Morgunblaðið - 27.10.2001, Síða 31

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. OKTÓBER 2001 31
rt, þar sem ekki væri hægt að stóla á að
ægur mannskapur kæmi til starfa eftir helgi
r sem þá ætti þriðja boðaða verkfallið að
fjast.
Áhrif verkfallsins ekki mikil
á Grund og Ási
Þriðja þriggja daga verkfallinu á Elli- og
úkrunarheimilinu Grund og dvalarheimilinu
si í Hveragerði lauk á miðnætti og segir Guð-
n Gísladóttir forstjóri heimilanna að vel hafi
ngið að halda starfseminni gangandi í verk-
llinu. 20 sjúkraliðar í um 15 stöðugildum
arfa á Grund og um 10 á Ási. Guðrún segir
ekki hafi verið beðið um undanþágur fyrir
an það sem tilgreint er á neyðarlista. Hún
gir að á fimmta hundrað starfi á heimilunum
eimur og því hafi verkfallið ekki haft mikil
rif á starfsemina þó vissulega leggist meira
þá starfsmenn sem eru fyrir. Guðrún segir
sjálfseignarstofnanir geti ekki samið á und-
ríkinu, því verði að bíða samninga launa-
fndar ríkisins og sjúkraliða áður en hægt
rði að setjast að samningaborðinu.
ahúsum
óti skjali
i Kristín
hún gæti
aliðar eru
ristín og
gnuð við-
nnig við
ri ekki af-
iðar hafi
samstöðu
dranær í
ðvitað að
ar kemur
ð ná sam-
g ég veit
rinnar og
verið að
hittast. Við skulum vona það besta,
að það takist að ná saman þannig að
verkfall komi ekki til framkvæmda
á öldrunarstofnunum okkar eða í
heimilishjálpinni,“ sagði Ingibjörg.
Um 60 sjúkraliðar starfa hjá borg-
inni, flestir vinna þeir á öldrunar-
stofnunum borgarinnar, eins og á
Droplaugarstöðum og Seljahlíð.
Samstaða sjúkraliða órjúfandi
Sjúkraliðar komu síðan saman á
Austurvelli þar sem Kristín stapp-
aði stáli í sitt fólk. Hún sagði óhætt
að segja að samstaða sjúkraliða
væri órjúfandi, eins og stóð á borð-
anum sem sjúkraliðar báru. Hún
tilkynnti niðurstöðu atkvæða-
greiðslunnar eftir mismunandi
stofnunum og var alls staðar sam-
þykkt með yfirgnæfandi meirihluta
að boða til verkfalls. Kristín sagðist
ekki eiga von á neinu stórkostlegu á
fundi hjá sáttasemjara ríkisins, en
hún fór beint á sáttafund eftir uppá-
komuna. Fundinum lauk án þess að
samningar næðust og verður næsti
fundur í deilunni eftir helgi, enn
hefur ekki verið ákveðið hvenær
hann verður.
Kristín segir að sjúkraliðar noti
þessa verkfallsaðferð, þ.e. að boða
til þriggja daga verkfalla með
tveggja vikna millibili, þar sem á
þann hátt nái sjúkraliðar að lama
starfsemi sjúkrahúsanna með sem
minnstum tilkostnaði.
rkfallsaðgerðir
Kristinn
eitt ár.
r félags-
-
ða
a til
m mun
fallið
ra-
verk-
m
unum.
f
 Bjarg, vistheimili, 100%
 Dvalarheimilið Ás, 100%
 Dvalarheimilið Fell, 100%
 Dvalarheimilið Holtsbúð,
100%
 Fjármálaráðuneytið, 94%.
 Heilbrigðisstofnun Suð-
austurlands á Höfn, 100%
 Heilsustofnun Nátt-
úrulækningafélagsins í
Hveragerði, 100%
 Hjúkrunarheimilið Eir,
94%
 Hjúkrunarheimilið Grund,
88%
 Hjúkrunarheimilið Skjól,
100%
 Hjúkrunarheimilið Skóga-
bær, 100%
 Hlíðabær, 100%
 Hrafnista í Reykjavík, 92%
 Hrafnista í Hafnarfirði,
97%
 Kumbaravogur, 100%
 Launanefnd sveitarfélag-
anna, 100%
 Múlabær,100%
 Reykjalundur, 92%
 Reykjavíkurborg, 87%
 SÁÁ, 88%
 Sjálfsbjargarheimilið,
100%
 St. Fransiskusspítalinn,
100%
 Styrktarfélag vangefinna,
100%
 Sunnuhlíð í Kópavogi,
100%
Niðurstaða at-
kvæðagreiðslu
HÁSKÓLARÁÐ HáskólaÍslands boðaði til mál-þings í gærdag um fjár-mögnun háskóla þar
sem rædd voru ýmis mál er varða
breytt umhverfi háskóla í nútíma-
samfélagi og leiðir til að fjármagna
sífellt mikilvægari starfsemi há-
skólanna. Talsverð umræða hefur
verið undanfarið um skólagjöld við
Háskóla Íslands, sér í lagi í fram-
haldi af því að stjórnvöld ákváðu
að veita heimild til hækkunar inn-
ritunargjalda við Háskóla Íslands.
Nokkur umræða varð um skóla-
gjöld á málþinginu, enda líta marg-
ir til þess að slík gjöld geti orðið
mikilvæg tekjulind háskóla í fram-
tíðinni á meðan aðrir telja skóla-
gjöld hamla jafnrétti til náms og
hafa stúdentar við Háskóla Íslands
alfarið lagst gegn því að skólagjöld
verði tekin upp við skólann.
Páll Skúlason, rektor Háskóla
Íslands, flutti opnunarerindi mál-
þingsins og sagði að háskólar yrðu
eins og aðrar stofnanir og fyr-
irtæki að hafa skýr markmið og
vita hvert ætti að stefna. Háskóli
Íslands yrði að þekkja sín mark-
mið og hvernig ætti að stefna að
þeim, hvaða leiðir ætti að fara. Ein
af þeim mikilvægu leiðum væri að
vita hvernig ætti að fjármagna
starfsemina og hvað hún kostaði.
Að sögn Páls hefur Háskóli Ís-
lands á síðustu tveimur árum unn-
ið að því að setja sér í meginatrið-
um skýr markmið og í framhaldi af
því hafi einstakar deildir og stofn-
anir verið að horfa til þess hvernig
fjármagn geti fengist til starfsem-
innar. Páll sagðist vilja nefna atriði
sem tengdust starfsemi Háskólans
hvað fjármögnun varðar og stjórn-
endur hafi unnið að síðustu tvö til
þrjú árin. „Í fyrsta lagi er það
meginverkefnið að ljúka gerð
rannsóknasamnings við ríkið.
Þetta er okkar stóra mál,“ sagði
Páll.
Þá sagði rektor það annað meg-
inverkefnið að endurskoða
kennslusamning HÍ við ríkið.
„Ágallar hans hafa verið að koma í
ljós og þá þarf að leiðrétta og lag-
færa. Og um leið og ég nefni þessi
tvö atriði, rannsóknarsamninginn
og kennslusamninginn, þá vil ég
minna á það sem var grundvall-
aratriðið við gerð kennslusamn-
ingsins, að hann var aðeins helm-
ingurinn af þeim samningum sem
Háskólinn og ríkið áttu að ljúka
með rannsóknarsamningnum.
Kennslusamningurinn er marklaus
í meginatriðum nema gerður sé
jafnframt rannsóknarsamingur.
Þetta var undirstrikað á sínum
tíma þegar kennslusamningurinn
var undirritaður,“ sagði Páll, en
ekki hefur ennþá tekist að ljúka
gerð rannsóknarsamnings milli HÍ
og ríkisins.
Þá sagðist rektor vilja minnast á
þær breytingar á aðstæðum Há-
skólans sem fælust í nýrri og
spennandi samkeppnisstöðu sem
komin væri upp milli
deilda og háskóla-
greina sem gjör-
breytti starfsaðstæð-
um háskólakennslu á
Íslandi.
Ólafur Proppé,
rektor Kennaraháskóla Íslands,
flutti erindi sem hann nefndi
„vangaveltur um fjármögnun rík-
isháskóla“ og sagðist ætla að ein-
beita sér að umræðunni um skóla-
gjöld. Sagðist Ólafur telja rétt að
draga fram kenningar breska hag-
fræðingsins Nicolas Barr, kennara
við London School of Economics,
sem hann hefði kynnst á ráðstefnu
í Helsinki í ágúst um fjármögnun
háskóla. Barr hefur um langt skeið
rannsakað fjármögnun háskóla og
komist að þeirri niðurstöðu að rík-
isháskólar ættu að taka upp skóla-
gjöld og að námslánakerfi þyrftu
að standa undir sér.
Ólafur segir stefnumörkun
Barrs skýra og felast annars veg-
ar í því að auðvelda aðgengi að há-
skólamenntun, ekki síst fyrir
minnihlutahópa, og hins vegar
auka gæði háskólamenntunar þar
sem gæði menntunar séu stór og
vaxandi þáttur í efnahagslegri af-
komu þjóða. „Markmið Barrs eru
að opna betur aðgengi að háskóla-
menntun, auka möguleika sem
flestra til að ljúka háskólanámi og
auka gæði háskólamenntunar, án
þess að ríkisfjármálin fari úr
böndunum, þ.e. að framlag ríkisins
til háskólamenntunar miðist við
ákveðinn ramma.“
Forsendur Barrs eru þær að í
fortíðinni hafi háskólastigið verið
einfalt með fáum afmörkuðum
brautum og greinum sem hafi ver-
ið smáar í sniðum fyrir lítinn hluta
hvers árgangs. Þetta sé orðið
breytt og muni breytast enn frek-
ar í framtíðinni með sívaxandi
nemendafjölda, margfalt fjöl-
breyttari námstilboðum og sam-
keppni milli háskóla, þ. á m.
„einkaháskóla“ og „ríkisháskóla“.
Sökum þessara breytinga sé
orðið nauðsynlegt að leita fjöl-
breyttari leiða til fjár-
mögnunar skólanna.
Kostnaður við velferð-
arkerfið sé komið að
þolmörkum skatt-
heimtu og því nauð-
synlegt að fjármagna
hluta af kennslukostnaði við rík-
isháskóla með skólagjöldum. Þá sé
háskólastigið orðið of flókið til
þess að unnt sé að miðstýra því,
t.d. úr ráðuneytum, og því nauð-
synlegt að finna aðrar leiðir.
Segir jafnrétti til náms
ekki felast í því að hafa
engin skólagjöld
Þær leiðir sem Barr leggur til
eru í fyrsta lagi að tekin séu upp
sveigjanleg skólagjöld, í öðru lagi
vel skipulagt námslánakerfi og í
þriðja lagi jákvæð mismunun til
þess að ná til sem flestra nem-
enda. Að mati Barrs er nauðsyn-
legt að taka upp sveigjanleg skóla-
gjöld sem taki tillit til kostnaðar
við kennslu og viðkomandi greinar
og afkomumöguleika kandídata að
námi loknu. Þannig þurfi skóla-
gjöld fyrir kennslu að vera mishá
fyrir nemendur og með tilliti til af-
komumöguleika sé eðlilegt að t.d.
tannlæknanemar greiði hærri
skólagjöld en sagnfræðinemar.
Ólafur segir Barr líta þannig á
að jafnrétti til náms felist ekki í
því að hafa engin skólagjöld. Sam-
kvæmt hans kenningum er há-
skólanám án skólagjalda, þ.e. frítt
nám, þjóðhagslega dýrt og þjóni
þeim best sem hafi miðstéttargildi
og þannig tapi samfélagið verð-
mætum í fólki sem tilheyri öðrum
hópum. Frítt háskólanám sé
ómarkviss aðferð til að stuðla að
jafnræði meðal allra samfélags-
hópa til að stunda slíkt nám, en
hins vegar sé það jákvætt að ein-
staklingar „fjárfesti“ í eigin fram-
tíð.
Barr bendir á að í Bretlandi eru
um 20% námslána ekki endur-
greidd vegna misferlis, dauða,
flutnings úr landi eða lágra tekna.
Þá séu um 30% ekki endurgreidd
vegna niðurgreiddra
vaxta og þannig
breytist þriðjungur
námslána í styrki í
núverandi kerfi. Sam-
kvæmt kenningu
Barrs er vel skipulagt
námslánakerfi ekki með niður-
greiddum vöxtum, heldur eigi þeir
að vera lítið eitt hærri en þeir
vextir sem ríkið greiðir af sínum
lánum. Lána eigi fyrir skólagjöld-
um og framfærslu og endur-
greiðslur innheimtar með stað-
greiðslu skatta. Þannig hækki
afborgun lánanna um leið og laun-
in hækka, auk þess sem hægt er
að spara verulega í innheimtu-
kostnaði. Að mati Barrs á ekki að
vera hvetjandi að taka námslán og
lánin eigi ekki að vera fyrir þá
sem sjá sér hag af töku námslána
til að ávaxta sitt pund.
Að mati Barrs er nauðsynlegt að
taka upp jákvæða mismunun gagn-
vart háskólanemum og nota það
fjármagn, sem fer í „afskriftir“ af
námslánum í núverandi kerfi, á
markvissari hátt, t.d. sem styrki til
einstaklinga og/eða hópa sem að
einhverju leyti standi tæpt fjár-
hagslega eða eru á annan hátt sér-
stakir. Þá eigi að nýta féð til rann-
sóknarstyrkja og efla áhuga og
möguleika nemenda í grunn- og
framhaldsskólum á háskólanámi.
Að sögn Ólafs koma oft upp vanda-
mál á fyrri skólastigum með þeim
afleiðingum að menntakerfið tapar
hæfum einstaklingum úr námi.
Ólafur segir umræðuna um
skólagjöld einkennast af því að
vera „tabú“ sem ekki megi ræða.
Hann segir mikilvægt að hefja vit-
ræna umræðu hér á landi um
skólagjöld sem hluta af fjármögn-
un ríkisháskóla, þótt hann segist
ekki búinn að gera upp sinn hug
varðandi skólagjöld. Ólafur segist
þó gera ráð fyrir að menn séu
sammála um þau meginmarkmið
sem fram komi í kenningum Barrs.
Að framsöguerindum loknum
fóru fram umræður í nokkrum
vinnuhópum. Þegar niðurstöður
þeirra voru kynntar varpaði Ólafur
Þ. Harðarson, prófessor í stjórn-
málafræði við HÍ, fram þeirri hug-
mynd hvort Háskóli Íslands ætti
yfirleitt að taka afstöðu til þess
hvort taka eigi upp skólagjöld.
„Auðvitað eru skólagjöld mjög
mikilvæg og auðvitað er sjálfsagt
að ræða það hvort hér séu skóla-
gjöld eða ekki. Spurningin er hins
vegar, á Háskóli Íslands að hafa
einhverja sérstaka afstöðu til þess?
Við getum haft ákveðin markmið
eins og jafnrétti til náms en litið
þannig á að spurningin um skóla-
gjöld sé tæknileg útfærsla og
hvort Háskólinn á að hafa ein-
hverja sérstaka afstöðu til tækni-
legrar útfærslu er ég ekki viss
um,“ sagði Ólafur og bætti við að
hugmynd hans hefði hlotið mis-
jafnar undirtektir í vinnuhópnum.
Að sögn Ólafs virðist sem lög-
gjafarsamkundan og stjórnmála-
flokkar í landinu skjóti sér undan
því að taka á þessari spurningu
með því að vísa henni á háskólann.
„Sleppum ekki stjórnmálamönnum
við að taka afstöðu til skólagjalda.
Þeir eiga að gera það,“ sagði Ólaf-
ur. Hann bætti við að þeir nem-
endur sem í vinnuhópnum voru
hafi talið mikilvægt að háskólinn
lýsti sig á móti skólagjöldum og
þeirri stefnu væri fylgt fast eftir.
Jón Atli Benediktsson, prófessor
við verkfræðideild HÍ, sagði frá
niðurstöðum vinnuhóps sem
fjallaði um öflun fjár og útdeilingu
þess og sagði vinnuhópinn hafa
verið sammála um að innlegg Ólafs
Proppé um kenningar Nicolas
Barr hafi verið áhugavert. Ef nem-
endur þyrftu að greiða meira fyrir
námið gæti það hugs-
anlega leitt til auk-
innar framleiðni og
fólk gerði meiri kröf-
ur til námsins ef það
þyrfti að borga fyrir
námið. Jón Atli sagði
það sína persónulegu skoðun að
skólagjöld gætu verið heppileg og
væri hann því ekki sammála stúd-
entum um það atriði.
„Niðurstaða okkar var sú að
þetta væri pólitísk spurning, eins
og fram kom áðan, og þetta væri
umræða á byrjunarreit og eitthvað
sem stjórnmálamenn þyrftu að
ræða betur um. En ég held að fólk
hafi almennt verið sammála um
það, að kenning Barrs hafi verið
áhugaverð og það þyrfti að skoða
hana betur,“ sagði Jón Atli.
Málþing háskólaráðs Háskóla Íslands um fjármögnun háskóla
Þörf á vitrænni um-
ræðu um skólagjöld
Þörf fyrir nýjar leiðir til að fjármagna
starf háskóla verður sífellt meiri eftir því
sem starfsemi þeirra verður umfangs-
meiri og fjöldi nemenda fer vaxandi. Ekki
hefur verið á dagskrá að taka upp skóla-
gjöld við ríkisrekna háskóla en nýtt
starfsumhverfi og aukin fjárþörf kalla nú
á frekari umræðu um skólagjöld, eins og
Eiríkur P. Jörundsson komst að í gær
á málþingi um fjármögnun háskóla.
Morgunblaðið/Þorkell
Frá málþingi háskólaráðs HÍ um fjármögnun háskóla sem haldið var í
hátíðarsal Háskóla Íslands.
Nauðsynlegt er
að leita fjöl-
breyttra leiða til
fjármögnunar
Stúdentar vilja
að háskólinn taki
afstöðu gegn
skólagjöldum