Fréttablaðið - 30.04.2009, Side 24

24 30. apríl 2009 FIMMTUDAGUR
greinar@frettabladid.is
FRÁ DEGI TIL DAGS
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is og Höskuldur Daði Magnússon (dægurmál) hdm@frettabladid.is
MENNING: Páll Baldvin Baldvinsson fulltrúi ritstjóra pbb@frettabladid.is VIÐSKIPTARITSTJÓRI: Óli Kr. Ármannsson olikr@markadurinn.is HELGAREFNI: Anna Margrét Björnsson amb@frettabladid.is og Sigríður Björg Tómasdóttir sigridur@frettabladid.is ALLT OG SÉRBLÖÐ: Emilía Örlygsdóttir emilia@frettabladid.is
og Roald Eyvindsson roald@frettabladid.is ÍÞRÓTTIR: Henry Birgir Gunnarsson henry@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf.
RITSTJÓRAR: Jón Kaldal jk@frettabladid.is og Þorsteinn Pálsson thorsteinn@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI:
Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is. Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á
höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur
sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
Efnahagsáætlun stjórnvalda með stuðningi Alþjóðagjald-
eyrissjóðsins virðist vera í réttum
farvegi, þótt miklir erfiðleikar
steðji enn að mörgum heimilum og
fyrirtækjum af völdum banka-
hrunsins. Þegar sendinefnd sjóðs-
ins var hér um daginn í reglu-
bundinni eftirlitsferð, sá hún ekki
ástæðu til að endurskoða bjart-
sýnt stöðumat sitt frá í nóvember
2008. Eina umtalsverða frávikið
enn sem komið er frá matinu þá
er nokkru meiri aukning atvinnu-
leysis síðustu mánuði en sjóðurinn
gerði ráð fyrir, en aukningin er
þó í samræmi við mat Seðlabank-
ans. Þegar endurmat á eignum
gömlu bankanna verður kunngert,
kemur í ljós, hvort bjartsýni sjóðs-
ins stenzt nánari skoðun. Vonir
standa til, að stöðumatið þurfi
ekki að breytast á verri veg. Fari
svo, verður efnahagslífið að mati
sjóðsins aftur komið á fulla ferð
2011 og áfram, og gjaldeyrishöftin
verða úr sögunni, enda áttu þau að
vera tímabundin.
Höftin mega ekki verða var-
anleg líkt og sumar aðrar bráða-
birgðaráðstafanir stjórnvalda á
fyrri tíð urðu smám saman sam-
grónar innlendum sérhagsmunum,
svo sem búvöruinnflutningsbannið
í kreppunni og verðtryggingin. Til
að losna undan höftunum kemur
helzt til greina annaðhvort að
leyfa krónunni að falla til botns
og taka þá áhættu, að krónan fest-
ist við botninn og verði lengi að
losna líkt og getur gerzt í gjald-
eyriskreppum, eða sækja án frek-
ari tafar um inngöngu í Evrópu-
sambandið og taka upp evruna
eins fljótt og hægt er með fulltingi
sambandsins. Ríkisstjórnin hefur
hafnað fyrri kostinum, að leyfa
krónunni að falla til botns, en hún
á þó eftir að fallast á, að þeirri nið-
urstöðu fylgir í reyndinni ákvörð-
un um að ganga í ESB og taka upp
evruna. Gjaldeyrishöft koma ekki
til greina sem frambúðarskipan,
enda samrýmast þau ekki til lang-
frama veru Íslands á Evrópska
efnahagssvæðinu.
Sumir líta svo á, að Alþjóðagjald-
eyrissjóðurinn stjórni nú efna-
hagsmálum Íslands, en svo er
þó ekki. Sjóðurinn er hér í boði
ríkisstjórnarinnar, þar eð hún
telur sig þurfa á ráðum hans og
lánsfé að halda. Efnahagsáætlun-
in, sem unnið er eftir, er áætlun
ríkisstjórnarinnar og Seðlabank-
ans í sameiningu. Sjóðurinn gegn-
ir tæknilegu, ópólitísku ráðgjaf-
arhlutverki. Ef honum sýnist,
að nýjar ráðstafanir stjórnvalda
vinni gegn markmiðum áætlun-
ar þeirra sjálfra (annað eins hefur
gerzt á fyrri tíð), áskilur hann sér
rétt til að draga sig í hlé og hætta
lánveitingum. Lán sjóðsins til
Íslands er óvenjulega stórt miðað
við landsframleiðslu. Sjóðurinn
tekur áhættu með lánveitingunni
og þarf að fylgjast vel með fram-
vindunni frá degi til dags. Aðstoð
sjóðsins er liður í samstilltu átaki
til að endurheimta tapað láns-
traust Íslendinga í útlöndum. Þetta
er þrautreynt fyrirkomulag marga
áratugi aftur í tímann. Eins og
sakir standa er aðkoma sjóðsins
að efnahagsáætlun ríkisstjórnar-
innar og Seðlabankans beinlínis
forsenda þess, að Íslendingar eigi
yfirhöfuð aðgang að erlendu láns-
fé. Ekki hefur enn orðið vart við
ágreining milli stjórnvalda og
sjóðsins um hagstjórnina. Þvert
á móti virðist vera einhugur um
að vinna áfram í sameiningu að
framgangi áætlunarinnar. Að vísu
hefur ríkisstjórnin ekki enn kunn-
gert, með hvaða ráðum hún hyggst
ná endum saman í fjármálum rík-
isins innan tilskilinna tímamarka,
en þögnin um það mál er skiljan-
leg eins og sakir standa á vett-
vangi stjórnmálanna.
Lundúnablaðið Financial Times
skýrði fyrir skömmu frá trúnaðar-
skýrslu frá sjóðnum, þar sem lagt
er að ESB að slaka á skilyrðum
fyrir upptöku evrunnar í nokkrum
ESB-löndum í Mið- og Austur-Evr-
ópu. Vandi þessara landa er meðal
annars sá, að erlend skuldabyrði
þeirra getur þyngzt til muna líkt
og hér heima, ef gengið fellur.
Sjóðurinn verst fregna af skýrsl-
unni. ESB lætur sjóðinn ekki segja
sér fyrir verkum. En sjóðurinn
áskilur sér samt rétt til að reyna í
trúnaði að þoka ESB í einstökum
málum á verksviði sjóðsins. Hag-
stjórn er öðrum þræði þrotlaust
nudd. Sjóðurinn skiptir sér ekki af
því, hvort einstök Evrópulönd, sem
hann veitir ráð og lánar fé, ganga
í ESB og taka upp evru eða ekki.
Það er öðrum þræði pólitískt við-
fangsefni, hversu brýn sem efna-
hagsleg nauðsyn aðildar og nýs
gjaldmiðils kann að þykja í neyðar-
ástandi. Sama máli gegnir um góða
seðlabanka. Seðlabankar, sem eru
sjálfstæðir að lögum innan stjórn-
kerfisins, taka ekki sem slíkir
afstöðu til pólitískra álitamála svo
sem upptöku nýs gjaldmiðils nema
í neyð. Lýðkjörin stjórnvöld smíða
reglurnar. Fjármálastofnanir eins
og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og
seðlabankar semja sig að þeim
reglum, og hlusta. Hvorki sjóð-
urinn né sjálfstæðir seðlabankar
mega þó láta aðra segja sér fyrir
verkum á sínu sviði.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
Í DAG | Enn um gjaldeyrismál
ÞORVALDUR GYLFASON
UMRÆÐAN
Skúli Magnússon skrifar um stjórnar-
skrárbreytingar
Sú staðreynd að ekki skyldi takast að ná fram skyndilegum, og um margt rót-
tækum stjórnarskrárbreytingum í ólgu
atburða síðustu missera, er ekki sjúk-
leikamerki eða vitnisburður um lýðræðis-
halla íslenskrar stjórnskipunar. Miklu
frekar er hér um að ræða eðlilega niður-
stöðu stjórnskipulegs lýðræðis og festu. Íslending-
ar njóta nú góðs af því að skýrar og stöðugar reglur
gilda um skiptingu og meðferð ríkisvaldsins. Ofan
á efnahagskreppu landsins mun því ekki bætast
stjórnlagaóvissa með kostnaði og lausung í ákvarð-
anatöku. Orka samfélagsins getur farið óspillt í að
takast á við aðkallandi málefni.
Með þessu er hins vegar ekki sagt að lýðveldis-
stjórnarskráin sé hafin yfir gagnrýni og endur-
skoðun. Fullyrða má að veruleg samstaða ríki um
að ákveðnar umbætur þurfi að gera á núgildandi
stjórnarskrá. Hér má nefna tillögur um þjóðar-
atkvæðagreiðslur sem og heimild til framsals ríkis-
valdsvalds til alþjóðlegra stofnana á afmörkuðum
sviðum. Auk þess hlýtur núverandi kjördæmaskipun
að vekja spurningar um endurskoðun. Á enn öðrum
sviðum kynni nánari umræða og skoðun
að leiða í ljós að æskilegt sé að styrkja
sum atriði stjórnarskrárinnar, t.d. varð-
andi sjálfstæði dómstóla og skipun dóm-
ara, úrlausn um stjórnskipulegt gildi laga,
vernd umhverfis og ýmislegt sem lýtur að
starfsemi og áhrifum Alþingis. Hér ber þó
sem fyrr að minnast þess að ýmis mikil-
væg atriði, sem kenna má við „stjórn-
skipun“, má ráða til lykta með almennum
lögum og enn önnur með breyttri fram-
kvæmd innan ramma gildandi laga (t.d. að
því er varðar störf Alþingis).
Miðað við þann mikla almenna og pólítíska áhuga
sem var á grundvallaratriðum stjórnskipunarinn-
ar fyrir síðustu kosningar verður að gera ráð fyrir
því að ný ríkisstjórn setji almenna endurskoðun á
stjórnarskránni nú á dagskrá, e.t.v. þannig að m.a.
verði búinn til einhvers konar samráðsvettvangur
eða þjóðfundur í þessu skyni. Þótt íslensk stjórn-
skipun sé langt frá því að vera „handónýt“, er yfir-
vegað og opið ferli til endurskoðunar, sem fram
færi samkvæmt grunnreglum og í anda stjórnar-
skrárinnar sjálfrar, fagnaðarefni. Umræðunni um
stjórnarskrána ætti ekki að vera lokið – hún ætti að
vera rétt að byrja.
Höfundur er lögfræðingur.
Er umræðunni lokið?
SKÚLI MAGNÚSSON
Kynlegar auglýsingar
Auglýsingamenn hafa skriplað nokkuð
á skötu upp á síðkastið. Nýlega var
deilt um auglýsingar á vegum Lýð-
heilsustöðvar þar sem brýnt var fyrir
stúlkum að þær ættu síður á hættu að
vera nauðgað ef þær væru ekki undir
áhrifum áfengis. Það þótti mörgum
ósmekklegt þar sem ábyrgð glæps-
ins væri færð frá gerandanum
yfir á þolandann. Í gær birtust
miður geðslegar auglýsingar frá
Samtökum iðnaðarins með
mynd af óhugnanlegum manni
í hvítum slopp að undirbúa
það sem virðist vera ólögleg
fóstureyðing. Boðskapurinn er
sá að maður eigi ekki að leita
til fúskara. Formaður SI baðst
afsökunar á auglýsingunni.
Dýrt að drepa
Þá hafa Umferðarstofa og Vínbúð-
irnar ráðist í auglýsingaherferð þar
sem ökumenn eru varaðir við því að
leggja fjárhaginn í rúst: það að valda
öðrum líkamstjóni eða dauða með
glæfralegum akstri geti kostað mann
margar milljónir í miskabætur. Því
sé best að keyra ekki óvarlega eða
undir áhrifum – það er svo dýrt
að drepa.
Kunnuglegar tillögur
Gísli Tryggvason, talsmaður
neytenda, hefur sent forsætis-
ráðherra tillögur um að
öll neytendalán með
veði í íbúðarhúsnæði
skuli tekin eignar-
námi og gerðar-
dómi falið að leggja til niðurfærslu
þeirra. Tillögur Gísla eru ítarlegar; sér
til fulltingis vísar hann meðal annars
í hugmyndir um uppboð skulda sem
Björn Þorri Viktorsson hæstaréttar-
lögmaður hefur nefnt opinberlega.
Ekki þarf að koma á óvart að tillögur
talsmanns neytenda ríma ágætlega
við hugmyndir Framsóknarflokksins
um niðurfellingu skulda. Gísli
er jú flokksbundinn fram-
sóknarmaður og sat ásamt
áðurnefndum Birni Þorra
í svokölluðu herráði Fram-
sóknarflokksins, sem hittist
daglega og lagði línurnar fyrir
kosningar.
bergsteinn@frettabladid.is
... í nýjum umbúðum
Sama góða CONDIS bragðið ...
A
ð loknum kosningum kemur oft tímabil pólitískrar eyðu,
svokallaðir hveitibrauðsdagar, þar sem stjórnvöld hafa
meira rými til að koma stefnumálum í framkvæmd en
ella án þess að verða fyrir mikilli gagnrýni. Ef núver-
andi ríkisstjórn heldur áfram er ljóst að slíkir frídagar
verða ekki í boði, bæði vegna þess að þetta er framhald núverandi
stjórnar og vegna þess að á óvissutímum sem þessum er ekki hægt
að bjóða upp á leyfi frá pólitíkinni og lausnum. Flokkarnir ætla að
taka sér þann tíma sem þeir þurfa, sem er vel ef þeir ætla að kom-
ast að góðri niðurstöðu um stjórnarsáttmálann. Hins vegar getur
þjóðin ekki beðið í margar vikur með hálfstarfandi ríkisstjórn
undir þessum kringumstæðum.
Helsta verkefni hins opinbera nú er að bregðast við efnahags-
kreppunni; finna leiðir til að kreppan verði sem styst, eða að
minnsta kosti draga hana ekki á langinn. Hið opinbera nær bæði
til ríkisins og sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafa lagt línurnar
hvar þau vilja skera niður og vonandi mun ríkið ekki fylgja í þeirra
fótspor. Það sem sveitarfélögin hafa lagt til er niðurskurður hjá
kvennastéttum sem kemur niður á börnum.
Annars vegar stefnir Akureyrarbær til dæmis að því að leikskól-
um verði lokað klukkan fjögur á daginn í stað fimm og þeir spara
þannig sem svarar til fimm klukkutíma á viku. Starfsfólk leikskóla
er að megninu til konur, en þær munu væntanlega þurfa að þola
launaskerðingu sem samsvarar þessum klukkutíma á dag. Önnur
leið sem sveitarfélögin eru að skoða varðar styttingu skólaársins
í grunnskólum, til að lækka laun kennara tímabundið. Um áttatíu
prósent starfsfólks grunnskóla, við kennslu, eru konur. Stóri nið-
urskurðurinn og sparnaðurinn hjá sveitarfélögunum virðist því
stefna að því að lækka laun stórra kvennastétta. Að auki er það svo
að ábyrgð á börnum leggst frekar á herðar mæðra en feðra. Lík-
legra er því að það verði mæðurnar sem þurfi að fara fyrr heim úr
vinnu til að gæta barna sem ekki geta verið lengur á leikskólanum.
Það verður einnig algengara að mæður, frekar en feður, muni huga
að börnum sínum í lengri sumar- og vetrarfríum. Líklegt verður að
teljast að í launakönnunum næsta árs muni þess sjást merki með
auknum launamun kynjanna.
Niðurskurðurinn mun einnig bitna á börnum. Reykjavíkurborg
sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem fram kom að tilkynn-
ingum til Barnaverndar Reykjavíkurborgar hefði fjölgað á fyrstu
þremur mánuðum ársins. Alþjóðleg reynsla segir okkur að slíkt
sé ekki einsdæmi, heldur algengur fylgikvilli á þrengingatímum.
Fyrir þau börn sem þurfa á aðstoð Barnaverndar að halda er það
öryggisnet að hægt sé að fylgjast með þeirra andlegu og líkamlegu
heilsu í leikskólum og grunnskólum. Minni viðvera í skólum getur
þýtt að kennarar og annað opinbert starfsfólk taki síður eftir því
að eitthvað ami að.
Nauðsynlegt er að skera niður, bæði hjá ríki og sveitarfélögum.
Nú þegar kosningum er lokið geta stjórnmálamenn vonandi farið
heiðarlega af stað í því að ræða hvar eigi að skera niður og á hverj-
um niðurskurðurinn á að bitna.
Það sem ræða má eftir kosningar:
Á hverjum bitnar
niðurskurðurinn?
SVANBORG SIGMARSDÓTTIR SKRIFAR