Morgunblaðið - 11.02.1998, Blaðsíða 34

Morgunblaðið - 11.02.1998, Blaðsíða 34
34 MIÐVIKUDAGUR 11. FEBRÚAR 1998 MORGUNBLAÐIÐ AÐSENDAR GREINAR UM HÆTTUR AF VÖLDUM JAROSKJÁLFTA - 1. GREIN Jarðskjálftasvæðin Landið er fagurt og frítt, og fannhvítir jöklanna tindar himinninn heiður og blár hafið er skínandi bjart ÞANNIG lýstí Jónas Hallgrímsson landinu okkar, og þannig viljum við hafa það. Við fyllumst Hka stoltí þegar heims- byggðin horfir hingað á náttúruna leysa úr læð- ingi sinn innri kraft, stolti yfir því að eiga hlutdeild í þessu öllu saman. Öðru hverju erum við svo minnt á ógnina sem okk- ur stafar af hamförum náttúrunnar. Kannski er sá staður ekki til hér á landi þar sem engin ógn stafar af henni. Með þessari ógn verðum við að lifa eins og með fegurðinni. Við þurfum að vinna sam- eiginlega að því að gera lífið hér gott þrátt fyrir hættuna, læra að lifa með hættunni og læra að lifa hana af. Við verðum að gera þá kröfu til okkar sjálfra og stjórnvalda að grípa til varnaraðgerða, sem byggðar eru á rannsóknum og skynsamlegri yfirveg- un. Oft er freistandi að loka augunum fyrir hættunum og eðlilega mikla sumir fyrir sér, að húsið þeirra verði lítíls virði ef lóðin sem það stendur á er lýst hættusvæði. Á þessu verður samfélagið að taka með samábyrgð. Ef við neitum að horfast í augu við hættuna, hvort sem það er af mannlegum eða efnahagslegum ástæðum, munum við ekki læra að lifa með henni. A íslandskortinu hér með er i því lýst hversu miklum jarð- skjálftaáhrifum megi búast við á hverjum stað á 500 ára frestí. Kortið er unnið af Páli HaU- dórssyni upp úr sögulegum heimildum um jarðskjálfta frá því um 1700 og svo mældum jarðskjálftum sem orðið hafa á þessari öld. Kortið er unnið með tölfræðilegum aðferðum sem al- mennt eru notaðar við slfka matsgerð, út frá heimildum og með því að taka tillit til þess al- mennt sem við vitum um eðli plötuskriðsins á íslandi. Á þessu korti hafa svo verkfræð- "ingar byggt jarðskjálftastaðal, sem notaður er við mannvirkja- gerð. Þetta kort segir ekki allan sannleikann um jarðskjálfta- hættu á íslandi. Það jafnar áhrif út á stórum svæðum, m.a. vegna þess hversu heimildirnar eru ónákvæmar og fáar. Oft er byggt á munnlegum heimildum sem eru misgóðar, og mjóg takmarkaðar á sumum svæð- um, sérstaklega þar sem litil byggð var. Það tekur heldur ekki tillit til staðbundinna Ragnar Stefánsson áhrifa, vegna yfirborðs- jarðlaga og nálægðar við sprungur. Síðast en ekki síst byggist kortið á því að jarðhræringar síð- ustu 300 árin gefi rétta mynd af því sem hér gætí gerst, sem auðvitað er ekki öruggt. Kortið er hins vegar miMlvægur og góður al- mennur grundvöllur, sem við þurfum að nýta okkur sem best meðan annað og betra er ekki tíl. Jafnframt þarf við mannvirkjagerð að taka tíllit til sérstakra að- stseðna á hverjum stað, og áfram þarf að vinna að almennum rannsóknum, tíl að gera smám saman ný og bætt áhrifakort með vaxandi þekkingu og skilningi á eðli náttúru- aflanna. ísland er á Mið-Atlantshafshryggn- um, sem eru skil tveggja platna þar sem aðra, Ameríkuplötuna, rekur í vestur, en hina í austur, og er sú plat- an gjarnan kennd við Evrópu og Asíu. Rek platnanna hvorrar frá annarri er tæpir 2 cm á ári. Heiti reiturinn eða möttulstrókurinn undir íslandi mótar þó ekki siður hvar og hvernig rekið er hér á landi. Mest gliðnar landið út frá eystra gosbeltínu, fyrir ofan möttul- strókinn. Þvergengisbelti eða snið- gengisbelti myndast hins vegar þar sem plöturnar færast hvor fram með annarri og tengja gliðnunina inni á landinu við rekið úti á hryggnum sjálf- um (mynd 2). Það er á þessum þvergengisbeltum sem mest spenna getirr hlaðist upp og jarðskjálftarnir I nokkrum greinum fjallar Ragnar Stefáns- son um jarðskjálfta á -----7-------------------------------------------------------------------------- Islandi og rannsóknir sem í gangi eru til að skilja betur eðli þeirra. verða stærstir. Á Suðurlandsundir- lendi og fyrir Norðurlandi geta jarð- skjálftar náð stærðinni 7 á Richterkvarða. Kvik möttulefni sem hlaðast upp fyrir ofan möttulstrókinn og leiða til hraungosa og kvikuinnskota, þrýsta plötunum hvorri frá annarri. Rekið er EVRO-ASBÍ PLATA Mesta líkieg lárétt hröðun á 500 árum Áhrifakort. Línurnar hér eru jafnáhrifah'nur og tölurnar tákna hversu mikilli hröðun vegna jarðskjálfta megi búast við á 500 ára tímabili á hverjum stað. Hröðunin (eða krafturinn í hreyfingunni) er gefin upp sem prósenta af þyngdarhröðun jarðar. Töl- ur eru ekki sýndar innst á svæðunum, þar sem hröðunin er allra mest. Það er vegna þess m.a. að þar valda sprungur og stað- bundin áhrif afar miklu um hver kraftur hreyfingarinnar verður. Kort af hryggnum og heita reitnum, ásamt þvergengisbeltum og gliðnunarbeltum. Myndin sýnir hvernig Mið- Atlantshafshryggurinn hlykkjast gegnum Island. A honum eru gliðnunarbelti, yfirleitt í norð-suðlæga stefnu, þar sem gos eru tíð, og svo þvergengisbelti frá austri til vesturs þar sem skjálftaspennur magnast frekar upp. Heiti reiturinn ræður miklu um þetta. Rætur hans eru möttulstrókur sem kemur af miklu dýpi. Hér eru sýndar útlínur miitI ulslróksins á 300-400 km dýpi niðri í jörðinni. , þó ekki nógu hratt til að taka við efninu sem upp kemur svo það sígur eða hnígur til hliðar eftir gosbeltum og skjálftabeltum. Sjá má áhrif efnis sem á milljónum ára hefur borist frá heita reitn- um á íslandi í mörg hundruð km fjarlægð frá landinu út eftír Atlantshafshryggnum, einkum tíl suðvesturs eftir Reykjaneshrygg. Jarð- skjálftar verða yfirleitt ekki stórir á gossvæðunum eins og t.d. í eystra gosbeltinu þar sem yfirleitt er ekki gert ráð fyrir að skjálftar verði stærri en 6. Það sama er uppi á ten- ingnum á Reykjanesskagan- um, gliðnun og eldgos sem stafar af uppstreymi kviku kallast þar á við jarðskjálfta sem geta verið tíðir en ekki mjög stórir. Mynd 1 er einkum byggð á vinnu Páls Halldórssonar sem birst hefur í skýrslum frá Veðurstofu íslands. Mynd 2 er byggð á vinnu fjölmargra jarðfræðinga, _ jarðeðlisfræðinga og haffræðinga. Útlínur möttulstróksins í myndinni byggjast á grein Krist- jáns Tryggvasonar, Eysteins Huse- bye og Ragnars Stefánssonar: Seis- mic image of the hypothesized Icelandic hot spot, sem birtist í tíma- ritinu Tectonophysics 1983, nr. 100: bls. 97-118. Rannsóknir á síðustu ár- um með svipuðum aðferðum en öðr- um mælum og mælastöðvum hafa í grófum dráttum staðfest þá mynd af möttulstróknum, eins og t.d. rann- sóknir undir forystu Inga Th. Bjarna- sonar, sbr. grein í Nature, nr. 385, 1997 (höfundar: Wolfe, C.J., I.Th. Bjarnason, J.C. VanDecar og S.C. Solomon). Hvern misnotar Hannes Hólmsteinn? HINN 6. febrúar síðastliðinn skrifaði Hannes Hólmsteinn Giss- urarson grein í Morgunblaðið þar sem hann vænir Össur Skarphéð- insson, ritstjóra DV; um misnotkun á fjölmiðli sínum. Astæða þessara tilhæfulausu aðdróttana er sú að undirritaður, blaðamaður DV, lét svar Hannesar Hólmsteins víkja fyrir svari Arna Sigfússonar í dálk- inum með og á móti í DV sem birt- ist 2. febrúar síðastliðinn. Spurningin þennan dag var: „Er rétt af Arna Sigfússyni að koma fram í auglýsingum fyrir FÍB í að- draganda kosninga?" Undirrituðum fannst eðlilegast að Arni Sigfusson svaraði þessari spurningu sjálfur og reyndi ítrekað Össur Skarphéðinsson kom þar hvergi nærri, segir Róbert Róberts- son, enda vissi hann hvorki af spurningunni né viðmælanda blaðamanns. að ná í hann fyrripart dags hinn 29. janúar, þegar dálkurinn var í vinnslu. Það tókst hins vegar ekki. Hringdi ég þá þennan sama dag í Hannes Hólmstein Gissurarson og bað hann að svara þessari spurn- ingu. Varð það að samkomulagi að Hannes Hólmsteinn myndi senda svar sitt á myndsendi síðar um daginn. Eftir að hafa rætt við Hannes Hólmstein æxluðust mál þannig að undirritaður náði sambandi við Arna síðar sama dag. Hann var fús til að svara spurningunni þar sem hún fjallaði um hann persónulega. Svar hans var að mínu mati mál- efnalegt og gott innlegg í þá um- ræðu sem undanfarið hefur spunn- ist um auglýsingar FÍB. Eg var því mjög ánægður með að fá svar Árna, enda hann efstur á óskalist- anum, þar sem málið varðaði hann beinlínis. Lagði undirritaður því lokahönd á vinnslu fréttarinnar. Eftir að ég hafði unnið grein Arna barst svar Hannesar Hólm- steins í mínar hendur. Þar sem ég hafði nú þegar í höndum svar Arna sjálfs ákvað ég að leggja svar Hann- esar Hólmsteins til hliðar. Reyndi ég nokkrum sinnum að ná símleiðis í Hannes Hólmstein til að láta hann vita af málalykt- um en tókst ekki. Að lokum las undirritaður inn þau skilaboð á sím- svara að þar sem svar væri komið frá Arna myndi undirritaður ekki nota svar Hannesar Hólmsteins. Hannes Hólmsteinn gerði engar athugasemdir við mig til að kynna sér hvers vegna svar hans hafði ekki birst í DV. Þess í stað lagði hann satnan á eigin spýtur tvo og tvo og fékk út fimm. Það var undir- Róbert Róbertsson ritaður sem tók ákvörð- un um að nota svar Arna Sigfússonar og leggja svar Hannesar Hólm- steins tO hliðar. Össur Skarphéðinsson kom þar hvergi nærri, enda vissi hann hvorki af spurning- unni né viðmælanda blaðamanns. Það hefur ekki tíðkast í tíð undir- ritaðs að ritstjórar DV hafi afskipti af því hverj- ir svara spurningum blaðamanna. Vinnsla frétta og skil á efni fer alfarið fram á milli blaðamanna og vakthaf- andi fréttastjóra. Málið er ekkert flóknara en þetta. Hannes Hólmsteinn verður hins vegar að eiga það við sjálfan sig hvort hann kýs að misnota fjöl- miðla til að koma höggi á þá sem hann álítur andstæðinga sína. Höfundur er blaðamaður.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.