Morgunblaðið - 01.02.2001, Síða 30

LISTIR
30 FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 MORGUNBLAÐIÐ
HANN er uppfullur af skrýtnum
og skemmtilegum hugmyndum og
nýtur þeirra forréttinda að geta
helgað sig því að setja þær á svið
út um allan heim. Það gengur ekki
alltaf sem skyldi og það liggur illa
á Norðmanninum Jo Strømgren
daginn áður en hann heldur til Ís-
lands þar sem hann er að fara setja
upp sýningu hjá Íslenska dans-
flokknum. Hann tekur þó fljótt
gleði sína, enda mörg spennandi
verkefni framundan og mistökin til
þess að læra af. Auk þess kemur í
ljós að mistökin sem hann taldi svo,
hljóta afbragðs dóma.
Sýningin sem Strømgren er svo
ósáttur við var önnur tilraun hans
til að setja norska þjóðararfinn á
svið, Pétur Gaut eftir Henrik Ib-
sen. Fyrsta atrennan var í Noregi
fyrir nokkrum árum og þrátt fyrir
góðar viðtökur og jákvæða gagn-
rýni lýsti Strømgren því yfir að það
hefði verið „misheppnaðasta upp-
setning“ sem hann hefði nokkurn
tíma látið frá sér fara.
Nú stendur valið á milli fyrstu
og annarrar uppsetningar en sú
síðarnefnda var frumsýnd í Kaup-
mannahöfn í janúar hjá Danse-
scenen. Það er greinilegt á svip
Strømgren á frumsýningunni að
hann er allt annað en sáttur og
daginn eftir hristir hann hausinn,
hún gekk ekki upp. En hann segist
læra af mistökunum og ætlar að
reyna við Pétur Gaut í þriðja sinn í
febrúar, í Sundsvall í Svíþjóð.
Raunar eru gagnrýnendur á allt
öðru máli en Strømgren, því sýn-
ingin hefur hlotið einróma lof í
dönskum fjölmiðlum, þykir kraft-
mikil, fersk og frumleg.
Kannski bara
eigingirni
Það hefur verið í nógu að snúast
hjá Jo Strømgren, sem er einn
þekktasti ungi dansahöfundur
Norðurlanda. Hann hefur sett upp
rúmar tuttugu á síðustu þremur
árum. „Ég hef sett upp mörg verk
á stuttum tíma, fengið góða gagn-
rýni og gengið vel. Ég var einfald-
lega eigingjarn, langaði að reyna
aftur við Pétur Gaut en það sem
gekk ekki upp í fyrstu atrennu
gekk ekki heldur nú. Ég ætla að
reyna einu sinni enn en held að þá
sé nóg að gert, ég ætla ekki að
helga líf mitt því að ná tökum á
verkinu.“
Strømgren setur yfirleitt upp
eigin verk, segir annað hafa til-
hneigingu til að verða hver annar
bisness. Hann hefur þó gert aðra
undantekningu á, setti upp Hnotu-
brjótinn í Mulhouse í Frakklandi
skömmu fyrir jól, „með sinfóníu-
hljómsveit og öllu, ég fékk að
bregða mér í hlutverk einræðis-
herra“.
Strømgren segir vinnu að nýju
með dansflokki vera endalausa
uppsprettu hugmynda og fantasíu
þar sem dansararnir hafa í flestum
tilfellum heilmikið að segja um út-
komuna. Þó er afar misjafnt hvað
Strømgren hefur í höndunum þeg-
ar hann hefst handa við nýja upp-
setningu, stundum eru handrit og
myndbandsupptökur af hreyfing-
um en svo gerist það einnig að ekk-
ert annað en hugmynd í kolli höf-
undarins er fyrir hendi. Hann
dansar enda af og til í eigin verk-
um, þegar honum finnst mikið
liggja við að koma einhverju
ákveðnu á framfæri. „Ég er ekki í
samkeppni við dansarana en lík-
amstjáning er afar persónuleg og
stundum vil ég bara dansa sjálfur.“
Tíminn sem til þess gefst er þó
takmarkaður, þar sem hann er á
stöðugum þeytingi á milli landa.
Hann er bókaður á þriðja ár fram í
tímann allt frá Tævan til Eystra-
saltsríkjanna.
Mannfræðistúdía
á ferð
„Að ferðast svona mikið er frá-
bært, mannfræðileg áhugamanna-
stúdía sem ég nýt í botn hvar sem
ég er. Listamönnunum á hverjum
stað finnst þeir auðvitað vera í
nafla alheimsins,“ segir Strømgren
og glottir. „Svo finnst mér nátt-
úrulega gott að vera svona mikið á
ferðinni því þá þarf ég ekki að
standa svo oft frammi fyrir fjand-
mönnum mínum,“ bætir hann við
og brosir enn breiðar.
Hann er hrifnastur af Austur-
Evrópu „þar sem afturgöngur
kommúnismans eru á hverju götu-
horni, það er grátbroslegt á ein-
hvern hátt sem ég á erfitt með að
lýsa“. Óvenjulegustu reynsluna
segir hann þó hafa verið að fara til
Írans, þar sem vestrænn dans
hafði ekki verið sýndur í tvo ára-
tugi. „Þetta var óskaplega flókið,
tekist á um komu danshópsins á ír-
anska þinginu, svo og í Noregi, þar
sem við vorum gagnrýnd fyrir að
fara til lands sem styddi hryðju-
verkastarfsemi. En reynslan var
ótrúleg og okkur var tekið með
kostum og kynjum.“
Mitt á milli hláturs
og gráts
Strømgren teflir oft á tæpasta
vað í sýningum sínum, í vor heldur
hann t.d. til Eystrasaltsríkjanna og
Rússlands til að setja upp stóra
sýningu með dönsurum og leikur-
um sem flytja texta á rússnesku.
„Reyndar ekki alvöru rússnesku,“
segir dansahöfundurinn hikandi.
„Ég er ekki hræddur við gagn-
rýni, ég hef fengið lof og last. Ég
læt það ekki á mig fá, ég veit best
sjálfur hvað er gott og hvað mið-
ur.“
Verk Strømgren hafa verið sögð
gamansöm og frumleg, sjálfur seg-
ir hann þau hafa breyst. „Fyrstu
verkin sem ég setti upp voru svo
melankólísk að það kom fyrir að
áhorfendur táruðust. Svo breyttust
þau, húmorinn fór að skipta meira
og meira máli og við urðum stund-
um að gera stutt hlé á sýningunni
af því að fólk hló svo mikið. Núna
eru verkin einhvers staðar á milli
hláturs og gráts, það er ekki að því
stefnt að græta fólk.“
Angurværð frá
fimmta áratugnum
Tónlistin skipar ekki þann önd-
vegissess í uppsetningum Strøm-
grens sem menn myndu ætla enda
segir hann dans annað og meira en
taktfastar hreyfingar við tóna.
Þögn á sviði er enginn glæpur að
hans mati og hann hefur gaman af
að leika sér með ýmis hljóð, t.d. af
götu eða hjartslætti. Strømgren
ætlar sjálfur að sjá um tónlistina í
uppsetningunni í Borgarleikhúsinu,
blanda saman hljóðum og gömlum
slögurum frá fimmta áratugnum.
Sýningin sem Strømgren setur
upp á Íslandi nefnist Kraak Eet og
Kraak Twe upp á hollensku. Ekki
vill höfundurinn gefa upp þýð-
inguna, segist með þeim hætti vilja
verðlauna þá sem nenni að grafa
það upp.
Verkið sjálft byggist á aftur-
hvarfi og angurværð, horft er aftur
til fimmta áratugarins í tónlist og
stemmningu. „Verkið fjallar um
konur, sem er tiltölulega ný
reynsla fyrir mig. Ég hef unnið
mest með körlum hingað til og
styrkur minn hefur m.a. legið í því
að ég var mikið í íþróttum og vera
kann að það sjáist á mörgum fyrri
verka minna. En mig langar til að
spreyta mig á verki um konur og
vona auðvitað að mér takist að
skilja þær,“ segir hann. „Margir
karlmenn hafa jú verið sakaðir um
að hafa engan skilning á hinu kven-
lega. Það sem konum finnst kjána-
legt kann okkur körlum að þykja
dularfullt – og kvenlegt.“
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem
Strømgren kemur til Íslands, fyrir
tæpum tveimur árum sýndi hann
með hinum norska dansflokki sín-
um í Norræna húsinu við misjafnar
undirtektir. Það var sýningin
„Mandlige mysterier“ sem hlaut
þann dóm hér í blaðinu að hún væri
„óspennandi“, „næði ekki flugi“,
hugmyndavinnan væri takmörkuð
og um dansinn sjálfan var sagt að
hreyfingar Strømgrens væru „at-
hyglisverðar“. „Við komum hingað
sama dag og sýningin var og fórum
fyrst í Bláa lónið þar sem við nut-
um þess að liggja í nokkra klukku-
tíma. Við misstum hreinlega dóm-
greindina í heitu vatninu og
sýningin var eftir því. Þetta var
versta sýning sem ég hef nokkurn
tíma sett upp og ég biðst hér með
afsökunar á henni,“ segir Strøm-
gren. „Mér finnst það bera vott um
hugrekki af Íslenska dansflokknum
að bjóða mér hingað en er afar
þakklátur fyrir það.“
Morgunblaðið/Þorkell
Norski dansahöfundurinn Jo Strømgren á æfingu með Íslenska dansflokknum.
Að skilja
konur
Það sem konum finnst kjánalegt kann körl-
um að finnast dularfullt og seiðandi. Norski
dansahöfundurinn Jo Strømgren ætlar að
spreyta sig á viðfangsefninu konur með Ís-
lenska dansflokknum. Urður Gunnars-
dóttir hitti hann í Kaupmannahöfn.
Ljósmynd/Thomas Petri
Úr Pétri Gaut eftir Jo Strøm-
gren. Bøjgen (Jason Nelson) og
Solveig (Andrea Bescond).
GLUGGAGALLERÍ Bjargar Inga-
dóttur í Kaupmannahöfn er hið
eina sinnar tegundar í borginni
við sundið. Nú sýnir Tumi Magn-
ússon vegfarendum myndir af
öðru galleríi innan í.
Minnsta galleríið í Kaupmanna-
höfn hefur vakið óskipta athygli
vegfarenda í nágrenni Kóngsins
Nýjatorgs, þar sem það kúrir í
kjallaraglugga rétt við Nýhöfn.
Listunnendur hafa heldur ekki
látið það fram hjá sér fara, þótt
vissulega láti Window Space lítið
yfir sér í listaumhverfi borgar-
innar. Eigandi gallerísins er ís-
lenska listakonan Björg Ingadótt-
ir sem hefur tekið að sér að
kynna hina ágætu íslensku hefð
fyrir örgalleríum fyrir nágrönn-
um okkar. Hefur Björg fengið
ýmsa listamenn til að sýna þar og
fyrir helgi opnaði Tumi Magnús-
son sýningu á verki sínu Galleríi í
örgalleríinu.
Window Space er eins og nafnið
gefur til kynna gluggi sem er
tæplega einn rúmmetri að stærð.
Var það opnað í nóvember 1999
og hafa verið haldnar tíu sýn-
ingar þar sem opnar
hafa verið allan sól-
arhringinn, eðli máls-
ins samkvæmt. Fyrir
innan galleríið er
vinnustofa Bjargar
og hefur vinnu-
friðnum stundum
verið raskað þegar
áhugasamir vegfar-
endur vilja fá meira
að sjá og heyra um
það sem í glugganum
er.
Björg, sem hefur
verið búsett í Dan-
mörku í 23 ár, segir
sig lengi hafa langað
að opna örgallerí en
þrátt fyrir allnokkra hefð fyrir
galleríum sem verið hafa á barm-
nælum, í uppábrotum og í glugg-
um á Íslandi, á það sama ekki við
um Danmörku. „Þetta fór hægt af
stað en hefur vakið meiri og meiri
ahygli og fólk verið óspart á at-
hugasemdir um það. Þá hefur ver-
ið haft samband við mig erlendis
frá til að forvitnast um þetta.“
Sjálf vinnur Björg með innsetn-
ingar og sýndi eigið verk í gall-
eríinu fyrir jólin. Fyllti hún
gluggann af klementínum en
óvenjumikil hlýindi fyrir jólin
urðu til þess að flýta rotnun
þeirra við lítinn fögnuð nágrann-
anna, sem kröfðust þess að listin
yrði fjarlægð, segir listakonan og
brosir.
Nú hefur hún fengið Tuma
Magnússon til að setja upp í
glugganum og sýnir hann ljós-
myndir af öðru og stærra galleríi.
Tók hann myndir af hverjum
vegg, stækkaði á límfólíu og sneið
svo þær passa inn í sýningarrýmið
en það verður til þess að fyrir-
myndin afbakast. Segist hann
vissulega hafa gaman af að sýna í
svo takmörkuðu rými enda rak
hann sjálfur gluggagallerí á Vest-
urgötunni í Reykjavík í upphafi
níunda áratugarins, sem nefndist
Á bak við bókaskápinn.
Tumi sýnir einnig á Carnegie
sýningunni í Sophienholm í Kaup-
mannahöfn en hann var einn
þeirra listamanna sem valdir voru
til að sýna á henni. Carnegie-
sýningin fer á milli allra höfuð-
borga Norðurlandanna og mun
Tumi sjá þær allar, þar sem hann
málar verkið „Fireexit“ á vegg
hvers sýningarstaðar fyrir sig.
Næstur í röð listamannanna
sem sýna í Window Space er Dan-
inn Jesper Fabricius. Hann fæst
við klippimyndir, ljósmyndun,
málverk og margt annað, auk
þess sem hann gefur út lista-
tímaritið Pist Protta. „Ég hef ekki
enn ákveðið hvað ég ætla að sýna.
En ég gat auðvitað ekki annað en
þegið boð um að sýna í svona
óvenjulegu galleríi. Vandinn er
bara að takmarka sig í svona
skýrt afmörkuðu sýningarrými.“
Tumi Magnússon
Guðað á
glugga
Björg Ingadóttir
Morgunblaðið/Urður Gunnarsdóttir
Window Space lætur lítið yfir
sér þar sem það kúrir við Peder
Skrams Gade númer 16B.