Morgunblaðið - 15.04.2003, Qupperneq 32

MINNINGAR
32 ÞRIÐJUDAGUR 15. APRÍL 2003 MORGUNBLAÐIÐ
S
stríð reyna á fag-
mennsku blaðamanna
meira en flest annað.
Sagt er að Víetnam-
stríðið hafi verið það
fyrsta sem háð var í beinni út-
sendingu. Flóastríðið var svo
fyrsta ritstýrða stríðið enda hafði
ráðamönnum í Bandaríkjunum
ekki reynst vel að blaðamenn
fengu að sinna störfum sínum svo
að segja óheftir í Víetnam. Þegar
upp var staðið kom í ljós að fjöl-
miðlar höfðu látið nota sig í
Flóastríðinu. Í Afganistan birtist
stríðsfréttamennska svo í sinni
dapurlegustu mynd. Geraldo Ri-
vera flutti fréttir af stríðinu fyrir
Fox-fréttastöðina sem er banda-
rísk og í meirihlutaeigu fjölmiðla-
kóngsins Ruberts Murdochs.
Geraldo hafði verið stjórnandi
spjallþáttar og nefndur „andlit
ruslsjón-
varpsins“ í
New York
Times. Í
frétt sem
hann sendi
frá vígvell-
inum trítlaði
hann um svæði sem hann kallaði
„heilagt“ í lágum og tilfinn-
ingaþrungnum tón en þar áttu
bandarískir hermenn að hafa fall-
ið í átökum. Síðar kom í ljós að
ekkert var til í frásögn Rivera.
Hún hafði einungis verið tilraun
óvandaðs blaðamanns til þess að
búa til „safaríka“ frétt. „Hann
hefur gert vígvöllinn að umfangs-
miklum helgidómi sínum,“ sagði
Wall Street Journal þegar upp
komst um kauða.
Það er ekki óþekkt í sögunni
að fjölmiðlar skáldi upp atburði.
Fræg er sagan af því þegar
bandaríski fjölmiðlarisinn Will-
iam Randolph Hearst reyndi að
hefja stríð milli Bandaríkjanna
og Spánar skömmu fyrir alda-
mótin 1900. Blöð hans fluttu upp-
diktaðar fréttir af því að Spán-
verjar hefðu grandað bandaríska
herskipinu Maine í höfninni í
Havana á Kúbu. Þegar meint
átök áttu að hefjast sendi Hearst
þekktan listamann, Frederick
Remington að nafni, til Havana
til þess að teikna myndir við
fréttirnar sem blaðamenn hans
skrifuðu. Ekkert gerðist hins
vegar í Havana og Remington fór
fljótlega að leiðast daufleg vistin.
Hann sendi skeyti til Hearst:
„Allt rólegt hér. Það eru engin
vandræði hér. Það verður ekkert
stríð. Mig langar heim aftur.“ Að
sögn ævisöguritara Hearst svar-
aði blaðakóngurinn um hæl:
„Farðu hvergi. Bú þú til myndir
og ég skal búa til stríð.“ Sonur
Hearst heldur því fram að faðir
sinn hafi aldrei sent þetta fræga
svarskeyti en eins og Ian
Hargraves segir í nýrri bók um
blaðamennsku, Journalism.
Truth or Dare (2003), er það ef
til vill bara viðeigandi að ein
frægustu orð í sögu blaða-
mennskunnar séu uppdiktuð. Þau
hafa aftur á móti greypst í minni
margra vegna þess að atburð-
urinn var endurgerður í kvik-
mynd Orsons Wells, Citizen
Kane, sem er byggð á ævi
Hearst. Þar hljómuðu hin fleygu
orð svona: „Útvega þú prósa-
ljóðin og ég skal útvega stríðið.“
Og enn reynist erfitt að greina
á milli frétta og föflugerðar í
þeim upplýsingum sem fjölmiðlar
dreifa nú um stríðsátökin í Írak.
Bæði bandamenn og Írakar hafa
orðið uppvísir að því að mata
fréttastöðvar á röngum eða vill-
andi upplýsingum í her-
fræðilegum tilgangi.
Og hverju er þá að treysta?
Hargraves segir það verða æ erf-
iðara að greina á milli góðrar
blaðamennsku og vondrar í sí-
auknu upplýsingaflæðinu. Og
vegna þess að neytendur þurfa
ekki lengur að greiða fyrir frétta-
þjónustu frekar en þeir vilja
stendur þeim jafnvel á sama um
það hvort fréttirnar eru vel unn-
ar eða illa. Ef kostur er á ókeypis
beinni útsendingu frá stríði (og
það er oft raunin) sér fólk ekki
endilega ástæðu til þess að borga
blaðamanni fyrir að vinna frétt
um það. Magn og hraði upplýs-
inganna gera það líka að verkum
að það gefst vart tími til að yf-
irvega þær. Þessa dagana senda
blaðamenn myndir í beinni út-
sendingu frá vígvellinum. Þær
eru síðan endurteknar oftar eftir
því hversu spennandi þær eru
fyrir áhorfendur: ofbeldi er eft-
irsótt, mannfall bónus, eins og
Hargraves kemst að orði. Auðvit-
að skaðar það ekki ef blaðamað-
urinn er ungur, glæsilegur og
frægur. Fox-fréttastöðin ætlaði
að gera út á vinsældir Geraldos
Riveras en hann gekk of langt.
Philip Knightley, sem hefur
skrifað sögu stríðsfrétta-
mennsku, benti á það fyrir
nokkru að blaðamenn ættu eftir
að lúta strangari stjórn hers og
ráðamanna en hingað til hefur
þekkst í stríði. Hann taldi að fjöl-
miðlar myndu sætta sig við þetta
vegna þess að þeir teldu það
þjóna viðskiptalegum og pólitísk-
um hagsmunum sínum best að
styðja sitjandi stjórnvöld á
stríðstímum. Hargraves bendir
hins vegar á að fjölmiðlar standi
frammi fyrir siðferðilegum vanda
ef lesendur þeirra eiga til dæmis
skyldfólk og vini á vígvellinum.
Það sé því ekki hægt að gefa sér
að fjölmiðlar taki alltaf afstöðu
með ráðandi öflum.
Reynslan af mætti sjónvarps-
ins í Víetnam sannfærði menn
hins vegar um að það þyrfti að
hafa stjórn á blaðamönnum í
stríði. Bretar takmörkuðu að-
gang blaðamanna í Falklands-
eyjastríðinu 1982. Þeir gátu
hvorki komist í námunda við
stríðið né sent út myndir af því
nema með aðstoð hersins. Í Júgó-
slavíu- og Persaflóastríðunum
gátu blaðamenn nýtt sér gervi-
hnattasjónvarpið og Netið til
þess að senda út fréttir, og aftur
og kannski enn frekar virtust
þeir vera komnir í aðstöðu til
þess að segja frá því sem þeir
vildu. Viðbrögð hers og yfirvalda
voru fólgin í því að spinna upp
fréttir, eins og Hargraves bendir
á. Og sú aðferð virðist hafa verið
notuð meira en nokkru sinni áður
í stríðinu í Írak síðustu vikur. En
þar hefur einnig verið beitt ann-
arri aðferð. Blaðamenn hafa fylgt
vissum hersveitum inn í Írak og
þannig fengið þröngt en ákaflega
áhugavert sjónarhorn á stríðið.
Fljótt á litið virðist þetta hafa
gert blaðamönnum erfiðara fyrir
að sinna störfum sínum af fag-
mennsku, að minnsta kosti virtist
hlutleysið í bráðri hættu þar sem
blaðamenn fögnuðu falli Bagdad
með herliði bandamanna.
Stríðs-
fréttir
Ef til vill er það bara viðeigandi að ein
frægustu orð í sögu blaðamennskunnar
séu uppdiktuð.
VIÐHORF
Eftir Þröst
Helgason
throstur@mbl.is
✝ Högni BjörnJónsson bifvéla-
virkjameistari fædd-
ist í Reykjavík 4.
ágúst 1942. Hann
lést á gjörgæsludeild
Landspítalans 5. apr-
íl síðastliðinn. For-
eldrar hans voru Jón
Björgvin Björnsson,
f. 25. desember 1915,
d. 29. maí 1965, og
Esther Högnadóttir,
f. 6. maí 1917, d. 7.
september 1992.
Systkini Högna eru:
1) Högni, f. 8. júlí
1937, d. 21. júlí 1939. 2) Edda Ís-
fold, f. 1. maí 1940, maki a) Garð-
ar Hjálmarsson, d. 1963. b) Olgeir
Einarsson, d. 1980. c) Steingrím-
ur Björgvinsson, f. 31. maí 1941.
Edda á þrjú börn. 3) Björgvin, f.
14. október 1944, maki Jónína
Bjarnadóttir, f. 7. september
1946, þau eiga þrjú börn. 4) Mar-
grét Guðný, f. 30. janúar 1947,
maki Ólafur Rúnar Albertsson, f.
23. mars 1945, þau eiga þrjú
börn.
Högni kvæntist 2. apríl 1966
eftirlifandi eiginkonu sinni Mál-
fríði Höddu Halldórsdóttur, f. 10.
júní 1946. Foreldrar hennar voru
Halldór Einarsson, f. 22. septem-
ber 1912, d. 6. apríl 1948, og Sól-
gerður Magnúsdótt-
ir, f. 23. ágúst 1916,
d. 29. júní 1995.
Högni og Hadda
eignuðust þrjú börn.
Þau eru: 1) Esther
Gerður, f. 13. ágúst
1966, maki Marteinn
Karlsson, f . 30.
október 1961, þeirra
börn eru: a) Hadda
Rakel, f. 7. október
1990, b) Magnea
Rut, f. 30. júní 1994,
c) Birgir Þór, f. 14.
september 2001. 2)
Þórunn, f. 10. apríl
1971, maki Brandur Gunnarsson,
f. 7. júní 1972, börn: a) Aron
Högni Georgsson, f. 26. septem-
ber 1988, b) Tristan Þór, f. 25.
ágúst 1998. c) Birgitta Líf, 24.
ágúst 2000. 3) Birgir Þór, f. 18.
febrúar 1974, d. 2. október 1999.
Högni útskrifaðist sem bifvéla-
virki árið 1966 og vann við iðn
sína alla tíð, lengst af hjá Kristni
Guðnasyni hf. Einnig sat Högni
nokkur ár í sveinsprófsnefnd bíl-
greina við Iðnskólann í Reykjavík
og Borgarholtsskóla. Síðastliðin
tíu ár rak hann sitt eigið verk-
stæði.
Útför Högna fer fram frá Bú-
staðakirkju í dag og hefst athöfn-
in klukkan 13.30.
Elsku besti pabbi, við systur vilj-
um kveðja þig með þessum einstöku
orðum:
„Einstakur“ er orð
sem notað er þegar lýsa á því sem engu
öðru er líkt,
faðmlagi
eða sólarlagi eða manni sem veitir ástúð
með brosi eða vinsemd.
„Einstakur“ lýsir fólki
sem stjórnast af rödd síns hjarta
og hefur í huga hjarta annarra.
„Einstakur“ á við þá
sem eru dáðir og dýrmætir
og hverra skarð verður aldrei fyllt.
„Einstakur“ er orðið sem best lýsir þér.
(Terri Fernandez.)
Við viljum gera orð Davíðs Stef-
ánssonar að okkar þar sem hann
segir:
Margt er það og margt er það,
sem minningarnar vekur.
Þær eru það eina,
sem enginn frá mér tekur.
Guð geymi þig, elsku pabbi.
Þínar dætur
Esther og Þórunn.
Elsku afi. Afabörnin þín langar til
að kveðja þig með 23. Davíðssálmi:
Drottinn er minn hirðir,mig mun
ekkert bresta.
Á grænum grundumlætur hann mig
hvílast,
leiðir mig að vötnum,
þar sem ég má næðis njóta.
Hann hressir sál mína,
Leiðir mig um rétta vegu
fyrir sakir nafns síns.
Jafnvel þótt ég fari um dimman dal,
óttast ég ekkert illt,
því að þú ert hjá mér,
sproti þinn og stafur hugga mig.
Þú býrð mér borð
frammi fyrir fjendum mínum,
þú smyr höfuð mitt með olíu,
bikar minn er barmafullur.
Já, gæfa og náð fylgja mér
alla ævidaga mína,
og í húsi Drottinsbý ég
langa ævi.
Góða nótt afi, guð geymi þig.
Minning þín er ljós í lífi okkar,
Aron Högni, Hadda Rakel,
Magnea Rut, Tristan Þór,
Birgitta Líf og Birgir Þór.
Þegar nákomnir ættingjar falla
frá leitar hugurinn ósjálfrátt í sjóð
minninganna og upp rifjast liðnar
ánægjustundir. Þannig er því nú far-
ið, þegar góður frændi og vinur er
fallinn frá. Högni Björn var einn af
þessum góðu drengjum, sem ávallt
var hægt að treysta og við voru
tengdar ljúfar minningar. Við vorum
systkinabörn og mín bernsku- og
æskuár tengjast honum og systkin-
um hans og móður, því eins og lóan
kemur á vorin þá mætti hún til Eyja
með systkinahópinn og dvaldi yfir
sumarið og fram yfir þjóðhátíð. Hér í
Vestmannaeyjum upplifðum við öll,
sem tengdust býlinu Vatnsdal, mörg
og margvísleg ævintýri. Í Vatnsdal
voru kýr, hestar og hænsni ásamt
kisum í hlöðunni. Við fórum austur á
Urðir að vaða í afapolli, út á sker að
veiða, lékum okkur í Helgusteinum,
tröðunum, og gamla bílhýsinu hans
pabba. Þá tókum við þátt í heyskapn-
um á Vatnsdalstúninu og öll eignuð-
umst við okkar hrífu, sem afi smíðaði
og var okkur sérstaklega merkt, sem
varð til þess að þeirra var gætt sem
gull væri.
Túnið hans afa uppi við Dalabúið,
þar sem nú er flugbraut, hafði mest
aðdráttarafl og þarna undum við
börnin daginn út og daginn inn í leik
og starfi. Á kaffitímum var drukkið
inni í kofanum, sem þarna var eða
setið fyrir utan í góða veðrinu. Hey-
flutningarnir fóru síðan fram á bílum
þeirra föður míns og Gumma
frænda, en við krakkarnir lágum of-
an á öllu saman. Svo komu töðugjöld-
in og þá var mikið fjör hjá stórfjöl-
skyldunni í Vatnsdal. Í kjölfarið kom
síðan þjóðhátíðin með öllu því sem
henni tilheyrði og alls þessa nutum
við með Högna Birni og systkinum
hans.
En nú eru öll þessi ár löngu liðin
og Vatnsdalur, þetta glæsilega hús,
horfið ásamt gamla austurbænum,
en minningarnar ljúfar og góðar lifa
og af þeim er Högni Björn stór og
óaðskiljanlegur hluti, enda gerði
nærvera hans þær enn betri. Að lok-
um viljum við, ég og mín fjölskylda,
ásamt bræðrum mínum, þakka sam-
fylgdina í gegnum árin, sem aldrei
bar skugga á.
Kæri frændi. Ég kveð þig með
ljóði eftir afa okkar, Högna Sigurðs-
son frá Vatnsdal:
Lífsins æðsta ljós í heimi
lýsir skært í mannlífs geymi,
unaðshlýju öllum fær,
andans glæðir yndis stundir,
afli glæðir hug og mundir,
sorgir græðir sárar undir,
synda gróm af lýðum þvær.
Þessi guðdóms geisla ljómi,
gjöf frá drottins helgidómi,
geislar inn í hugskot manns.
Í ljósaskiptum lífs og dauða,
lokaþætti böls og nauða,
lýsir ljúft þeim ríka og snauða
ljósið mikla kærleikans.
Höddu og fjölskyldu sendi ég inni-
legar samúðarkveðjur, sem og systk-
inunum og fjölskyldum þeirra.
Svala Hauksdóttir.
„Ég hef augun mín til fjallanna:
Hvaðan kemur mér hjálp? Hjálp mín
kemur frá Drottni, skapara himins
og jarðar. (Sálm. 121: 1–2.)
Hversu oft erum við ekki minnt á
að við höfum bara daginn í dag. Á
morgun getur allt verið breytt.
Þannig hugsaði ég þegar ég heyrði
að Högni mágur minn væri látinn.
Svo allt of fljótt er hann farinn, rétt
rúmlega sextugur að aldri. Minning-
arnar streyma fram. Ég man hann
fyrst þegar hann var að stíga í væng-
inn við Höddu systur mína. Ég sé
þau enn fyrir mér á brúðkaupsdag-
inn, brosandi og falleg, og allt lífið
framundan. Högni lærði ungur bif-
vélavirkjun og var það hans aðalstarf
alla ævi. Annars var hann sannkall-
aður þúsundþjalasmiður, hann var
einstaklega handlaginn og er ég viss
um að hann hefði getað gert hvað
sem var, svo flinkur var hann og
vandvirkur. Alveg ótrúlegt hvað
þessi stóri sterki maður gat nostrað
við hlutina, með flísatöng og stækk-
unargleri.
Endalaust var hann búa til eitt-
hvað fyrir börnin sín og síðar barna-
börnin. Margar ógleymanlegar
minningar eigum við fjölskyldan um
allar samverustundirnar í sumar-
húsinu okkar austur á Síðu. Þar var
Högni verkstjórinn yfir stórfjöl-
skyldunni og þar sjáum við alls stað-
ar handverkið hans bæði inni og úti,
sem alltaf mun minna okkur á hann.
Högni var einstaklega barngóður og
hændust öll börn að honum, hann
átti svo auðvelt með að setja sig í inn
þeirra hugarheim. Ég man þegar lít-
inn dreng langaði einu sinni í bjúgu í
kvöldmatinn. Þá fóru þeir í lítið
ferðalag upp að stórum steini, sátu
þar part úr degi og reyndu að veiða
bjúgu. Eitt sumarið ætluðum við að
hlaða upp torfvegg og það rigndi
endalaust og veggurinn var eigin-
lega að „renna“ frá okkur, en Högni
vildi ekki gefast upp og tjaldaði bara
yfir. Þegar verkinu var lokið orti
hann vísu um dagsverkið. Þessi
veggur stendur enn. Hann var hag-
mæltur og svaraði oft með skemmti-
legum vísum. Minningarnar eru svo
margar, spjall við eldhúsborðið í
Keldulandi eða allar samverustund-
irnar í húsinu okkar á Hörgslandi.
Við vorum kannski ekki alltaf sam-
mála en það var alltaf gaman hjá
okkur.
Elsku Hadda mín, Esther Gerður,
Þórunn, tengdasynir og öll barna-
börnin, sem hann dáði svo mjög og
fékk aldrei nóg af. Mikið hefur verið
lagt á ykkur öll. Þó að dagarnir séu
dimmir núna eigið þið öll minning-
arnar um hann sem eiga eftir að lýsa
ykkur áfram á lífsins leið.
Við Berti og börnin okkar sendum
ykkur okkar innilegustu samúðar-
kveðjur og biðjum góðan Guð að
styðja ykkur öll og styrkja.
Erla.
Í dag kveðjum við pabba vinkonu
okkar, hann Högna Björn. Við hugs-
um aftur til unglingsára okkar.
Ávallt vorum við velkomnar í Keldu-
landið á heimili þeirra Höddu og
Högna. Þar áttum við margar
skemmtilegar stundir sem voru okk-
ur mjög dýrmætar og eru enn þann
dag í dag. Við minnumst Högna sem
hlýs og góðs manns sem okkur þótti
mjög vænt um. Hann var opinskár,
spaugsamur og kom ávallt fram við
okkur sem jafningja.
Einn er maðurinn veikur
en með öðrum sterkur.
Einmana huga þrúgar
þarflaus kvíði.
Ef vinur í hjarta þitt horfir
og heilræði gefur
verður hugurinn heiður
sem himinn bjartur
og sorgar ský
sópast burt.
(J.G. Herder.)
Við þökkum fyrir að hafa fengið að
kynnast Högna og vottum Höddu,
Esther, Þórunni og fjölskyldum
þeirra samúð okkar.
Gyða, Lóa og Hrefna.
HÖGNI BJÖRN
JÓNSSON