Morgunblaðið - 02.04.2000, Side 35

MORGUNBLAÐIÐ
_____________________________SUNNUDAGUR 2. APRÍL 2000 35
SKOÐUN
Þjónustu og ábyrgðaraðilar eru:
Gleraugnaverslunin í Mjódd • Gleraugnaverslun Keflavíkur • Gleraugnaverslun Suðurlands
laga nr. 38/1990 um úthlutun veiði-
heimilda (veiðiheimildir enn og aft-
ur).
Kjarni dóms Hæstaréttar
(Hér kemur fram í þessum síð-
asta málslið einn þýðingurmesti og
umdeildasti hluti dómsins að mínu
mati. Hæstiréttur talar hér um
reglu, sem leiðir af 5. gr., sem fjall-
ar um veiðileyfí. Dómurinn vísar
ekki beint í 5. gr. heldur talar um
reglu, sem leiðir af henni, þ.e. af-
leidda reglu, sem er að sjálfsögðu 7.
greinin um veiðiheimildirnar sjálf-
ar. Pað leiðir af 5. gr. að þeir sem
fá veiðileyfí eigi einnig rétt á veiði-
heimildum, enda verða þessir tveir
þættir ekki skildir að. Það athugast
hér vegna orðalags dómsins, að
veiðileyfum er ekki úthlutað frekar
en ökuleyfum eða byssuleyfum,
heldur eru þau veitt umsækjendum,
sem uppfylla viðeigandi skilyrði og
reglur. A hinn bóginn er veiðiheim-
ildum þ.e. aflahlutdeild og aflam-
arki úthlutað eftir ákveðnum
reglum. Um það er Hæstiréttur að
fjalla, úthlutun veiðiheimilda en
ekki úthlutun veiðileyfa. Það er af
og frá að Hæstiréttur sé þarna að
ruglast á hugtökunum veiðileyfí og
veiðiheimildir eða Hæstiréttur sé að
rugla saman lagagreinum, þ.e. 5.
gr. og 7. gr., eins og sumir hafa
beinlím's fullyrt. Hér skal ítrekað
enn og aftur að af hálfu Valdimars
var ekki vísað í 7. gr. eða efni henn-
ar gert að sérstákri málsástæðu í
þessu máli. Að mínu mati er Hæsti-
réttur að segja það, að það sé
ákvæði 7. gr. um úthlutun veiði-
heimilda, sem leiði af 5. gr., enda er
efni þessara lagagreina svo sam-
tvinnað að ákvæðin í stjórnar-
skránni um atvinnufrelsi og jafn-
ræði verði ekki virt, sbr. 1. gr.
kvótalaganna, nema hvort tveggja
sé tekið með við úrlausn málsins.
Menn hafa bent á það, að það segi
sig sjálft, að þótt nýir aðilar í út-
gerð fái veiðileyfí til að físka ekki
neitt af því þeir fá ekki úthlutaðan
kvóta, þar sem ákveðnir aðilar í
þjóðfélaginu eigi og fari með allan
kvótann frá fyrri tíð, þ.e. sameign
þjóðarinnar, þá er þessum tveimur
aðilum þar með mismunað og brotin
á þessum aðilum, sem engan kvóta
fá, ákvæði stjórnarskrárinnar um
jafnræði og atvinnufrelsi. í þessu
sambandi er rétt að minnast þess,
að ákvæði stjórnarskrárinnar um
atvinnufrelsi var í upphafí sniðið að
því að koma í veg fyrir að ákveðnir
aðilar í samfélaginu fengju úthlutað
til sín forréttindum umfram aðra,
svo sem titlum eða verðmætum,
þannig að ekki yrðu til ákveðin for-
réttindi til sumra í samfélaginun og
þar með mismunun og ójafnræði
gagnvart hinum. Ákvæðið um at-
vinnufrelsi var í upphafí fyrst og
fremst ákvæði um jafnræði borgar-
anna í þessum efnum, sbr. t:d. gild-
in svokölluðu, sem voru samtök
manna í handiðnaði, verzlun o.fí. í
Danmörku í gamla daga, sem höfðu
einkarétt á að stunda vinnu í ákveð-
inni atvinnugrein, en enginn utan
gildanna fékk að starfa í faginu. Að
koma í veg fyrir myndun slíkra for-
réttinda var upphaflegi tilgangur-
inn með greininni um atvinnufrelsi.)
Afram segir í hæstaréttardómn-
um:
„Stefndi hefur ekki sýnt fram á,
að aðrar leiðir séu ekki færar til að
ná því lögmæta markmiði að vernda
fiskistofna við ísland. Með þessu
lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tál-
mun við því, að drjúgur hluti lands-
manna geti, að öðrum skilyrðum
uppfylltum, notið sama atvinnurétt-
ar í sjávarútvegi eða sambærilegrar
hlutdeildar í þeirri sameign, sem
nytjastofnar á Islandsmiðum eru
(hvað væri Hæstiréttur að tala um
1. gr. kvótalaganna um að fískurinn
í sjónum sé sameign þjóðarinnar, ef
hann væri eingöngu að fjalla um
veitingu veiðileyfal) og þeir tiltölu-
lega fáu einstaklingar eða lögaðilar,
sem höfðu yfir að ráða skipum við
veiðar í upphafí umræddra
takmarkana á fiskveiðum.
Þegar allt er virt verður ekki fall-
ist á, að til frambúðar sé heimilt að
gera þann greinarmun á mönnum,
sem hér hefur verið lýst. Hið um-
deilda ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990
(7. gr. var ekki nefnd til sögunnar
Það tekur aðeins 15 mínútur
að útbua öll algengustu eleraugu.
af hálfu sækjanda málsins, eins og
áður sagði) er því að þessu leyti í
andstöðu við jafnræðisreglu 1. mgr.
65. gr. stjórnarskrárinnar og þau
sjónarmið um jafnræði, sem gæta
þarf við takmörkun á atvinnufrelsi
samkvæmt 1. mgr. 75. gr. hennar.
Ályktanir dregnar
af Valdimarsmálinu
Niðurstaða Hæstaréttar vai- sú,
að ákvörðun sjávarútvegsráðuneyt-
isins að synja Valdimar um veiði-
leyfi var dæmd ógild og felld úr
gildi, en þar sem málið var ekki
höfðað til viðurkenningar á rétti
Valdimars til að fá úthlutað veiði-
leyfi eða veiðiheimildum og þá með
vísan til 7. gr. tók Hæstiréttur eðh-
lega ekkert á þeim þætti. Spuming-
in er þessi, sem menn greinir á um:
Lét Hæstiréttur í ljós í dómsfors-
endum sínum í Valdimarsmálinu,
hvernig hann liti á þann þátt máls-
ins, sem snýr beint að úthlutun
veiðiheimilda, þótt sækjandi máls-
ins, sem flutti málið sjálfur, hefði
ekki lagt þá spurningu undir dóm-
inn og þá hugsanlega vegna van-
þekkingar á kvótalögunum?
Sumir halda því fram að ein-
göngu hafi verið fjallað um útgáfu
veiðileyfa, þ.e. efni 5. gr., og stjóm-
völd hafi þegar bragðist við því með
því að afnema úreldingarreglur og
gefa veiðileyfin frjáls, þannig að all-
ir sem fullnægja almennum reglum
varðandi fiskiskip, svo sem um ör-
yggi fiskiskipa, búnað o.þ.l., geti
fengið leyfi til að veiða. Vilji nýlið-
arnir veiða eitthvað út á þessi veiði-
leyfi sín, þá geti þeir keypt sér
kvóta af þeim sem fyrir eru og eiga
kvótann.
Aðrir telja, að þótt Hæstiréttur
hafi í Valdimarsmálinu fjallað um
útgáfu veiðileyfa, þ.e. 5. gr., þá
komi jafnframt afstaða Hæstaréttar
til úthlutunar veiðih'eimilda mjög
skýrt fram í forsendum dómsins.
Þetta tvennt verði aldrei skilið að.
Akvæðin í 1. gr. kvótalaganna um
það að fiskurinn í sjónum og þá
jafnframt kvótinn sé sameign þjóð-
arinnar og ákvæðin í mannréttinda-
kafla stjórnarskrárinnar um at-
vinnufrelsi og jafnræði væru
algerlega marklaus að þessu leyti,
ef annað ætti að gilda um veiði-
heimildirnar en veiðileyfín. Annað
verði ekki lesið út úr forsendum
dóms Hæstaréttar í Valdimarsmál-
inu og Hæstiréttur hljóti að verða
sjálfum sér samkvæmur og hafa
sömu sjónarmið í Vatneyrarmálinu
og Valdimarsmálinu, nema alger
kúvending hafi átt sér stað hjá
Hæstarétti.
Lokaorð
Hvernig niðurstaða þessa máls
verður mun koma í ljós, þegar
Hæstiréttur kveður upp sinn dóm í
Vatneyrarmálinu, væntanlega um
mánaðamótin apríl/maí. í umfjöllun
um þetta mál hefur tveimur óskyld-
um sjónarmiðum verið haldið á
lofti, hvoru gegn öðru. Annars veg-
ar er bent á skýr ákvæði 1. gr. lag-
anna um stjórn fiskveiða og ákvæði
mannréttindakafla stjórnarskrár-
innar um atvinnufrelsi og jafnræði
og fullyrt að lögin um stjórn fisk-
veiða brjóti í bága við þessi ákvæði.
Þessi lög þurfi að fullnægja ákvæð-
um stjórnarskrárinnar, eins og öll
önnur lög. Hins vegar er bent á
fjárhagsleg sjónarmið, en í málinu
liggja undir gífurlegir fjárhagslegir
hagsmunir, sérstaklega fyrir eig-
endur kvótans í dag, með öllu því
þjóðfélagslega uppnámi og röskun,
sem neikvæð niðurstaða fyrir þessa
aðila hefði óneitanlega í för með
sér.
Það sem er aðalatriðið í máli
þessu er sú staðreynd, að þetta mál
snýst ekki um það, hvort núveranjS
kvótakerfi sé gott fiskveiðistjórnun-
arkerfi eða ekki, eða að Hæstirétt-
ur gefi kvótakerfinu einkunn eða
velji milli aflamarkskerfis eða sókn-
armarkskerfis eða einhvers annars
fiskveiðistjórnunarkerfis. Það er
ekki hlutverk dómstóla að leggja
hagfræðilegt eða þjóðhagslegt mat
á þýðingu kvótakerfis eða á eitt-
hvert annað ágreiningsefni, sem er
til úrlausnar hverju sinni fyrir rétt-
inum. Málið snýst eingöngu um lög-
fræði og ekkert annað. Málið verð-
ur ekki lagt þannig upp, að á
vogarskálar réttlætisgyðjunnar
verði buddan lögð á aðra vogarskál-
ina, en stjórnarskráin á hina. Brjóta
ákvæði laga um stjórn fiskveiða nr.
38/1990 í bága við stjómarskrána
eða ekki? Þetta er það sem lagt er
fyrir Hæstarétt og er hlutverk
dómsins að skera úr um og annað
ekki.
Höfundur er sjálfstætt starfandi
/öguiaður.
Flugstöð Leifs Eiríkssonar • Sími: 425 0500
Ert ]púá
leid til ttOandaf
' v "’5 . ■ " ’rv»A ■
____t *
G1 era u gn a ver sl u n
á fríhafnarsvæöinu
Þú sparar 20%-40%
þegar þú kaupir gleraugu hjá okkur.