Morgunblaðið - 02.04.2000, Blaðsíða 6

6 SUNNUDAGUR 2. APRÍL 2000
MORGUNBLAÐIÐ
r
ERLENT
Nýir tímar í
taívönskum
stjórnmálum
BAKSVIÐ
'te 7_________
Með kosningu Chen Shui-bian í embætti
forseta Taívans hinn 18. mars síðastliðinn
hefur verið brotið blað í sögu taívanskra
stjórnmála segir Ragnar Orri Ragnarsson.
í fyrsta skiptið hefur landi, sem að meiri-
hluta er byggt fólki af kínverskum upp-
runa, tekist að velta ráðandi flokki úr sessi
í lýðræðislegum kosningum.
MARGVÍSLEGAR ástæð-
ur eru íyrir sigri Chen
Shui-bians og varafor-
setaefnis hans, Annette
Lus, í kosningunum. Helsta ástæðan
er, að Kuomintang, flokkur þjóðern-
issinna, klofnaði en James Soong,
fyrrverandi landstjóri, klauf flokkinn
með því að ákveða að fara í framboð
gegn vilja fráfarandi forseta, Lee
Teng-huis. Soong naut mikils stuðn-
ings, ekki bara meðal almennings,
heldur einnig innan Kuomintangs, og
margir af háttsettum meðlimum
flokksins lýstu yfir stúðningi við
hann í kosningabaráttunni. Þetta
kom verulega niður á forsetaefni
Kuomintangs, Lien Chan, en at-
kvæði, sem undir venjulegum kring-
umstæðum hefðu farið til Liens,
lentu þess í stað hjá Soong með þeim
afleiðingum, að hvorki Lien né Soong
náðu kosningu. í Taívan er kosninga-
fyrirkomulagið með þeim hætti að
ekki er kosið á milli tveggja efstu
manna ef enginn fær yfir 50% at-
kvæða í fyrri umferð. Ef
kosið hefði verið á milli
Soongs og Chens, má
telja líklegt að Soong
hefði unnið. Lee Teng-
hui, fráfarandi forseti,
hefur verið harðlega gagnrýndur
fyrir að hafa ekki reynt að leita sátta
innan Kuomintangs til að koma í veg
fyrir að flokkurinn missti völdin.
Aðrar ástæður voru einnig fyrir
sigri Chens, skýringanna er bæði að
leita innan og utan Taívans. I síðustu
viku fyrir kosningarnar fékk Chen
stuðning frá Lee Yuan-tseh, Nóbels-
verðlaunahafa í efnafræði og fyrrum
yfirmanni virtustu vísindaakademlu í
Taívan. Þessi stuðningsyfirlýsing er
talin hafa styrkt stöðu Chens veru-
lega á endasprettinum en nafn Lee
Yuan-tsehs hefur ítrekað verið nefnt
í tengslum við forsætisráðherraem-
bætti í stjóm Chens. Talið er að
margir kjósendur hafi stutt Chen
einmitt í þeirri trú, að Lee, sem er
ímynd hins virta fræðimanns, yrði
forsætisráðherra. Nú hefur Chen
raunar tilnefnt Tang Fei, vamar-
málaráðherra í fráfarandi stjóm Lee
Teng-huis, sem forsætisráðherra og
er hann nú að leita eftir samþykki
síns flokks, Koumintangs, við því.
Svo virðist sem Chen hafi fengið
mikinn hluta atkvæða frá yngri kjós-
endum. Þeir kjósendur era óhrædd-
ari við breytingar og áherslur Chens
í kosningabaráttunni, eins og að
beijast gegn spillingu og glæpum
virðast hafa höfðað vel til þessa hóps.
Kosning Chens kann einnig að end-
urspegla vilja yngri kjósenda til að
reyna að finna nýjan flöt
á samskiptum við megin-
landið en á síðustu árum
hafa samskiptin verið
slæm og ekki bötnuðu
þau á síðasta ári þegar
fráfarandi forseti setti
fram þá skoðun sína að h'ta yrði á við-
ræður Taívans og Kína sem sam-
skipti á milli tveggja aðskildra ríkja.
Með þessum stuðningi yngri kjós-
enda við Chen er alls ekki sagt að
þeir vilji sameinast Kína. Þvert á
móti gefur kosning Chens til kynna
skilaboð um að þeir vilji breytingar á
stefnu Taívans gagnvart Kína.
Kjölfestan í stefnu kommúnista í
Unga fólkið
óhrætt við
breytingar
Reuters
Chen Shui-bian, annar frá hægri, fagnar sigrinum í forsetakosningunum. Varaforsetaefni hans, Annette Lu, er
yst til vinstri á myndinni.
Peking gagnvart Taívan hefur verið
hótunin um að taka eyjuna með her-
valdi ef lýst væri yftr sjálfstæði og
skoðanakannanir sem gerðar hafa
verið á Taívan um afstöðu íbúanna
endurspegla þessa hótun. Meirihluti
fólks vill ekki sjálfstæði ef möguleiki
er á að kommúnistar geri innrás. En
það þýðir samt ekki að íbúar á Taív-
an vilji ekki sjálfstæði, þeir vilja það
einungis ekki ef ráðist verður á þá í
kjölfarið. Chen og flokkur hans, Lýð-
ræðislegi framfaraflokkurinn, hafa
allt fram í nóvember á síðasta ári ver-
ið fylgjandi sjálfstæði Taívans. Þetta
hefur verið stefna flokksins frá byrj-
un. Þegar hða tók á kosningabarátt-
una var stefnan hógværari til að
höfða til stærri hóps kjósenda. Chen
og flokkur hans era í eðli sínu sjálf-
stæðissinnar. Það að yngri kjósend-
ur hafi stutt Chen gæti einmitt gefið
til kynna að þeir styðji grannatriðin í
þessari stefnu og vilji leita að nýju
jafnvægi í samskiptunum við Kina.
Áhrif kosninganna á
stjórnmál á Taívan
Með þessum forsetakosningum
hefur hið pólitíska landslag á Taívan
breyst til mikilla muna. Kuomintang
með Lien sem forsetaefni beið afhroð
í kosningunum. Flokkurinn sem áður
hafði stjórnað eyjunni í fimmtíu ár er
allt í einu í stjómarandstöðu og Lýð-
ræðislegi framfaraflokkurinn stend-
ur uppi með pálmann í höndunum
eftir áralanga baráttu við veldi
Kuomintangs.
Chen er hæfur leiðtogi með mikla
persónutöfra. Hann hefur oft þótt
harður í hom að taka og hafa
ákveðnar skoðanir. Þegar hann var
borgarstjóri Taipei tókst honum á
fjóram árum að gera veralegar
breytingar á borginni til hins betra.
Hlutverk hans nú er mun viðameira
og annars eðhs. Sem borgarstjóri gat
hann leyft sér að hafa ákveðinn og
sterkan stjórnunarstíl. Núna verður
hans hlutverk meira að miðla málum
milli hagsmunahópa innan Taívans,
vinna með þingi þar sem Kuomin-
tang hefur meirihluta og stýra afar
viðkvæmum tengslum við kommún-
ista á meginlandinu sem vantreysta
Chen.
Chen hefur nú skipað tímabundna
nefnd, sem á að leggja drög að stefnu
ríkisstjómar hans og koma með til-
nefningar í ráðherrastóla Chens.
Meðlimir nefndarinnar era virtir
þingmenn og meðlimir Framfara-
flokksins ásamt virtum aðilum í við-
skiptalífi, mennta- og menningar-
málum. Chen þarf á víðtækum
stuðningi að halda til að vera viss um
að stöðugleiki og sátt ríki á næstu ár-
um í Taívan en Chen var kosinn
minnihlutakosningu með 39% at-
kvæða. Hlutverk nefndarinnar er
einmitt að tryggja slíka samstöðu og
vinna stjóm Chens víðtækan stuðn-
ing.
James Soong varð einungis tveim
prósentum á eftir Chen með
37% atkvæða. Nýr flokkur hefur
verið stofnaður á Taívan og búist er
við að Soong leggi þessum flokki til
stuðning sinn. Miðað við
hið mikla fylgi í kosning-
um og einnig þann stuðn-
ing sem hann fékk frá
háttsettum meðlimum
Kuomintangs fyrir kosn-
ingar er líklegt að nýi
flokkurinn verði sterkt afl í taívönsk-
um stjómmálum. Þetta kann að
breyta stjómmálunum þegar kemur
til þingkosninga og kann að verða til
þess að Lýðræðislegi framfaraflokk-
urinn, flokkur Chens, komist í sterka
stöðu á þinginu með því að kljúfa enn
frekar stuðningmenn Kuomintangs
eins og gerðist í forsetakosningun-
um.
Opnari stjórnmál
Eftir kosningamar var fráfarandi
forseti, Lee Teng-hui, neyddur til að
segja af sér formennsku í flokki þjóð-
emissinna. Stuðningsmenn Kuomin-
tangs urðu afar reiðir út í Lee fyrir
að í’eyna ekki að sætta flokkinn til að
koma í veg fyrir að Chen færi með
sigur af hólmi. Nýr formaður flokks-
ins er Lien Chan, forsetaefni flokks-
ins í nýafstöðnum kosningum.
Kuomintangs bíður nú það erfiða
verkefni að vera í stjórnarandstöðu í
fyrsta skipti í sögu flokksins. Hinn
nýi formaður, Lien, er ekki líklegur
til að stýra flokknum inn í nýja öld í
taívönskum stjórnmálum. Yngri
menn innan flokksins eins og núver-
andi borgarstjóri Taipei, Ma Ying-
jeou, era líklegri til að leika þar lykil-
hlutverk.
Nýtt tímabil er framundan í taí-
vönskum stjórnmálum, Chen mun
koma til með að taka hart á spillingu í
valdakerfinu en svo virðist sem kjós-
endur hafi kosið Chen meðal annars
með það í huga að gera stjórnmál á
Taívan opnari og lýðræðislegri. Hið
gamla líkan eins ráðandi flokks sem
hefur öll tögl og hagldir á eyjunni er
liðið undir lok. Á fyrsta ári nýrrar
aldar hefur Taívan stigið
stórt skref í átt til lýð-
ræðis að vestrænni fyrir-
mynd. Það er kaldhæðn-
islegt að sá maður, Lee
Teng-hui, sem átti
stærstan hlut í þeirri þróun að gera
lýðræðislegar kosningar að raun-
veraleika í Taívan hafi verið neyddur
til að segja af sér sem leiðtogi Koum-
intangs en gælunafn hans hefur ein-
mitt verið hr. Lýðræði.
Höfundur er viðskiptafræðingur,
býr núíHong Kong en áður
á Taívan.
íátttil
vestræns
lýðræðis
I

Aannáö
Jnisund tilvitnanir
! verk Haíktórs tóxxness
.seni aiiar bera sniTid hans
íagurt yitni.
VAKA-HELGAFELL
Ssdumula 6 • Smii 550 3000
Svíar höfðu sam- |
starf við NATO
Kaupmannahöfn. Morgunblaðid.
FRÉTTIR um að yfirmenn
sænska hersins hafi látið Dönum
og þá um leið NATO í té upp-
lýsingar um djúpsprengjur og
sænskir kafbátar hafi tekið þátt í
æfingum með finnskum og bresk-
um kafbátum hafa vakið mikla at-
hygli og deilur í Svíþjóð. Göran
Persson, forsætisráðherra Svía,
sagði í kjölfar þessara frétta að
það væri mjög alvarlegt ef sænskir
yfirmenn í hernum hefði starfað
með Nato án vitundar sænsku
stjórnarinnar.
Upplýsingar til NATO
í vikunni sagði Kaj Holmberg,
fyrrverandi yfirmaður í sænska
flotanum, frá því í viðtali við
sænska útvarpið að hann hefði af-
hent sjókort og upplýsingar um
sænsk sprengjubelti við strendur
landsins til danskra starfsbræðra
sinna. Þetta hefði hann gert að til-
hlutan annarra í hernum. Hvorki
yfirmenn hans né sænska stjórnin
hefðu vitað af þessu en þar með
hefði þessum upplýsingum verið
komið óbeint á framfæri við
NATO, sem hefði verið ætlunin.
Owe Wiktorin, yfirmaður
sænska heraflans, sagði í kjölfar
þessa að Holmberg hefði á eftir
tjáð sér að ummæli hans í útvarps-
viðtali um þetta væru ekki í sam-
ræmi við það, sem hann hefði ætl-
að sér að koma á framfæri. Ekki er
ljóst hvort Holmberg verður látinn
sæta rannsókn fyrir ummælin.
í sjónvarpsviðtali nýlega sagði
Caspar Weinberger, fyrrverandi
varnarmálaráðherra Bandaríkj-
anna, að á sjöunda og áttunda ára-
tugnum hefðu verið til leynisamn-
ingar við Svía um kafbátaæfingar
þeirra með kafbátum frá Nato-
löndum. Björn von Sydow varnar-
málaráðherra hefur þvertekið fyrir
það.
Sænsk rannsókn stendur nú yfir
vegna ummæla Weinbergers. Owe
Wiktorin og aðrir, sem hafa kann-
að málið á vegum varnarmálaráðu-
neytisins, hafna því að til séu skjöl,
er styðji þessi orð Weinbergers um
að kafbátaæfingar af þessu tagi
hafi farið fram.