Morgunblaðið - 06.06.1998, Blaðsíða 48

Morgunblaðið - 06.06.1998, Blaðsíða 48
48 LAUGARDAGUR 6. JÚNÍ 1998 MORGUNBLAÐIÐ AÐSENDAR GREINAR Þarf Þorvaldur Gylfason ekki að bera ábyrgð? ÞORVALDUR Gylfason hagfræðipró- fessor hefur síðustu ár gengið hart fram í að krefjast þess, að menn bæru fulla ábyrgð á orðum sínum og verk- um. Núverandi for- ystumenn þjóðarinnar virðast vera sammála honum. Til dæmis hættu þeir að bjarga framkvæmdastjórum gjaldþrota fyrirtækja frá afleiðingum verka sinna upp úr 1991, meðal annars með því að leggja niður ýmsa sjóði, sem vinstri stjórnin 1988-1991 hafði Jónas Sigurgeirsson stofnað, þrengja reglur um Byggðasjóð og auka frelsi á fjármagnsmarkaði. Og skemmst er að minnast starfsloka þriggja Landsbankastjóra. En þarf Þorvaldur Gylfason sjálf- ur ekki að bera ábyrgð á eigin orð- um? Hann gaf árið 1996 út bók und- ir heitinu Síðustu forvöð. Meginstef hennar var, að hér væri allt að fara norður og niður, af því að ráðum Þorvaldar um stórfelldar breyting- ar í sjávarútvegi og landbúnaði væri ekki hlýtt. Til dæmis sagði á bls. 35: „Það er sorglegt, en satt: Við ís- lendingar höldum áfram að dragast aftur úr öðrum Evrópuþjóðum í efnahagslegu tilliti." Á bls. 39 sagði, að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefði „staðið heiðursvörð um áfram- haldandi ófremdarástand á öllum þeim sviðum, þar sem efnahagsum- bótaþörfin er mest". Og á bls. 125 sagði, að ráðandi öfl á íslandi „verði brotin á bak aftur fyrr eða síðar, en hætt er við því, að þau eigi eftir að kalla enn meiri fátækt yfir fólkið í landinu fram að því". Hver er raunin tveimur árum eftir út- komu þessa heimsósómakvæðis? Verðbólga er hér einna minnst í Evrópu. At- vinnuleysi er miklu minna en meðal grann- þjóðanna. Fjárlög eru hallalaus. Erlendar stofnanir, sem meta lánshæfi ríkja, hafa fært ísland í besta flokk. Hagvöxtur er einn hínn mesti í aðild- arríkjum Efnahags- og framfarastofnunarinn- ar. Islendingar búa nú við einhver bestu lífs- kjör í heimi. Erlendir hagfræðingar eins og Jeffrey Sachs telja, að kvótakerfið í sjávarútvegi sé til fyr- Maðurinn, sem krefst þess, að aðrir upplýsi allt milli himins og jarðar, segir Jonas Sigurgeirsson, vill ekki upplýsa, hvað í eigin aðdróttunum og dylgjum felst. irmyndar. Samkvæmt alþjóðlegri skýrslu, sem hagfræðistofnun Há- skóla íslands hefur gefið út, er ís- land í röð þeirra fimm ríkja, þar sem atvinnufrelsi hefur aukist einna mest síðustu ár. Þorvaldi virðist sérstaklega upp- sigað við stjórnendur Seðlabanka íslands. Þetta á sér ekki þá skýr- ingu, að þeir hafi staðið sig illa, því að verðbólga hefur frá 1991 verið hér í sögulegu lágmarki. Það ár tók Birgir Isleifur Gunnarsson einmitt við seðlabankastjórastöðu, en á bls. 76 í bók sinni kallaði Þorvaldur hann „sérlegan sendiherra" stjórnmála- flokks. Önnur skýring er nærtækari á ádeilu Þorvaldar. Fyrstu árin eftir að hann kom hingað heim til að taka við prófessorsstöðu, fékk hann tals- verðar aukagreiðslur frá Seðlabank- anum fyrir greinaskrif sín. Þeir J6- hannes Nordal, þáverandi seðla- bankastjóri, og Gylfi Þ. Gíslason, faðir Þorvaldar, voru aldavinir. Síð- an var tekið fyrir þessar óeðlilegu greiðslur. Eftir það snerist Þorvald- ur harkalega gegn bankanum. Þótt heimsósómakvæði Þorvaldar Gylfasonar hafi reynst vera hrein öf- ugmælavísa, hefur hann ótrauður haldið áfram kveðskapnum. I Les- bók Morgunblaðsins 23. nóvember 1996 birti hann grein um hagstjórn í Taílandi undir heitinu „Brosandi land", þar sem sagði: „Taílendingar hafa á skömmum tíma náð aðdáun- arverðum árangri af eigin rammleik og heilbrigðu hyggjuviti. Sjálfir ber- um við íslendingar með sama hætti einir ábyrgð á því, hversu kjörum okkar hefur hrakað síðustu ár miðað við margar aðrar þjóðir fjær og nær." Skömmu síðar varð sem kunnugt er algert hrun í Taílandi. Steininn tók þó úr í Morgunblað- inu 24. maí síðast liðinn. Þá fór Þor- valdur Gylfason hraklegum orðum um ónafngreinda íslenska stjórn- málamenn, sem væru iðnir við að mylja undir sig og einkavini sína, en „neita jafnframt að upplýsa, hverjir fjármagna einkaneyzlu þeirra sjálfra (t.d. afmælisveizlur)". Þor- valdur neitaði síðan'að upplýsa hér í blaðinu 3. júní, við hverja hann ætti. Maðurinn, sem krefst þess ólmur, að aðrir upplýsi allt milli himins og jarðar, vill með öðrum orðum ekki upplýsa, hvað í eigin aðdróttunum og dylgjum felst. Er ekki rétt að draga Þorvald nú til ábyrgðar á eig- in orðum? Eru ekki síðustu forvöð fyrir hann að þagna, svo að virðing Háskóla íslands bíði ekki frekari hnekki? Höfundur er sagnfræðingur. Stöndum vörð um rannsóknir sjúkdóma FYRIR nokkrum ár- um hófst merkilegt samstarf MS félags Is- Iands og dr. John E.G. Benediktz við dr. Kára Stefánsson sem þá var prófessor við Harvard- háskóla í Boston. Þarna sáum við mögu- leika á spennandi rann- sóknum á sjúkdómnum MS og bundum við í MS félagi íslands mikl- ar vonir við þær og gerum enn. Við lögðum okkar af mörkum með því að styrkja þær á allan hátt. Það er nú einu sinni Vilborg Traustadóttir s1 þannig að oftar en ekki þarf að hvetja til rannsókna en hitt. Sjúk- dómurinn MS hefur verið óútskýr- anlegur og teljum við ekki eftir okk- ur að stuðla að rannsóknum sem leitt gætu til að orsök hans fyndist, raunar hlýtur það að vera eitt af forgangverkefnum okkar, sem þjá- umst af þessum sjúkdómi, að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að svo megi verða. Okkur var gerð grein fyrir í upp- hafi að við þyrftum að láta ýmsar upplýsingar um okkur í té gegnum ., blóðprufur sem yrðu reglulega teknar og var það auðsótt mál bæði hjá fólki með MS og ættingjum þeirra, að veita aðgang að þeim upplýsingum sem þannig fengjust. Við vitum sem er að fullt af upp- lýsingum um okkur liggja fyrir víða á læknastofum og sjúkrastofnunum og þannig fáum við þá þjónustu sem M heilbrigðiskerfið býður uppá og ekkert nema gott eitt um það að segja. Það eru hinir og þessir aðil- ar nú þegar að gera rannsóknir á okkar lík- amsvessum, okkur til hagsbóta skulum við vona. Ég furða mig hins vegar á þeim frétt- um að tölvunefnd sé að hóta að loka á ýmsar rannsóknir hjá ís- lenskri erfðagreiningu. Islensk erfðagrein- ing hefur fengið erlent fjármagn sem er í raun grundvöllur að svo um- fangsmiklum rann- sóknum. Islensk erfða- greining hefur fleira sérmenntað fólk samankomið á einum stað en áður hefur tíðkast hér á landi á Erum við nokkuð svo forpokuð, spyr Vilborg Traustaddttir, að vilja liggja eins og ormur á því sem er verðmætara en nokk- urt gull; betri heilsu? þessu sviði. Ber ekki að fagna því að þessi sérþekking sé til staðar og peningar fáist í rannsóknir? Eigum við ekki að nýta þessa þekkingu til að gera það sem máli skiptir og taka saman höndum um að leysa gáturn- ar um svo marga sjúkdóma sem kostur er? Eigum við ekki að nota hugvit okkar til að leysa tæknileg vandamál varðandi þetta, ef einhver eru, í sameiningu í stað þess að vera með hótanir um stöðvun tímafrekra rannsókna og jafnvel að eyða gögn- um? Um hverra hagsmuni er þá verið að standa vörð? Ekki okkar sem bindum vonir við niðurstöðurn- ar, er það? Eigum við ekki að fagna því að hagsmunir sjúklinganna og fyrirtækisins eru gagnkvæmir? Okkur liggur á að fá lækningu og þeim liggur á að fá niðurstöður. Allar heimatilbúnar hindranir í okkar nafni eru óþarfar. Okkar samstarf við Kára og hans fyrirtæki hefur verið hnökralaust og höfum við enga ástæðu til að vantreysta íslenskri erfðagreiningu fyrir öllum þeim upplýsingum sem þau hafa um okkur. Miklu frekar erum við stoltir þátttakendur, spennt að fá niður- stöður svo hugsanlega sjái fyrir endann á okkar erfiðu baráttu við illvígan sjúkdóm. Am.k. að börnin okkar geti þá fengið meiri hjálp og fyrr en við eldra fólkið, þó vonandi verði hægt að lappa eitthvað upp á okkur líka! Það skiptir mestu máli fyi'ir okk- ur að eiga von um betri daga. Er það ekki það sem máli skiptir fyrir alla hina líka? Jafnvel að aðrar þjóð- ir geti nýtt sér okkar sérstöðu: Er- um við nokkuð svo forpokuð að vilja liggja eins og ormur á því sem er verðmætara en nokkurt gull; betri heilsu? Höfundur er fornmður MS félags Islands. SKODUN UM „ÞERINGAR" OG ANNAÐ ÓGOTT GREIN Jóns Hilmars Magnús- sonar um biblíuþýðingar, sem birt- ist í Morgunblaðinu á Hvítasunnu- dag, lýsir þakkar verðum áhuga á mikilvægu máli og ber á köflum vitni um athyglisverða þekkingu. Því er grein- in þess virði að gera at- hugasemdir við atriði, sem hefðu ekki átt að óprýða hana. I síðasta hluta grein- ar sinnar fer höf. að tala um „þéringar" í biblíumáli. Það er ekki boðlegur talsmáti í þessu sambandi, því síður sem hann er orð- inn ömurieg tísku- sletta. Þéringar eru ekki fmnanlegar í ís- lenskum Biblíum, hvorki fyrr né síðar. Hvað er þéring eða að þéra? Það er að tala við einn í fleirtölu, segja þér í stað þú við einstakling. Slíkt kemur hvergi fyrir í Biblíunni. Og ekki eru menn að „þéra" sjálfa sig, þegar þeir tala hver með öðrum í fyrstu persónu, svo sem þegar menn segja „faðir vor" og kunnað að fara með þrjá flokka ís- lenskra fornafna: Ég og þú (ein- tala), við tveir og þið (tvítala), vér öll og þér öll (fleirtala). Tvítala hef- ur sjálfsagt verið í skyldum tungu- málum í fyrndinni. Klassísk gríska áttí. hana og notaði, en horfin var hún úr notk- un á tíma Nýja testa- mentis. Islenskan hef- ur haldið sínu öðrum tungum betur, eins og menn vita og meta flestir mikils. Meðal annars varðveitti hún tvítöluna (og færeysk- an reyndar líka), mér liggur við að segja því miður, úr því að tvítal- an varð svo frek til fjörsins, að hún er að éta fleirtöluna af stalli, því fleirtalan er þjál og Að þéra fólk, eins og gert var á sinni tíð, segir Sigurbjörn Einarsson, var fólgið í því að gera í viðtali eina persónu að mörg- um í kurteisisskyni. „pú", sem ert á himnum, er í sam- ræmi við hverja bæn og allt málfar Biblíunnar hvarvetna því Guð er einn. Þá hefði þéring verið tekin upp í umgengni við Guð, ef þessu og hliðstæðum ávörpum hefði verið breytt í „þér, sem eruð á himnum". Hefði Davíð sagt: „Drottinn, þér rannsakið og þekkið mig", þá hefði hann verið að þéra. Eins ef Natan hefði sagt við Davíð: „Þér eruð maðurinn". Hann sagði hins vegar: „Þú ert maðurinn". Þegar þessir menn segja: „Vér lofum þig, 6 Guð", þá eru þeir ekki heldur að þéra, þeir eru að mæla í orðastað fleiri manna, lýðsins alls. Að þéra fólk, eins og gert var á sinni tíð, var fólgið í því að gera í viðtali eina persónu að mörgum í kurteisisskyni. Hvenær þeir um- gengnishættir fluttust hingað til lands veit ég ekki. Þeir eru nú horfnir. En það veit ég fyrir víst, að þær fleirtölumyndir fornafna, sem hér er um að ræða, eru margfalt eldri og eiga ekki minnstu vitund skylt við þá útlensku hæversku að þéra, þ.e. að mæla svo til eins manns sem væri hann margir. Eg hélt lengst af, að það væri alkunn staðreynd, sem hver þokkalega upplýstur maður kynni skil á, að ís- lenskan á bæði eintölu, tvítölu og fleirtölu persónufornafna. Alltjent fór það ekki á milli mála, þegar ég var í skóla. Mínum góðu kennurum, svo sem Sveinbirni Sigurjónssyni og Jakob Jóh. Smára hefði ofboðið fáviskan, ef ég hefði ekki gert mér grein fyrir þessu sérkenni tung- unnar. Nú er svo að sjá sem annað hafi þótt brýnna í skólum, allt upp úr hæstu gráðum háskóla, en að uppfræða um slík frumatriði. Mín kynslóð mátti einnig þakka það, að hún bjó að sæmilega heilbrigðri málkennd almúgans í landinu, sem ekki var orðinn sjónlaus af sjón- varpi og heyrnarlaus af „upplýs- ingaflæði". Islendingar hafa um allan aldur fram undir vora daga vitað skil á og Sigurbjörn Einarsson fögur áferðar og stórtjón og herfi- leg afglöp að missa hana úr málinu. En það er að gerast. Og hefði ekki orðið, ef vökumenn hefðu ekki brugðist. Líklega er tepruleg eða vönkuð viðkvæmni gagnvart þér- ingum ein gildasta ástæðan fyrir því hrapallega slysi samfara þeirri ótrúlegu meinvillu, sem jafnvel lær- dómsmenn eru sýktir af, að rugla saman þéringum og rótfastri, eðli- legri, réttri notkun fleirtölumynda íslenskra fornafna. I öðrum norrænum málum, svo og í þýsku og ensku varð þróunin á annan veg en hér. Tvítalan hvarf, fleirtalan útrýmdi henni. Ekki eru Danir, Svíar og Norðmenn að „þéra" sjálfa sig, þegar þeir segja „vi" og ,,os(s)". Eða hvað? Er það „þérun" í máli þeirra, þegar þeir segja „vor (vár) fader"? Jesús þéraði engan mann, því síður fóður sinn á himnum. Þegar orð hans eru þýdd á íslensku er hann látinn mæla af sama málviti og íslenskir menn með fullri rænu. Hann segir „þér" og „yður", þegar hann talar við fleiri en tvo. Eins segir hann „vér", „oss", „vor", þeg- ar hann talar í orðastað fleiri en tveggja. Hins vegar segir hann „þið" við Sebedeussyni (Matt. 20), því þeir eru tveir. Og þeir segja að sjálfsögðu „við", þegar þeir mæla fyrir sína hönd tyeggja. Svo hafa íslendingar talað lengstum. Og svo skrifað síðan ritöld hófst, bæði helga texta og rúmhelga, hvort sem þeir hafa „þérað" höfðingja sína og vinnu- konur, foreldra sína og kennimenn eður eigi. Menn sögðu „þið" við prestshjónin saman, þó að þeir segðu „þér" við þau hvort í sínu lagi, ef þeir þéruðu þau. En þegar þeir sögðu „faðir vor" með þeim og heimilisfólkinu eða söfnuðinum voru þeir ekki að þéra neinn. Sú fá- ránlega firra kom ekki upp á ís- landi fyrr en á tímum, þegar menn voru farnir að visna upp á langset- um í skólum. Notkun fornafna lýtur engri sér- legri hefð í Biblíunni. Sú notkun er hin sama þar og í Njálu, Heimskringlu og hjá Laxness, þeg- ar honum finnst við eiga og hjá öll- um öðrum, sem hafa hirt um að rita óbrenglaða íslensku. Eg hef séð og heyrt furðulega hugarburði um „til- brigði" í biblíulegu málfari, þegar ýmist er notuð eintala, tvítala eða fleirtala, eins og þar væru á ferð- inni einhver óræð stílbrógð ellegar skrýtnar tiltekjur. Það er leiðinlegt að eyða orðum á slíkan þvætting og sjálfsagt tilgangslaust líka, úr því sem komið er um dómgreind manna og menntun í þessu sam- bandi. í þessum efnum er ekki um neinar málfarslegar flækjur að ræða í íslensku biblíumáli, þar er, eins og í öðru ritmáli frá fyrstu tíð, fylgt einföldum, augljósum reglum, sem voru íslenskum mönnum í blóð
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.