólinn á Akur-
eyri snúi bökúm saman í starfí þar
sem því verður við komið. Æskilegt
væri að skólarnir gerðu samning
um samvinnu á völdum sviðum.
Það er auðvitað ekkert óeðlilegt
að ákveðin spenna geti ríkt í sam-
skiptum þessara tveggja stofnana
vegna samkeppninnar um takmark-
að fjármagn. Mikilvægt er hins veg-
ar að yfirvöld menntamála leggi
vandaða vinnu í að stýra þróun
beggja stofnana þannig að mesta
hagræðing fái notið sín og að fjár-
festing skattfjár nýtist sem best.
Stofnun Háskólans á Akureyri með
þeim hætti sem varð hefði hins
vegar þurft að fylgja veruleg aukn-
ing í fjárframlögum til háskóla-
stigsins.
Áður en við kveðjum Norðurland
er nauðsynlegt að minna á að mikil-
væg vinna hefur verið lögð í rann-
sóknir á Mývatnssvæðinu þar sem
Líffræðistofnun Háskóla íslands
rekur rannsóknastöð sem reynst
hefur mikilvæg við þekkingaröflun
í hinu viðkvæma vistkerfi vatnsins.
Þegar enn er horft lengra austur
á land má segja að Austurland og
svæðið austur og suður um jökla
sé afskipt varðandi samskipti við
þekkingarumhverfið „fyrir sunn-
an“. Byggðastofnun hefur haft
ákveðið frumkvæði í eflingu iðnþró-
unar á Austurlandi og nú er rætt
um eins konar tæknigarð fyrir aust-
an eftir blönduðum fyrirmyndum
úr öðrum landshlutum. Háskólinn
og heimamenn í Austur-Skaftafells-
sýslu kanna nú möguleika á sam-
starfi á Kvískeijum þar sem um-
hverfi náttúruperlunnar Vatnajök-
uls yrði yrkisefni.
Lokaorð
Enn má efla þetta starf. Mig
langar til að varpa fram þeirri hug-
mynd að Byggðastofnun, háskól-
arnir, rannsóknastofnanir atvinnu-
lífsins og ef til vill valdir sérskólar,
marki nýja stefnu og hefji sameigin-
lega starfsemi sem sérstaklega hugi
að þekkingu sem auðlind við upp-
byggingu landsbyggðarinnar.
I því sambandi er mikilvægt að
greina þá þekkingu sem fyrir er í
fyrirtækjum í héraði. Mér fínnst
eftirtektarvert hversu mikil þekking
er á mörgum sviðum í öflugum fyr-
irtækjum landsbyggðarinnar.
Snemma á næsta ári munu fyrstu
hugmyndir úr samevrópska verk-
efninu um skipulag þekkingarmiðl-
unar á landsbyggðinni vonandi
liggja fyrir.
I samantekt vil ég segja þetta:
Nýtt tímabil er runnið upp í þekk-
ingarmiðlun og virkjun þekkingar
á landsbyggðinni. Raunveruleg
byggðastefna þarf að byggja á efl-
ingu þess starfs sem nú er unnið.
Sú byggðastefna styrkir miðstöðvar
þekkingar úti á landi í hæfilegu
sambandi við háskóla og rann-
sóknastofnanir. Hún leiðir til flutn-
ings fólks með mismunandi mennt-
un og þjálfun út á land. Hér er
fólginn lykillinn að samkeppnis-
hæfni landsbyggðarinnar.
Höfundur er prófessor við
Raunvísindadeild Háskóla íslands
og framkvæmdastjóri
Verkfræðistofnunar.
Gœðavara
Gjafavara malar og kaffistell. ffeim
Allii veróllokkai. ^ m.a. (
VERSLUNIN
Laugtwegi 52, s. 562 4244.
Heimsfræqii hönnuðir
m.a. Gianni Versace.
Þorsteinn I.
Sigfússon
„Með því að veita mér meðmæli ertu
að auka líkur á að ég fullnægi skil-
yrðum um nægan tjölda meðmæl-
enda fyrir 24. maí næstkomandi og
það gæti sfðan leitt til þess að ég verði
forsetaefni og verði þannig raunhæfur
valkostur um hugsanlegan næsta
GuðmnduR Rapn Gemöal
væntanlegur forsetaframbjóðandi
forseta okkar. Þó svo að ég verði ef
til vill ekki kjörinn sem slíkur, hefur
framboð mitt áhrif á
heildarumræðuna um hvemig við
sjáum fyrir okkur forsetaembættið.
Vilt þú andlega þenkjandi mann,
sem er hlutlaus í stjómmálum og
vill íhuga leiðir til að þjóðfélag
okkar geti þróast á hærra svið'? Ef
svo er máttu skrifa undir yfirlýsingu
þá sem hér fylgir og senda hana til
mín:
Yfirlýsing: Ég undirrituð/-aður
mæli með Guðmundi Rafni
Geirdal sem forsetaefni við kjör til
forseta íslands sem fram á að fara
þann 29. júní 1996:
N.afn -----------------------------------------------------------
Lögheimili_______________________________________________________
Kennitala __________________ ■ _________
Sendist til:
Guðmundur Rafn Geirdal, Smiðshöfða 10, 112 Reykjavík.
(S. 567 8921, s. 567 8922, fs. 897 2350, bt. 846 5015, fax 567 8923).“
STEINAR WAAGE
Tökum á móti notuðum skóm til handa bágstöddum
Stærðir: 36-46
Litir: Hvítt, svart, blátt
Liðamótasóii
5% staógreiðsluafsláttur * Póstsendum samdægurs
STEINAR WAAGE/
SKÓVERSLUN /
SÍMI 551 8519 <P
V
T
oppskórinn steinarwaage/
Velfusundi v/lngólfsforg SKÓVERSLUN 4?
Sími 552 1212
SIMI 568 9212
SYNING
AS/400 PowerPC hugbúnaðarlausnir
og kynning á nýjungum frá IBM
Dagana 14.-15. mai nk. mun Nýherji hf. halda sýningu á IBM AS/400 PowerPC
hugbúnaðarlausnum í samstarfi við hugbúnaðarfyrirtaekin Almennu kerfis-
fræðistofuna hf., Ferli efh., Forritun sf., Kerfi hf., Miðverk hf., Tákn hf. og
Tölvubankann hf.
Auk hugbúnaðarlausna verða til sýnis nýjungar í IBM einmenningstölvum,
fartölvum og netþjónum sem Nýherji hf. og iBM munu kynna.
Sýningin veröur haldin á Crand Hótel Revkjavík og stendur vfir frá kl. 10:00-
18:00 báða dagana. Meðan á sýningunni stendur verður boðiö upp á
eftirfarandi kynningar í ráðstefnusal sem staðsettur er í kjallara hótelsins.
ÞriSjudagur 14. mai
kl. 13:00-14:00 Internetiðog AS/4Ö0tengingar
Davld Browne, sérfræðlngur frá IMS/UK
kl. 14:00-17:00 .Networkcentriccomputing" (Netlægtölvuvinnsla)
Ken Batty. frá IBM UK (Höfundur.Open Systems - the reallty")
Mlðvlkudaguri5.maí
kl. 10:00-11:00 IBM netpjónar - almenn kvnning
Frode Klæboe, frá IBM Danmörku
kl. 11:00-12:00 IBM netþjónar - tæknileg umfjöllun
Frode Klæboe, frá IBM DanmörKu
kl. 13:15-14:15
kl. 14:20-15:50
kl. 16:00-17:00
Hugbúnaöarstefna ibm og staða concorde fyrir AS/400
Jón Vignlr Karlsson og Ragnar C. Elriksson frá Nýherja hf.
IBM PC og Aptiva - M/chae/ Brodegaard, frá IBM Danmðrku
ibm fartölvur - Nlgel Ralph, frá IBM UK
Erlendlr fyrlrlesarar flytja mál sltt á ensku. Synlngln og fyrlriestrar eru öllum opnlr.
Hér er klörlð tæklfærl að sjá og heyra um nýjungar i IBM tólvuumhverf inu.
Á
<o>
NÝHERJI
s
w
„4tl3iita1596'v
IBM IttflNH Allflt STVHKTftBADHI DtYMPÍUlEIWIUIHIi I HTlfiNiú