Morgunblaðið - 28.03.1999, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 28.03.1999, Blaðsíða 10
10 SUNNUDAGUR 28. MARZ 1999 MORGUNBLAÐIÐ Verndarsjóður villtra laxastofna vill að Árbæjarstífla verði rifín og raforkuframleiðslu hætt Morgunblaðið/Þorkell Þorkelsson ORRI Vigfússon við Skorarhylsfoss, sem var einn tígnarlegasti fossinn í EUiðaánum. Undanfarna áratugi, eftir virkjun ánna, hefur hann oft verið klöppin ein. Nú streymir Skorarhylsfoss á ný, eftir að aðrennsiispípa virkjunarinnar fór í sundur um miðjan desember sl. ELLIÐAÁRNAR VERÐI BYGGÐAR Verndarsjóður villtra laxa- stofna, North Atlantic Salmon Fund (NASF), er alþjóðleg stofnun með höf- uðstöðvar í Reykjavík, sem rekinn er fyrir framlög frá stofnunum, samtökum og einstaklingum í lönd- um beggja vegna Atlantshafsins. Sjóðurinn hóf starfsemi 1989 og starfrækir deildir í mörgum lönd- um og á samstarf við skylda aðila víða. Meginmarkmið NASF er að vernda villtan lax með því að kaupa upp alla löglega kvóta og veiðileyfi í hafinu. Undanfarin sjö ár hefur sjóðurinn keypt upp um 95% af öll- um úthafsveiðikvótum, reynt að gera samninga um strandveiði- kvóta og keypt nánast allar neta- lagnir við ísland upp. Arið 1995 kom upp kýlaveiki í laxi í Elliðaánum. Af því tÚefni setti NASF á laggirnar Elliðaárnefnd. „Við höfum unnið að skýrslum um áhrif virkjana og fleiri atriða á nátt- úrulega laxastofna, leitað umsagn- ar samstarfsaðila NASF víða um lönd og rætt við borgaryfirvöld," segir Orri Vigfússon. „Við höfum lagt að borgarstjóra að raforku- framleiðslu í Elliðaánum verði hætt og lagt fram ýmis gögn máli okkar til stuðnings." Upprunalegi stofninn íhættu í niðurstöðum NASF, sem lagð- ar hafa verið fyrir borgarstjóra, eru tíunduð helstu rök sjóðsins fyrir nauðsynlegum aðgerðum í Elliðaár- UPPANY Verndarsjóður villtra laxastofna vill að raforkuframleiðslu við ------------------------------------------------------------------------------------7-------------------- Elliðaárnar verði hætt, Arbæj- arstífla verði rifín og árnar verði byggðar upp á ný sem lax- veiðiár, þar sem gætt verði hófsemi við nýtingu. Ragn- hildur Sverrisdóttir kynnti sér sjónarmið sjóðsins sem lögð hafa verið fyrir borgarstjóra og ræddi við stjórnarformann sjóðsins, Orra Vigfússon. dal. Þar segir, að upprunalegi laxa- stofninn í Elliðaánum sé í hættu. „Honum hefur hnignað mjög síð- astliðin 10 ár, hefur e.t.v. verið að hraka allar götur frá 1921. Undan- farin ár hefur fundist umtalsverður fjöldi flökkufiska og hafbeitarlaxa í ánum. Óvíst er hvað lifir af upp- runalegum stofni og hvað af núver- andi stofni er náttúruaðlagaður." Þá segir að vísindalegar athug- anir sýni að villta laxastofninum stafi fyrst og fremst hætta af bú- svæðamissi, dauða seiða sem drep- ast í hverflum rafstöðvarinnar eða dagi uppi í þurrum farvegi árinnar, ofan og neðan Arbæjarstíflu, meðal annars vegna þarfa raforkuversins á rennslisbreytingum í dægur- sveiflum. Þá sé sýnt að botndýralíf árinnar fari þverrandi. Rannsóknir á erfðamengi laxins í Elliðaám hafa ekki verið gerðar, en NASF bendir á að umtalsverðu magni seiða úr klak- og eldisstöðv- um hafí verið sleppt í árnar undan- farin 70 ár. „Innstreymi af hafbeit- aríiski og kvíafiski er hættulegt og ekki er ólíklegt að miklar slepping- ar hafi haft langvarandi áhrif á seiðastofninn og breytt lífsferli ein- staklinganna. Búsvæði einstakra laxa-fjölskyldna eru fastmótuð og breytingar valda tjóni. Þá kann klaktími að hafa raskast, en það mun taka mörg ár að rannsaka slík áhrif." NASF segir að endurheimt bú- svæða skili bestum árangri fyrir náttúrulega stofninn, en búsvæða- tap sé mest vegna tilkomu Árbæj- arstíflu, Elliðavatnsstíflu og far- vegsbreytinga við Gvendarbrunna. „Þannig væri einfaldasta aðgerðin til að endurreisa hag ánna að hætta raforkuframleiðslunni, fjarlægja Arbæjarstíflu og veita árvatninu í sinn upprunalega farveg, endur- heimta búsvæði við Kirkjuhólma- tjörn og Suðurá og byrja fram- kvæmdir til að koma í veg fyrir að skolp og affall af götum og bfla- stæðum renni í árnar." Vaxandi búseta og umsvif við El- liðaár breytir vistkerfi ánna í sí- auknum mæli og mun í framtíðinni, að mati NASF, hafa aukin skaðleg áhrif á viðkvæman laxastofn ánna verði ekki haldið rétt á málum. Varðandi rennsli ánna segir NASF að samfelldar rennslismæl- ingar fyrir virkjun hafi ekki fund- ist en mælingar frá 1925-1995 sýni að breytingar hafi alltaf verið tíð- ar, svo og langtímabreytingar. „Sérfræðingar benda á að slíkt misrennsli geti þegar til lengdar lætur haft skaðleg áhrif á aðlögun- artíma stofna, klaktíma o.fl. sem tekið geti mörg ár að rannsaka. Athyglisvert er að fylgjast með rannsóknum- svipaðs eðlis sem nú standa yfir í Kanada, Noregi og Skotlandi." NASF segir að vísindalegar mælingar á öðrum umhverfisspill- andi þáttum virðist, a.m.k. á þeim tíma sem þær voru gerðar, ekki leiða í Ijós umtalsverðan skaða, að því undanskildu að seiði úr klak- og eldisstöðvum hafi verið sleppt í árn- ar. Óhöpp, slys og óæskilegir at- burðir kunni að hafa átt sér stað, en árstraumurinn og sjávarföll á ósa- svæði séu tiltölulega fljót að deyfa einkenni þeirra og áhrif. Tjón geti því hafa orðið án þess að það hafi komið fram við athuganir. Þar er vísað til þess, að vatn er innan við tvo tíma að berast ofan frá Elliða- vatni niður í ósa og sjávarfalla- i
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.