Morgunblaðið - 01.02.2001, Blaðsíða 26

ÞÆR 400 milljónir dollara (um 35
milljarðar króna) sem ríkisþingið
í Kaliforníu hafði samþykkt að
verja til kaupa á rafmagni í því
skyni að stemma stigu við orku-
kreppunni í ríkinu eru nú á þrot-
um og ríkisstjórinn, Gray Davis,
hefur tilkynnt að yfirvöld muni
verja jafnhárri upphæð til viðbót-
ar til orkukaupa á næstu dögum.
Raforka er enn skömmtuð í Kali-
forníu og ríkisþingið reynir nú að
komast að samkomulagi um var-
anlega lausn á vandanum.
Milljónirnar 400 sem þingið í
Kaliforníu samþykkti upphaflega
að veita til raforkukaupa gengu
til þurrðar á aðeins 12 dögum og
útlit er fyrir að hinar 400 millj-
ónirnar, sem ríkisstjórinn hét nú
í vikunni, dugi álíka skammt. Að
auki hefur þingnefnd til umræðu
frumvarp sem gerir ráð fyrir að
500 milljónum dollara til viðbótar
verði varið af almannafé til þess
að fjármagna kaup rafveitna á
rafmagni. Því er hugsanlegt að
yfirvöld í Kaliforníu verði búin að
reiða af hendi samtals um 1,3
milljarða dollara, eða um 110
milljarða króna, áður en þingið
hefur komið sér saman um til
hvaða aðgerða skuli gripið til
þess að leysa vandann til lang-
frama.
Ástæðu orkukreppunnar má
rekja til þess að hámarksverð er
enn í gildi í Kaliforníu á rafmagni
í smásölu þrátt fyrir að heildsölu-
verð hafi verið gefið frjálst árið
1996. Rafveiturnar í ríkinu hafa
því ekki getað brugðist við hækk-
andi heildsöluverði með því að
hækka smásöluverð og nú er svo
komið að þær ráða ekki lengur
við að kaupa rafmagn af raforku-
verum til þess að dreifa til neyt-
enda.
Bush vill rýmka heimildir
til olíuvinnslu
George W. Bush Bandaríkja-
forseti hefur í vikunni lýst mikl-
um áhyggjum af orkukreppunni í
Kaliforníu. Hann sagði ástandið í
ríkinu vera víti til varnaðar og
boðaði endurskoðun á stefnu
stjórnvalda í orkumálum.
Bush hefur verið eindreginn
talsmaður þess að heimildir til ol-
íuvinnslu í Bandaríkjunum verði
rýmkaðar og vísaði á mánudag til
orkuskortsins í Kaliforníu til þess
að renna stoðum undir það. Hann
tilnefndi Dick Cheney varafor-
seta til að stýra nýrri nefnd, sem
ætlað er að fjalla um leiðir til
þess að „gera Bandaríkin síður
háð erlendum ríkjum um olíu“ og
„hvetja til þróunar orkugeirans í
landinu“. Forsetinn hét því að ol-
íufyrirtækjum yrði gert auðveld-
ara að leita að olíu og nýta hana
og hömlum á flutningi olíu og
gass til raforkuframleiðslu yrði
aflétt.
Meira skattfé
til orkukaupa
Los Angeles, Washington. The Daily Telegraph.
Ekki sér fyrir endann á orkukrepp-
unni í Kaliforníu og rafmagn skammtað
ERLENT
26 FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 MORGUNBLAÐIÐ
SÖGULEGUM réttarhöldum vegna
Lockerbie-tilræðisins lauk í Hollandi
í gær með því að annar líbýsku sak-
borninganna var fundinn sekur um
að hafa orðið 270 manns að bana með
því að aðstoða við að koma fyrir
sprengju í farþegaþotu bandaríska
flugfélagsins Pan Am sem sprakk í
loft upp yfir skoska bænum Locker-
bie fyrir rúmum tólf árum. Er þetta í
fyrsta sinn sem skoskur dómstóll
réttar utan Skotlands og réttarhöld-
in voru einnig óvenjuleg að því leyti
að enginn kviðdómur var skipaður í
málinu.
Réttarhöldin hófust 3. maí í fyrra
og réttað var í alls 85 daga. 230 vitni
komu fyrir réttinn og afritin af öllum
vitnisburðinum voru 10.232 síður,
eða meira en þrjár milljónir orða.
Áætlað er að réttarhöldin hafi
kostað andvirði 6,8 milljarða króna
og rannsókn málsins hefur staðið í
tólf ár. Er þetta viðamesta rannsókn
breskra yfirvalda á hermdarverkum
í sögunni.
Ættingjar þeirra sem biðu bana í
tilræðinu segja að réttarhöldin yfir
Líbýumönnunum tveimur séu aðeins
fyrsti kaflinn í leitinni að sannleik-
anum á bak við tilræðið. Mörgum
spurningum sé enn ósvarað og marg-
ir þeirra sem tóku þátt í tilræðinu
gangi enn lausir.
Réttarhöldunum lauk með því að
Líbýumaðurinn Abdelbaset Ali Moh-
med al-Megrahi var fundinn sekur
um að hafa átt þátt í því að koma fyr-
ir sprengju í Boeing 743-þotu Pan
Am sem sprakk í loft upp yfir Lock-
erbie 21. desember 1988 þegar hún
var á leiðinni frá Heathrow til New
York. Allir um borð í þotunni, 259
manns, þar af 189 Bandaríkjamenn,
létu lífið í sprengingunni. Stór hluti
þotunnar féll á Lockerbie og ellefu
íbúar bæjarins biðu bana.
Samið um framsal við Gaddafi
Grunur lék lengi á að Íranar eða
Sýrlendingar hefðu staðið fyrir til-
ræðinu en böndin bárust fljótlega að
Líbýumönnum. Abdullah Senoussi,
tengdasonur Muammars Gaddafis,
leiðtoga Líbýu, var grunaður um að
hafa lagt á ráðin um tilræðið og
franskur dómari gaf út tilskipun um
handtöku hans 30. október 1991.
Hálfum mánuði síðar gáfu banda-
rísk og bresk yfirvöld út ákæru á
hendur al-Megrahi og öðrum Líbýu-
manni, Lamen Khalifa Fhimah. Ör-
yggisráð Sameinuðu þjóðanna krafð-
ist þess að Gaddafi framseldi
mennina og setti bann við flugi og
sölu vopna til Líbýu í apríl 1992.
Bandaríkjastjórn hét einnig andvirði
350 milljóna króna í verðlaun fyrir
handtöku Líbýumannanna og fyrir-
skipaði refsiaðgerðir gegn erlendum
fyrirtækjum sem fjárfesta í Líbýu.
Líbýumennirnir voru loks fram-
seldir í apríl í fyrra samkvæmt sam-
komulagi við Gaddafi um að þeir
yrðu leiddir fyrir rétt í hlutlausu
landi.
Réttarhöldin fóru fram í dómhúsi í
Camp Zeist, sem var áður bandarísk
herstöð, nálægt Amsterdam. Sak-
borningarnir héldu alltaf fram sak-
leysi sínu og neituðu því að þeir
hefðu starfað fyrir líbýsku leyniþjón-
ustuna eins og saksóknararnir héldu
fram. Líbýumennirnir sögðu að pal-
estínskir öfgamenn hefðu komið
sprengjunni fyrir í þotunni, líklega
fyrir hönd Írana til að hefna árásar
bandarísks herskips á íranska far-
þegaþotu sem var skotin niður árið
1988.
Al-Megrahi, 48 ára, var yfirmaður
öryggismála hjá Libyan Arab Airl-
ines og Fhimah, 44 ára, var stöðv-
arstjóri líbýska flugfélagsins á
Luqa-flugvelli á Möltu. Þeir eru sak-
aðir um að hafa sett ferðatösku, sem
innihélt sprengjuna, í flugvél sem fór
til Frankfurt. Þar var ferðataskan
sett í aðra flugvél sem fór til Heath-
row þar sem hún var sett í farmrúm
Pan Am-þotunnar.
Eitt aðalvitnanna, Edwin Bollier,
eigandi svissnesks fyrirtækis á sviði
rafeindatækni, kvaðst hafa selt Líb-
ýumönnum klukkubúnað sem hefur
verið notaður í tímasprengjur. Hann
sagði að al-Megrahi hefði samið um
kaupin fyrir hönd líbýsku leyniþjón-
ustunnar. Verjendur Líbýumann-
anna sögðu að palestínskir hermd-
arverkamenn kynnu að hafa notað
slíkan búnað til að sprengja þotuna.
Annað vitni, Tony Gauci, eigandi
fataverslunar á Möltu, bar að maður,
sem líktist al-Megrahi, hefði keypt
fatnað í versluninni í desember 1988.
Saksóknararnir segja að leifar af
fatnaðinum hafi fundist í brakinu og
hann hafi verið í ferðatöskunni þar
sem sprengjan var falin. Verjend-
urnir sögðu að kaupmaðurinn hefði
ruglast á al-Megrahi og dæmdum
palestínskum hermdarverkamanni,
Mohammed Abu Talb, sem er í fang-
elsi í Svíþjóð.
Þriðja vitnið, líbýskur njósnari
bandarísku leyniþjónustunnar CIA,
kvaðst hafa séð al-Megrahi á flug-
vellinum á Möltu kvöldið fyrir
sprenginguna með ferðatösku sem
passaði við lýsinguna á töskunni sem
notuð var í tilræðinu. Verjendurnir
sögðu að njósnarinn hefði spunnið
þetta upp löngu eftir tilræðið vegna
þess að CIA hefði hótað að reka hann
fyrir að hafa ekki látið henni í té
gagnlegar upplýsingar. Vitnið flúði
til Bandaríkjanna árið 1991.
Réttarhöldum lokið yfir tveimur Líbýumönnum vegna Lockerbie-tilræðisins sem banaði 270
AP
Teikning af réttarsalnum í Camp Zeist í Hollandi, þar sem myndatökur voru bannaðar. Líbýumaðurinn Abdel
Basset Ali al-Megrahi, sem var fundinn sekur um aðild að Lockerbie-tilræðinu, hlýðir á dómsorðið kveðið upp.
Margt er enn á
huldu eftir 12
ára rannsókn
Camp Zeist. AP, AFP.
MEÐ því að sýna í sjónvarpi ógn-
vekjandi myndir af brennandi fólki
og illa brenndri tólf ára gamalli
stúlku greindu kínversk yfirvöld á
þriðjudag frá tilraun meintra
áhangenda íhugunarhreyfing-
arinnar Falun gong til að svipta sig
lífi með sjálfsíkveikju á Torgi hins
himneska friðar í Peking hinn 23.
janúar sl.
Upphaflega höfðu stjórnvöld
reynt að hindra fréttaflutning af at-
vikinu, en ákvörðun þeirra um að
heimila viku síðar að sýndar yrðu í
sjónvarpi upptökur örygg-
ismyndavéla af því virtist hugsuð til
að skjóta stoðum undir þær fullyrð-
ingar talsmanna stjórnvalda, að
Falun gong-hreyfingin væri hættu-
legur sértrúarhópur. Talsmenn
Falun gong hafa vísað því á bug að
fólkið sem þarna reyndi að svipta
sig lífi hefði verið í nokkrum
tengslum við hreyfinguna og hvöttu
kínversk stjórnvöld til að heimila að
óháður aðili rannsakaði málið til að
fá sannleikann í málinu staðfestan.
Í yfirlýsingu talsmannanna segir að
kennisetningar Falun gong kveði
skýrt á um bann við öllum drápum,
þar með talið sjálfsvígum.
Falun gong-áhangendur í Kína
hafa efnti til ýmiss konar friðsælla
mótmæla gegn banni stjórnvalda
við starfsemi hreyfingarinnar sl. 18
mánuði og nýlega lét upphafs-
maður hennar, Kínverjinn Li
Hongzhi sem býr nú í Bandaríkj-
unum, svo ummælt að fylgismenn
Falun gong mættu alveg grípa til
róttækari aðferða í baráttunni gegn
ofsóknum kínverskra yfirvalda.
Kveiktu Falun gong-
áhangendur í sér?
AP
Þrír meintir fylgismenn Falun gong í ljósum logum í upptöku örygg-
ismyndavélar á Torgi hins himneska friðar hinn 23. janúar sl.
JOSEPH Kabila, hinn nýbakaði leið-
togi Lýðveldisins Kongó, átti fund
með Jacques Chirac Frakklandsfor-
seta síðdegis í gær. Fundurinn var
sá fyrsti í leiðangri Kabila til Vest-
urlanda í viðleitni til að stilla til frið-
ar í Kongó.
Kabila áði í Frakklandi á leið sinni
til Bandaríkjanna en hann mun í dag
eiga fund með bandaríska utanrík-
isráðherranum Colin Powell. Kabila
tók við völdum fyrir sex dögum af
föður sínum, Laurent Kabila, sem
var myrtur af eigin lífverði.
Skrifstofa franska forsetans sagði
fundinn hafa farið fram að beiðni Ka-
bila. „Frakkland, sem styður frið og
viðræður, hefur tekið eftir hrein-
skilni Josephs Kabila í fyrstu yfirlýs-
ingu hans.“ Skrifstofan vísaði þar til
ávarps Kabila sem hann flutti sl.
föstudag. Í því hét hann að endur-
lífga Lukasa-friðarsamninginn, sem
skrifað var undir í höfuðborg Zam-
bíu um mitt ár 1999 en hefur aldrei
verið fylgt eftir. Hann falaðist einnig
eftir stuðningi ESB, Bandaríkjanna
og Sameinuðu þjóðanna, sem er and-
stætt stjórnarháttum föður hans.
Auk Powell mun Kabila hitta í dag
forseta Rúanda, Paul Kagane, en
Rúanda hefur stutt uppreisnarmenn
í borgarastríðinu í Kongó.
Kabila í
friðarhug
Khinasa. AFP.
AP
Jacques Chirac Frakklandsfor-
seti (t.h.) heilsar Joseph Kabila.