Morgunblaðið - 01.02.2001, Blaðsíða 32

LISTIR
32 FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 MORGUNBLAÐIÐ
ÞAÐ er merkileg sýning sem and-
dyri Norræna hússins hýsir um þess-
ar mundir, sennilega ein hin merki-
legasta sem þangað hefur ratað og sú
sem hvað mest erindi hefur átt til
okkar. Um að ræða sýningu á upp-
dráttum og teikningum af færeyskum
kirkjum sem gert hefur J.P. Gregor-
iussen (f. 1932). Einnig liggja frammi
í bókasafninu fjögur stór og vegleg
ritverk frá árunum 1995–1999, inni-
halda teikningar af öllum kirkjum í
Færeyjum, og herma vítt og breitt af
rannsóknum hans á vettvanginum.
Gregoriussen er arkitekt með
brennandi áhuga á færeyskri arfleifð í
húsagerðarlist, menntun sína sótti
hann til listakademíunnar í Kaup-
mannahöfn og útskrifaðist þaðan
1960. Hefur rekið ráðgefandi arki-
tektastofu í Þórshöfn frá 1961 og var
meðstofnandi arkitektafélagsins í
Færeyjum, sat í stjórn þess og heið-
ursfélagi frá 1991.
Þegar Gregoriussen kom til starfa
voru sérkenni húsa í Færeyjum svo til
að hverfa, en honum tókst að snúa
þróuninni við og blása nýju lífi í fær-
eyska húsagerðarlist með hönnun
tréhúsa sem voru í anda hins gamla
byggingarstíls með áherslu á hand-
verk og ýmis smáatriði í skreytingum.
Hefur starfað á breiðu sviði samfara
viðamiklum rannsóknum á færeyskri
arfleifð í byggingarlist, hannað hús
fyrir einstaklinga og hið opinbera og
má hér helst nefna hið sérkennilega
Listasafn Færeyinga ásamt viðbygg-
ingu, Útvarpshúsið, Landsbókasafn
Færeyja og skólabyggingar víðs veg-
ar um eyjarnar.
Af öllu má ráða að hér sé um eldsál
og athafnamann að ræða, með ríkan
skilning á vægi þess að tengja fortíð
við nútíð og öfugt. Menn kunnu betur
að laga byggingar að landinu og veðr-
áttunni hér áður fyrr, en það var al-
gjör forsenda mannlífs fyrir daga
seinni tíma orkugjafa. Hér er þannig
kominn maðurinn sem forðaði Þórs-
höfn frá að verða eins og Reykjavík,
með öll sín mörgu stílbrot víða að úr
heiminum, íbúðasíló og sjónmengun.
Stílbrot sem urðu til við allt aðrar að-
stæður, menningararfleifð, landslag
og veðráttu. Fer síður út í þá sálma
hér hve mörgum fallegum timburhús-
um hefði mátt bjarga í borgarlandinu,
að ekki sé talað um landsbyggðina, ef
rétt hefði verið staðið að málum og yf-
irþyrmandi minnimáttarkenndin,
vanmat og þekkingarleysi á eigin arf-
leifð hefði ekki leitt þessa nýríku þjóð
út í blindgötur í þessum efnum. Lítið
sem ekkert hugað að þeirri undir-
stöðu sem metnaðarfullu nútímaríki
er hvað mikilvægust, sjónmenntum.
Að undanskildum steinkirkjunni í
Kirkjubæ, sem var dómkirkja Fær-
eyja á miðöldum og trékirkjunni í
Þórshöfn (byggð 1788 og endurbyggð
1865) eru tíu elstu kirkjurnar í Hval-
vík (1829), Norðragøta (1833),
Strendur – Við Sjóvg (1834), Kaldbak
(1835), Kollafjørður (1837), Oyndarf-
jørður (1838), Sandur (1839, Nes
1843) og Porkeri (1847).
Ein af orsökum þess að svo fáar
kirkjur eru eftir af þeim 39 sem heim-
ildir geta um eftir siðaskipti, er að
kirkjurnar voru yst sem innst úr tré
og þar sem þær voru hlaðnar var ekki
notuð steypublanda til styrktar
(mørtel) og ending líkra kirkna er
ekki löng í rakasamri veðráttu, en hér
eru kirkjurnar í Kirkjubæ undan-
tekningar. Engar skráðar heimildir
eru til um miðaldakirkjur, fjölda
þeirra, útlit, innréttingar og skreyt-
ingar, en hins vegar er til mikið af
grónum rústum eftir bænahús þar
sem veggirnir hafa greinilega verið úr
grjóti. En hvort formrænn skyldleiki
sé á milli þeirra og seinni tíma tré-
kirkna er nokkur ráðgáta sem forn-
leifafræðingar eru að leitast að leysa
og hafa þegar ratað á mikilvægar
upplýsingar varðandi kirkjuna að
Sandi. Kom í ljós að núverandi kirkja
er hin sjötta frá upphafi og að fyrsta
kirkjan hafi verið norsk stafkirkja lík-
ast til byggð á 11. öld. Þeirri fornu
hefð hafði verið fylgt að byggja kirkj-
urnar á nákvæmlega sama stað
hverja upp af annarri, en þó með
nokkrum tilfærslum hvað grunn-
mynd snerti.
Kirkjurnar sem eftir standa eru
sumar hverjar svo fallegar að mann
rekur í rogastanz, merkjanlegur er
skyldleiki þeirra við þær íslenzku, að
sama hefð er í sumum tilvikunum að
baki stílbragðanna. Og eins og þær ís-
lenzku falla þær afar vel að landslag-
inu í látleysi sínu og auðmýkt gagn-
vart almættinu.
Allar ofannefndar kirkjur og inn-
réttingar þeirra hefur Gregoriussen
teiknað og dregið fram hvert smáat-
riði af einstakri natni og samvisku-
semi. Í ljós kemur að hér hefur verið
um afar vandaða smíð að ræða, hand-
verk sem var arfur fyrri kynslóða líkt
og við greinum í íslenzkum verk-
geymdum og fram kemur í rannsókn-
um Harðar Ágústssonar og hinum
miklu ritverkum hans um fyrri tíma
byggingarlistasögu á Íslandi.
Gregoriussen er snjall teiknari
þegar best lætur, en getur verið æði
misjafn og á stundum óskar maður
sér þess að hann hefði að mestu
sleppt litunum en þau fræði virðist
vera hans veika hlið. Þá er alltof
þröngt um sýninguna í anddyrinu og
hún hefði átt stórum meira erindi í
kjallarasalina en margt af því sem
þangað hefur ratað undanfarið. Sett
upp á nútímalegan hátt með mikið
stækkuðum myndum, skýringartext-
um og myndvörpum til að gera hana
aðgengilegri og auka skilvirkni.
Að öllu samanlögðu er hér á ferð yf-
irmáta væn sending frá frændum vor-
um í Færeyjum, sem verð er fyllstu
athygli og ber að þakka með miklum
virktum…
Leiðrétting
Í rýni minni um frásagnarmálverk-
ið datt orðið, bergmál, úr málsgrein
sem gerði hana torskildari en skyldi.
Rétt er hún svona: Líka kom til að
þreytumerki fara jafnaðarlega fljótt
að segja til sín í tilbúnu og fjarstýrðu
hópefli, þar sem hinu sama er haldið
að fólki og öll söfn og listhús full af
margradda bergmáli þess, ásamt því
að kenningasmiðir fara út á ystu nöf í
einstrengnislegri rökfræði. Hér gerði
tölvan mér grikk sem mér yfirsást.
Trékirkjurnar
í Færeyjum
Bragi Ásgeirsson
Ljósmynd/Bragi ÁsgeirssonSandvágskirkja 1917.
Vágs kirkja 1939. Hér má sjá greinilegan skyldleika við Hallgríms-
kirkju og margt úr danskri kirkjulist.
LIST OG
HÖNNUN
N o r r æ n a h ú s i ð ,
a n d d y r i
„KIRKJURNAR
Í FØROYUM“
Teikningar/ ritverk J.P. Gregor-
iussen. Opin daglega frá 9–17,
sunnudaga frá 12–17. Til 12.
febrúar. Aðgangur ókeypis.
Hafnarborg
TVEIMUR sýningum lýkur
á mánudag í Hafnarborg. Sýn-
ing á skúlptúrum og ljúsmynd-
um eftir Kaisu Koivisto sem
nefnist Villt og „Landið“ sýn-
ing á lágmyndum úr gifsi eftir
Sari Maarit Cedergren.
Hafnarborg er opin alla
daga nema þriðjudaga frá kl.
11- 17.
Sýningu
lýkur
TÓNLISTARNÁMSKEIÐ Ingólfs,
haldið að tilhlutun Listadeildar
Heimsklúbbsins, hófst í Safnaðarsal
Háteigskirkju í vikunni og stendur
til 27. febrúar. Inntak námskeiðsins
er að kenna fólki að hlusta, skerpa
heyrn þess á tóna og tóngæði.
Námskeiðið ber yfirskriftina Frá
Mozart til Mahlers og spannar tíma-
bilið frá hápunkti klassískrar tónlist-
ar í Vín á dögum Mozarts og
Beethovens til loka síðrómantíska
tímans með verkum Mahlers.
Á vori komandi verður síðan lagt í
pílagrímsferð á slóðir meistaranna í
Austurríki og Tékklandi, þar sem
dvalist verður í Salzburg og á vorhá-
tíðum, bæði í Vín og Prag.
Morgunblaðið/Kristinn
Ingólfur Guðbrandsson ásamt þátttakendum í námskeiðinu.
Frá Mozart
til Mahlers