Dagblaðið Vísir - DV - 14.12.1983, Blaðsíða 12

Dagblaðið Vísir - DV - 14.12.1983, Blaðsíða 12
12 DV. MIÐVÍKUDÁGUR U. DESEMBER1983. Útgáfufélag:FRJÁLSFJÖLMIÐLUNHF. ! Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON. Framkvæmdastjóriogútgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON. Ritstiórar: JÓNASKRISTJÁNSSONog ELLERT B.SCHRAM. , AOstooarritstjóri: HAUKUR HELGASON. Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON. Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON. Ritstjórn: SJÐUMÚLA 12—14.SÍMI 86*11. Auglýsingar: SÍÐUMÚLA 33. SÍMI 27022. Afgreiösla, áskriftir, smáauglýsíngar, skrifstofa: ÞVERHOLTI11. SÍMI 27022. I Sími rrtstjórnar: 86611. Setning, umbrot, mynda-og plötugerð: HILMIR HF., SÍDUMÚLA 12. P rentun: Árvakur hf., Skeifunni 19. Áskriftarverð á mánuöi 250 kr. Verö í lausasölu 22 kr. Helgarblaö 25 kr. Réttum þeim hjálparhönd Hjálparstofnun kirkjunnar efnir þessa dagana til söfn- unar til styrktar hungruöum heimi. íslendingar eiga að bregðast vel við þessari hjálparbeiðni. I samanburði við þjáðar þjóðir á suðurhveli jarðar lifum við í vellystingum og allsnægtum. Við höfum efni og auð langt umfram þær milljónir manna, sem búa við sult og seyru og átakanleg- ar þjáningar hungurs og hörmunga. Undanfarna daga hefur sjónvarpið brugðið upp mynd- um frá ýmsum þjóðlöndum Afríku, þar sem neyðin er stærst. Langvarandi þurrkar, almenn fátækt, lyfja- og matvælaskortur sverfa svo alvarlega að íbúum þessara landa, að jafnt börn sem fullorðnir hrynja niður úr hor og hungri. Ástandið er ólýsanlegt og ógnvekjandi og um- komuleysi barnanna er þyngra en tárum taki. Slíkar myndafrásagnir segja margt. Og þær koma við samvisku okkar. Ekki þannig, að við finnum til sektar, enda er ástandið í Afríku hvorki á valdi okkar né ábyrgð. En við höfum skyldum að gegna gagnvart neyð þessa fólks, sem hefur ekki einu sinni mátt til að rétta fram höndina til að taka við því litla, sem að því er rétt. Við höfum skyldum að gegna gagnvart öllum meðbræðrum nálægum sem fjarlægum af þeirri einföldu ástæðu, að! samviska sérhvers sómakærs manns býður honum aö hafast eitthvað að. Jólin nálgast, hátíð kristninnar og kærleikans, sem flytur þann boðskap, aö gera öðrum það, sem við viljum, að þeir geri okkur. Inntak jólahátíðarinnar er að gleðja aðra. Gleði getur varla ríkt í hungruðum heimi, en gjafir og líkn þeim til handa, sem við allsleysi búa, geta verið lífs- gjöf og lækning, sem er jólunum samboðin. Og hvers virði er ekki sú gleði, sem við sjálf verðum aðnjótandi, ef lítið framlag af okkar hálfu verður til þess að bjarga einu hungruðu barni frá dauða. Talsmenn Hjálparstofnunar taka fram, að tuttugu króna framlag frá hverjum og einum Islendingi nægi til kaupa á milljón matarskömmtum. Það framlag er okkur ekki ofviða. I raun og veru ætti það að vera auðsótt tíund frá hverju íslensku heimili að leggja reglulega fram litla upphæð sem skerf til þess hjálparstarfs, sem unnið er í þágu hins hungraða heims. Hér höfum við nóg að bíta og brenna. Við tölum um kreppu. Hvílík öfugmæli. Matur á hvers manns borði, hlý híbýli, klæðnaður og dúnmjúkur rúmfatnaður. Vinna handa öllum, félagslegt öryggi, ókeypis skólamenntun, heilbrigði og frelsi til orðs og æðis. Hvers frekar getum viðkrafist? Auglýsingar hellast yfir okkur í sjónvarpi, útvarpi og dagblöðum. Ný útvarpsrás hefur hafið göngu sína, sem einvörðungu er kostuð af auglýsingum, þar sem boðið er upp á lystisemdir og leikföng, lúxusvörur og léttmeti. Verslanir fyllast af gjafavörum, öngþveiti skapast á strætum vegna bílamergðar, danshús lokast vegna að- sóknar. Allir keppast við að hlaða á vini sína og vanda- menn góðgæti og glysi og matborð munu svigna undir veislumat jólanna, þegar fæðingu f relsarans verður fagn- að í næstu viku. Allt er þetta þakkarvert, enda þótt við gleymum því í ofgnóttinni og allsnægtunum, aö við erum ekki ein í heim- inum. Jólin eru heldur ekki sælkerahátíð. Þau eru áminning og áskorun um að halda þá kenningu Krists í heiðri, að miðla öðrum, rétta hjálparhönd og veita líkn öllum þeim, sem við fátækt og þjáningar búa. Litlu börn- in í Afríku, soltin augu þeirra, stara í átt til okkar, í von og: trú um hjálp og lífgjöf. Gefum þeim líf. ebs j ERISLENSKA KRONAN ORÐIN ÓNOTHÆF? 1 síðustu viku leiddi ég rök að þvi hér í blaðinu, að verðbólgan heföi hlotist af misnotkun seðlaprentunar- valdsins og að hún myndi ekki hjaðna, fyrr en skorður væru reistar við þessu valdi. Hagfræöingar hefðu reynt að leggja á ráðin um skynsam- lega stefnu i peningamálum, en þeir hefðu heldur átt að reyna að leggja á ráöin um skynsamlegt skipulag pen- ingamála. Það væri eins óraunhæft að ætlast til þess af frarnleiðendum peninga (stjórnmálamönnum og seðlabankamönnum), að þeir hög- uðu framleiðslunni samkvæmt þjóðarhag, en ekki eigin hag, og að ætlast til þess af eigendum einokunarfyrirtækja, að þeir stilltu sig um að hirða einokunarhagnað. Þetta má segja með öörum orðum: Utgjöld ríkisins ráðast ekki af „þörf- ura" þess, heldur af fjáröflunar- möguleikum þess. Ríkið notar þá- möguleika, sem það hefur á að afla fjár með seðlaprentun, fyrr eða síðar — þrátt fyrir allar kenningar hag- fræðinga. Mestu máli skiptir því, að það hafi ekki þessa möguleika. íslenskir valdsmenn hafa meiri möguleika Þessi greining verðbólgunnar er almenn, hún á við á Vesturlöndum. En hvað veldur því, að verðbólgan er iniklu meiri hér en annars staðar? Og hvað getum við gert, til þess að hún hjaðni að minnsta kosti niður í það, sem hún er í nágrannalöndun- Þessi takmörk eru að visu ekki öll sett af valdsmönnum, heldur sum af smæð okkar. Fáir bankar erlendis myndu skipta islenskum krónum, þótt þeir mættu þaö, þessi viðskipti væru alltaf óveruleg. En þetta að- hald af einhverjum peningamarkaði, jamvel þótt hann sé ekki nema hálf- opinn, skiptir miklu máli. Við sáum, Ótímabærar athugasemdir Hannes H. Gissurarson hvaö varð um Mitterrand hinn franska. Hann neyddist til aö hætta eyðslustefnu sinni, þegar menn tóku A „Verðbólgan er meiri á íslandi en annars ^ staðar, af því að valdsmenn hafa meiri möguleika hér á því að afla fjár með seðla- prentun." um? Saga íslensku krónunnar hefur verið raunasaga, frá því að Islands- banki hvarf af gullfæti (þ.e. hætti gulltryggingu peninga) í upphafi fyrri heimsstyrjaldarinnar. Fyrir það hafði verö krónunnar verið sæmilega stöðugt — ekki vegna þess, að stjórnendur Islandsbanka hefðu verið betri memi en síðari valda- menn, heldur vegna hins, að þeir höfðu minni möguleika á að afla fjár með seðlaprentun en þeir, því að þeir urðu alltaf að vera tilbúnir til að skipta krónum í gull og seðla- prentunin takmarkaðist þannig af gullforða bankans. En eftir það hefur allt verið á hverfanda hveli, krónan verið að falla í verði, eins og við vit- um. Almenn greining verðbólgunnar ætti að sýna okkur, hvers vegna hún er meiri á Islandi en annars staðar. Hún er meiri, því að valdsmenn hafa meiri mö'guleika hér á því að afla fjár með seðlaprentun. Og hvers vegna hafa þeir meiri möguleika á því? Vegna þess að við notendur seðlanna höfum minni möguleika á því en borgarar ýmissa annarra landa að skipta þessum seðlum i seðla annarra ríkja, losna við þá, áö- ur en þeir snarfalla í verði. Við verð- um að taka við þeim og nota þá, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Hér hafa valdsmenn með öðrum orðum ekkert aöhald af neinum opn- um peningamarkaði. Mönnum eru sett ströng takmörk um kaup á út- lendum gjaldmiðlum hérlendis og sölu á íslenskum krónum erlendis. að skipta frönskum frönkum sínum í aðra gjaldmiðla, af því að þeir sáu fyrir, að frankinn hlaut að falla i verði. Tökum þessa möguleika af valdsmönnunum Veröbólgan á Islandi hjaönar niður í þaö, sem hún er í nágrannalöndun-' um, ef möguleikar valdsmanna á Is- landi til að afla fjár með seðlaprent- un umfram þá, sem valdsmenn hafa annars staðar, eru teknir af þeim. Þetta gerist, ef hér er leyfður opinn peningamarkaður, ef hér eru ótak- mörkuð gjaldeyrisviðskipti, ef ríkið hættir allri gengisskráningu, en gengið ræðst á þessum markaði, ef fullkomið frelsi er til að velja um gjaldmiðla (eins og Friedrich Hayek lagði til i háskólafyrirlestri sínum hérlendis). Hvað yrði um krónuna við þetta? Það færi eftir því, hvað framleiðendur hennar, valdsmenn á Islandi, gerðu. Hún félli í verði, menn skiptu henni í aðra gjaldmiöla og gerðu samninga sína í þeim gjald- miðlum, ef valdsmenn héldu áfram að reyna að afla fjár með óhóflegri seðlaprentun. Hún gæti jafnvel horf- ið að mestu úr umferð, menn hættu að líta við henni í viðskiptum. En krónan gæti haldið verði sínu, ef valdsmenn gættu þess að prenta islenska peningaseðla ekki hraðar en valdsmenn í öörum löndum prenta sína. Það fæli í sér, að krónan væri í rauninni bundin við aðra gjaldmiðla, svo sem Bandaríkjadal. Og til þess er leikurinn gerður — að binda, tak- marka, reisa skorður. Menn geta síð- an hugsaö sér einhver millistig á milli þess, að krónan hyrfi að mestu úr urnferð, og hins, að hún væri bund- in við aðra gjaldmiðla, en það breytti engu um það, að menn gætu skipt hver við annan í traustari gjaldmiðil en þeir haf a átt að venjast. Afíeiöingarnar af ótak- mörkuðum gjaldeyris- vkSskiptum Hvaða afleiðingar hefði þetta aðr- ar en pær, að veröbólgan hjaðnaði niöur í það, sem hún er í nágranna- löndunum? I fyrsta lagi yrði Seðla- bankinn ónauðsynlegur, að minnsta kosti í núverandi mynd sinni. (Við gætum því sparaö okkur seðlabanka- húsið við Arnarhól, sem svo miklum deilum hefur valdið.) I öðru lagi mætti segja, að seðlaprentunarvald- ið væri tekið úr höndum innlendra manna. (Það væri að vísu ekki látið í hendur útlendra manna, heldur í hendur markaðarins, það er: í hend- ur allra þeirra Islendinga og útlend- inga, sem kaupa eða selja íslenskar krðnur.) I þriðja lagi hlytu ýmsir hags- munahópar að tapa, þegar til skamms tíma væri litið, þótt ein- staklingarnir í þessum hópum græddu allir á þessu, þegar horft væri til lengri tíma: þeir gætu ekki lengur gert út á ríkissjóð. Vinnuveit- endum og launþegum væri ekki leng- ur bjargað eftir óraunhæfa kjara- samninga, bændur og útgerðarmenn fengju ekki lengur fjármagn (til jdæmis afurðalán) á niðurgreiddu verði. Skussarnir gætu ekki lengur velt kostnaðinum af mistökum sín- um yfir á almenning, heldur yrðu að horfast í augu við afleiðingarnar — gjaldþrot og atvinnuleysi, nema hvort tveggja væri. Að okkur hlýtur við svo búið að læðast grunur um, hverjir hlytu að snúast gegn þessum tillögum. Þar væru saman í hópi allir þeir hagfræð- ingar, embættismenn og atvinnu- stjórnmálamenn, sem hafa haft drjúga atvinnu af „baráttunni við verðbólguna", þröngsýnir þjóðernis- sinnar, sem skilja illa þau orð dr. Samuels Johnsons, að ættjarðarástin sé síðasta skjól skálksins, og síöast, en ekki síst, sérhagsmunamenn af öllum stærðum og gerðum, sem hafa notið góðs af illa fengnu f é — af verð- bólgugróða ríkisins. Leyfum íslendingum sjálfum aö svara Menn geta hugsað sér ýmis önnur af brigði af hugmyndinni um skorður við seðlaprentunarvaldinu. Eitt væri að hafa saman hátt á og Panamabú- ar og Liberiumenn, sem nota Banda- rikjadal, eöa Lúxemborgarmenn, sem nota belgiska franka. Leiða má nokkur rök aö því, að Island sé of lit- ið gjaldmiðilssvæði. (Einhver mörk hljóta að vera á stærð slíks svæðis: eða hvers vegna hafa Vestmannaey- ingar ekki sinn eigin gjaldmiðil?) Bandarík jadalur væri senniléga ekki óeðlilegur gjaldmiöill hérlendis vegna hinna miklu viðskipta okkar við Bandaríkjamenn. Spurningin er þessi: Er íslenska krónan orðin ónot- hæf vegna illrar meðferðar í 70 ár? Eg ætla ekki að svara þessari spurn- ingu, því að ég legg til, að Islending- ar fái hver og einn að svara henni — með því að þeir fái að velja á milli krónunnar og annarra gjaldmiðla á opnummarkaði. Hannes H. Glssurarson, cand. mag.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.