Morgunblaðið - 10.11.1999, Qupperneq 41

MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
MIÐVIKUDAGUR 10. NÓVEMBER 1999 41*
DORIS
BRIEM
+ Doris Mildred
Briem fæddist í
Birmingham, Bret-
landi, 17. september
1902. Hún lést á
Líknardeild Land-
spítala 28. október
sl. Utför hennar fór
fram frá Fossvog-
skirkju 5. nóvember
Doris Briem, eða
Granny, eins og flestir
af yngri kynslóðinni
kölluðu Doris hvort
sem þeir voru skyldir
henni eða ekki, var merkileg kona
sem átti litríka og að mörgu leyti
furðulega ævi. Hún fæddist í ör-
smáu raðhúsi í úthverfi Birming-
ham árið 1902, sú 13. í röð 16
systkina. Doris þótti snemma
greind og bókhneigð, en það ásamt
annarri sérvisku hennar, eins og að
láta sem hún væri konungborin og
hefði verið geymd til bráðabirgða
hjá fjölskyldu sinni, olli foreldrum
hennar áhyggjum. Móðir hennar
sagði einhvem tímann við hana að
hún myndi aldrei kynnast manni
og giftast ef hún væri alltaf með
nefið í bók. Doris sagðist mundu
kynnast einhverjum í Oxford. Eng-
an grunaði hversu sannspá hún
yrði. Skólaganga hennar gekk vel
og fékk hún jafnan öll verðlaun
fyrir frammistöðu sem í boði voru,
en tækifæri til lengra skólanáms
voru fá fyrir stúlku úr verka-
mannastétt í þá daga. Sem ungl-
ingur í fyrri heimsstyrjöld vann
hún í verksmiðju sem framleiddi
skotfæri, en nokkrir af bræðrum
hennar létu lífið í þeim hildarleik.
Nokkrum árum síðar var hún
svo lánsöm að fá vinnu í Cadbu-
ry’s-súkkulaðiverksmiðjunni, en
það varð henni mjög til happs.
Cadbury’s var afar framsækið og
óvenjulegt fyrirtæki. Það stóð fyrir
ýmiss konar menningarstarfsemi
og félagslegri þjónustu við starfs-
menn sína og var af mörgum talið
besti vinnustaður í Bretlandi á
þeim tíma. Fyrirtækið studdi Dor-
is til náms í kvöldskóla og síðar
auglýsti það styrk fyrir konu til
náms í eitt ár við Ruskin College í
Oxford. Ruskin College var einn af
fyrstu háskólum Bretlands sem
veitti konum aðgang. Voru margar
um hituna, en amma varð þeirra
hlutskörpust og árið 1926 fór hún
til Oxford. Sjálf þakkaði hún það
því að þegar dómnefndin spurði
hvers vegna hún vildi fara til
Oxford svaraði hún því til að hún
ætlaði sér að verða fyrsti kvenfor-
sætisráðherra Bretlands. Svo fór
reyndar ekki, en svarið kom henni
til þáskólanáms.
í Oxford blómstraði Doris og
naut hún sín vel. Atti hún sér
marga aðdáendur og bárust henni
fimm bónorð á skömmum tíma, en
ekki vildi hún taka þeim, enda
fannst henni hún hafa nógan tíma
til að gifta sig. Einn aðdáenda
hennar var ungur íslendingur í
hagfræðinámi, Helgi P. Briem að
nafni. Fannst henni hann ekki mik-
ill fyrir mann að sjá í fyrstu. Fram-
an af þótti henni nóg um fylgis-
spekt hans því hann stuggaði
öðrum vonbiðlum frá. Bráðlega
fékk hún þó mikla ást á honum og
það varð úr að þau giftu sig 29. júní
árið 1929. Þau fóru í tvö brúðka-
upsferðalög, annað stóð í þrjá mán-
uði og var farið um Evrópu, Norð-
ur-Afríku og Mið-Asíu, en í hinu
fóru þau á hestbaki um Island.
Doris þótti gaman að segja þá sögu
að í hestaferðinni riðu þau hvíldar-
laust allan fyrsta daginn. Var hún í
olíubornum regnbuxum sem ein-
hvern veginn festust við hnakkinn
þannig að í lok dagsins varð að
draga hana af hestbaki þannig að
buxumar sátu eftir á baki hestsins.
Doris þótti nóg um eyðslusemi
og örlæti eiginmannsins og gerði
ráð fyrir því að hann væri sterk-
efnaður. Svo var raunar ekki, en
Helgi taldi sig eiga góða stöðu vísa
heima á íslandi að
ferðinni lokinni og
hafði tekið lán út á
væntanlegar tekjur.
Doris var meinilla við
skuldir og þegar hún
uppgötvaði hvemig í
málum lá krafðist hún
þess að ekkert yrði
bmðlað fyrr en lánið
væri að fullu greitt.
Svo varð úr, en aldrei
framar þurftu þau
hjónin að skulda. f
fyrstu var þessi ráða-
hagur Dorisar og
Helga hvoragri fjöl-
skyldunni gleðiefni. Báðar tengda-
mæðurnar höfðu vantrú á þessu
tiltæki, að giftast manneskju frá
fjarlægu landi. Hins vegar tóku
báðar brátt tengdabörn sín í sátt
og urðu með þeim miklir kærleik-
ar. Helgi starfaði árið 1929 sem
skattstjóri í Reykjavík og frá 1930
sem bankastjóri Utvegsbankans.
Árið 1932 gerðist hann fískifulltrúi
íslands á Spáni. Við tóku viðburð-
arík og ævintýraleg ár í utanríkis-
þjónustunni.
Doris og Helgi bjuggu í Barcel-
ona um nokkurra ára skeið og leið
Doris ákaflega vel þar. Þau keyptu
fögur húsgögn af þarlendum lista-
smiðum, lærðu spænsku og gekk
vel í alla staði. Þar næst lá leiðin til
Þýskalands þar sem Helgi var full-
trúi íslands við sendiráð Danmerk-
ur í Berlín. Þá réðu nasistar þar
ríkjum og hjónin þurftu að sækja
veislur og móttökur þar sem Hitler
og nótar hans vora viðstaddir. Þá
áttu allir að hylla foringjann með
nasistakveðju. Þetta líkaði Doris
illa og hún tuldraði jafnan „God
Save the Queen“ þegar aðrir hróp-
uðu „Heil Hitler“. Eins raulaði hún
fyrir sér „Rule Britannia“ þegar
sunginn var þjóðsöngur nasista,
„Deutschland iiber Alles“.
Arið 1940 var heimsstyrjöldin
síðari hafin. Helgi var orðinn ugg-
andi um öryggi konu sinnar og
sendi hana til Portúgal, en hann
fylgdi á eftir skömmu síðar. Var
hann þá gerður að sérstökum
sendifulltrúa íslands í Suðurlönd-
um. í Lissabon bjuggu þau í tvö ár
og þar varð Doris barnshafandi
þrátt fyrir að læknar hefðu sagt
henni að af slíku gæti ekki orðið.
Þeim hjónum fæddist dóttir, Álf-
heiður Sylvia, árið 1942. Skömmu
síðar sigldu þau til Bandaríkjanna,
þar sem Helgi var aðalræðismaður
fslands til 1948. Næst var farið til
Svíþjóðar þar sem Helgi var send-
ifulltrúi og síðar sendiherra til
1956. Helgi var sérstakur fulltrin
ríkisstjórnarinnar þegar Halldór
Laxness, fyrrverandi bekkjarfélagi
hans og fomvinur, tók við Nóbels-
verðlaununum árið 1955.
1956 fluttu Doris og Helgi aftur
til Þýskalands, í þetta sinn til
Bonn. Þar vora þau um nokkurra
ára skeið, með útúrdúram til So-
vétríkjanna, íran, Egyptalands,
Bandaríkjanna og auðvitað_ komu
þau heim til Englands og íslands
með reglulegu millibili. Þau höfðu
margt góðra starfsmanna og þjón-
ustufólks sem mörg héldu sam-
bandi við þau alla ævi. Um 1960
komu þau svo alkomin til íslands.
Helgi settist niður við skriftir til að
rita sögu íslensku utanríkisþjón-
ustunnar og síðar um rannsóknir
sínar á ferðum íslendinga til Vest-
urheims. Helgi lést árið 1981 eftir
nokkurra mánaða veikindi. Sylvia
dóttir þeirra átti fjögur böm og
alls eignaðist Doris 10 bamabama-
börn sem öll urðu henni mjög kær.
Doris var skemmtileg kona og
hafði ríka kímnigáfu og sérstæðar
skoðanir á flestum hlutum. Hún
var algerlega ófeimin og ræddi op-
inskátt við alla sem hún hitti, enda
var hún mörgum minnisstæð. Hún
las mikið alla ævi, bæði á ensku og
íslensku, en talaði helst ensku
nema hún væri tilneydd. Hún spil-
aði líka brids reglulega og réð
þyngstu krossgátur Times og
þakkaði því ásamt vítamínunum að
hún hélt fullum sönsum fram í and-
látið, Hún var sérlega örlát og
seinni árin bauð hún allri fjöl-
skyldu sinni árlega til helgardvalar
á Hótel Örk um verslunarmanna-
helgina. Þær samkomur urðu okk-
ur alltaf mikið gleðiefni.
Á starfsferlinum hjá utanríkis-
þjónustunni hittu Doris og Helgi
flesta af stórleiðtogum tuttugustu
aldarinnar, þótt ekki hafi þeim
hugnast þeir allir. Þeirra á meðal
voru Hitler, Stalín, Roosevelt, de
Gaulle, Franco, Tito, Krúsjeff og
Iranskeisari, en einnig fjöldi fólks
sem hafði getið sér orðstír á svið-
um listar vísinda og menningar.
Meðal fastra gesta á heimili þeirra
hér og þar í heiminum vora menn á
borð við Einar Benediktsson, Vil-
hjálm Stefánsson og Halldór Lax-
ness. Vora þau þekkt fyrir vegleg-
ar veislur, m.a. árleg jólaboð fyrir
íslenska stúdenta í útlöndum.
Tvö hugðarefni skipuðu stærst-
an sess í lífí Dorisar og var hún alla
ævina óþreytandi við að útbreiða
boðskapinn. Annað var spíritismi,
en Doris trúði mjög ákveðið á end-
urholdgun og líf eftir dauðann, en
EINAR
HELGASON
+ Einar Helgason
fæddist í Stang-
arholti í Borgar-
hreppi 10. septem-
ber 1922. Hann lést
á Landspítalanum 1.
nóvember sl. Utför
Einars fór fram frá
Akraneskirkju
föstudaginn 5. nó-
vember sl.
Elsku Einar, þá er
stríðinu lokið við
þennan sjúkdóm sem
leggur svo marga að
velli á ótímabæran og
illskeyttan hátt.
Þú varst svo jákvæður, dugleg-
ur og fullur bjartsýni um að mega
eiga fleiri æviár á jörðinni þinni
sem þú unnir svo heitt og hafðir
sinnt af svo mikilli kostgæfni að
tekið var eftir.
Mikið var gaman að fylgjast
með skógræktinni sem þið Villa
höfðuð komið upp fyrir ofan hól-
inn. Þegar ég labbaði með þér um
reitinn undraðist ég hve vel þú
vissir um aldur á öllum hríslunum
og vissir nákvæmlega hvar hve
grenihrísla var þótt þær væra litl-
ar og huldar grasi, þú breiddir
grasið frá með svo
mikilli hlýju og sýndir
þær með svo miklu
stolti. Mér var hugsað
þá að á þessu hefðir
þú þurft að byrja
miklu fyrr og lúmsk-
an grun hef ég um að
það sama hafir þú
stundum hugsað sjálf-
ur.
Þegar við hjónin
fluttumst að Hvítan-
esi liðlega tvítug og
hófum að takast á við
búskap með allri
þeirri ábyrgð sem því
fylgir var það okkur ómetanlegt
að geta leitað til hjónanna á Læk,
það var alveg sama hvað það var,
úr öllu var leyst. Alltaf var þessu
vel tekið og aldrei vorum við látin
finna hverskonar kálfar við vær-
um. Fyrir þetta eram við þakklát.
Vinskapur hefur alla tíð verið
mikill milli bæjanna og á ég marg-
ar skemmtilegar minningar frá
heimsóknum ykkar Lækjarhjón-
anna til afa og ömmu. Þau era
mörg gullkornin sem við rifjuðum
upp um þessar heimsóknir í gegn-
um tíðina, þær mun ég geyma
áfram í minningunni. Eg er viss
hitt voru vítamín og mikilvægi
þeiiTa. Meðal diplómata gekk hún
gjarnan undir viðurnefninu „The
Vitamin Lady“. Hún var ákaflega
trúuð og guðrækin fram á síðasta
dag og stundaði hugleiðslu og bæn-
ir daglega. Fram yfir áttrætt gerði
hún líka jógaæfingar daglega. Hún
taldi sig kristna, en hafði það við-
horf guðspekinnar að öll trúar-
brögð væra jafnsönn, mismunandi
birtingarmyndir sömu trúar. Ráð-
gaðist hún daglega við vini sína
hinum megin og þakkaði góð ráð
þeirra og aðstoð velgengni sína í
lífinu. Hún og Helgi vora félagar í
Guðspekifélaginu og Sálarrann-
sóknafélaginu alla ævi. Einnig
vora þau dyggir stuðningsmenn
bandarísku bænasamtakanna Uni-
ty-
Doris var formaður Vinahjálpar
um langt árabil, en það eru góð-
gerðarsamtök íslenskra og er-
lendra kvenna í utanríkisþjónustu.
Hefur Vinahjálp safnað fé og gefið
sjúkrahúsum og líknarstofnunum
tæki og fé gegnum árin.
Við sendum ástkærri ömmu okk-
ar hlýjustu kveðjur.
Fyrir hönd bamabama, tengda-
bama og barnabamabama,
Helgi Briem Magnússon.
Elskuleg amma mín er dáin.
Hún var stórkostleg kona og
ógleymanleg hverjum þeim sem
henni kynntist.
Við systkinin voram þeirrar
gæfu aðnjótandi að alast upp í
sama húsi og hún og afi, og áttu
þau ætíð stund aflögu fyrir okkur.
Ein mín uppáhaldsiðja var að biðja
hana um að segja mér sögur frá
því þegar hún var lítil. Sögur henn-
ar af systkinum sínum og upp-
átækjum þeirra vora ævintýri lík-
ust í huga mínum.
Hún var þrettánda í röð sextán
bama efnalítilla foreldra í Birm-
ingham. Uppvaxtarár hennar vora
full af hamingju og gleði og hún
sagðist ætíð hafa fundist hún búa
við alsnægtir og ríkidæmi. Leið
hennar þaðan til æðstu mennta er
saga ákveðinnar og gi’eindrar
stúlku sem vissi hvað hún vildi og
stefndi ótrauð að markmiðum sín-
um.
Hún fékk styrk til náms og
þreytti inntökupróf í Oxford.
Frammi fyrir nefnd ábúðarfullra,
virðulegra manna, sem taka áttu
lokaákvörðun um val, sagði hún að
sér hefði þótt staðan heldur von-
laus. Sú tilfinning hefði verið yfir-
þyrmandi þegar þeir spurðu hvaða
erindi hún teldi sig eiga í þetta
nám. Þá lýsti hún því hæglátlega
yfir að hún ætlaði að verða fyrsta
kona til að verða forsætisráðherra
Bretlands. Svar hennar, á tímum
þegar konur í Englandi höfðu ekki
einu sinni kosningarétt, er lýsandft .
fyrir kjark hennar og áræði þegar
að þrengdi. Hún fékk inngöngu í
skólann og kynntist þar afa mínum
heitnum, Helga P. Briem. Þau
giftu sig að lokinni skólagöngu og
lifðu í hamingjusömu hjónabandi í
52 ár, eða allt þar til afi minn dó
fyrir 18 áram. Jafnvel eftir 20 ára
hjónaband vora þau spurð á
veitingastöðum hvort þau væru á
brúðkaupsferðalagi. Þau játtu þvi
og bættu við að brúðkaupsferðin
hefði staðið í 20 ár.
Lífsganga þeirra saman var
óvenju viðburðarík og virtist amma *
ætíð stödd mitt í hringiðu atburða
sem skópu sögu 20. aldarinnar.
Hún var á Spáni þegar borgai-a-
styrjöldin braust þar út og hún
bauð uppreisnarmönnunum birg-
inn undir ógnandi vélbyssukjöftum
þeirra. Hún var í Berlín þegar át-
ökin, sem leiddu til seinni heims-
styrjaldarinnar, grófu um sig og
upplifði sjálf skelfingu Kristalnæt-
urinnar. Á þeim tímum í Þýska-
landi þegar allir hylltu Hitler með
nasistakveðju, lagði hún ætíð
hægri hönd á hjartað og sagði:
„God save the King“ upp í opið
geðið á þýskum ráðamönnum.
Þannig var amma, hún gat aldrei
annað en verið sjálfri sér sam-_y-
kvæm. Hún hitti alla helstu valda-
menn þeirra tíma, Chamberlain,
Churchill, Hitler, Göring, Mussol-
ini, Rosevelt, konunga, drottning-
ar, listamenn og skáld.
Hún kunni frá mörgu að segja
og var sögumaður góður. Frásagn-
ir hennar bára keim af persónu-
leika hennar sem einkenndist af já-
kvæðri lífssýn og glettni ásamt
óvenju næmi og innsæi. Hún þakk-
aði sjálfri sér aldrei úrræði sín og
styrk heldur guði: „Guð segir mér
.hvað ég á að gera.“ Sannfæring^
hennar var mikil og hún hlakkaði
til að hitta afa minn, eiginmann
sinn heittelskaðan, á himnum. Hún
ætlaði þó að skamma bæði afa og
Guð þegar hún dæi. Afa fyrir að
fara svona snemma frá henni og
Guð fyrir að halda henni svona
lengi á lífi. „Ekki vera sorgmædd
þegar ég dey, vertu glöð fyrir mína
hönd. Þá verð ég hjá afa þínum og
hleyp um á heilbrigðum fótum.“
Þetta og annað álíka sagði hún oft
og orð hennar hugga vissulega nú
þegar hún er öll.
Eg þakka að hún fékk hægt and-
lát í svefni og að hún hélt yiti sínu
og kímni til síðasta dags. Ég reyni
að gleðjast fyrir hennar hönd en ég, _
sakna hvers hárs á höfði hennar.
Iðunn.
um að þau hafa tekið vel á móti
þér og illa er ég svikin ef amma
hefur ekki hleypt upp á svo sem
einu eggi eins og hún gerði svo
gjarnan þegar þú komst í heim-
sókn.
Það er svo margs að minnast,
margt að þakka og svo margs að
sakna.
Elsku Einai’, hafðu þökk fyrir
allt.
Við á Hvítanesi viljum votta
þér, elsku Villa, Ásdísi og drengj-
unum hennar, þeim Einari Erni
og Vilhjálmi, okkar dýpstu samúð.
Megir þú hvfla í friði.
Margrét Magnúsdéttir.
Við höfðum oft verið að ræða
um lífið, tilverana og dauðann,
Einar og ég. Og það var einhverju
sinni að ég lofaði Einari að ég
skyldi skrifa um hann minningar-
gi’ein þegar hann yrði allur. Ég
vissi að einhver tíma kæmi að því,
og þá myndi ég standa við það.
Éinar og Villa á Læk hafa verið
hluti af minni tilveru frá því að ég
man eftir mér. Ég man enn eftir
fyrsta deginum mínum í sveit hjá
þeim, þá sjö ára gamall. Villa vai' í
orlofsferð og Einar tók á móti mér
þegar ég kom með rútunni. Maður
var svolítið einmana fyrst í stað en
það bráði fljótt af. Barnið, ég, fann
undireins að Einari gat ég treyst.
Hann var hlýr og einlægur, og svo
skemmtilegur. Hann fékk mann
alltaf til að hlæja, og þá líður
manni vel. Hann var mjög bam-
góður og börn hændust mjög að
honum. Ég var á Læk í níu sumur
í sveit og minningamar þaðan ót-
eljandi. Þar lærði ég að bera virð-
ingu fyrir móður jörð. Einar var
mikill dýi’avinur og hugsaði ein-
staklega vel um dýrin sín. Hann
hjálpaði mér mikið allan þann
tíma sem ég átti hryssuna mína.
Hann kenndi mér vönduð vinnu-
brögð og að meta gildi vinnusemi,
og sjálfur var hann harðduglegur .
og vandvirkur.
Eftir að sumardvöl lauk sótti ég
mikið í að vera á Læk því þar leið
mér vel. Alltaf tekið vel á móti
mér. Þar var ég í próflestri á vorin
og fór oft í heimsókn ef eitthvað
bjátaði á hjá mér. Einar á Læk
var orðinn vinur vina minna þó
svo að sumir hefðu aldrei hitt
hann. Það leyndi sér ekki hve mik-
il áhrif hann hafði á mig. Einar
var ekki bara bóndinn sem ég var
hjá í sveit. Einar var vinur minn
og lærifaðir. Elsku Villa, Ásdís,
Einar og Vilhjálmur, að kveðjust-*;.'
und er komið. Orðstír hans mun
aldrei deyja og megi hann verða
ykkur stuðningur í sorginni.
Heimurinn væri svo sannarlega
betri ef fleiri væra eins og Einar á
Læk var. Ég kveð vin minn með
þeim orðum sem hann notaði oft
og eiga vel við. Hann var gull ai.
manm.
Ingvar Hákon Ólafsson.