Fréttablaðið - 30.04.2009, Side 12

12 30. apríl 2009 FIMMTUDAGUR
FRÉTTASKÝRING: Fiskveiðistefna ESB
Framkvæmdastjórn Evr-
ópusambandsins hefur
lagt fram áfangaskýrslu
að endurskoðun sameig-
inlegrar fiskveiðistefnu
ESB, svonefnda grænbók.
Í henni er að finna tillög-
ur sem taka visst mið af
íslenska fiskveiðistjórn-
unarkerfinu, einkum hvað
það varðar að auka beina
hagsmuni útgerðarmanna
sjálfra af ábyrgri um-
gengni við fiskistofnana.
Þegar Joe Borg, sem fer með
sjávarútvegsmál í framkvæmda-
stjórn ESB, kynnti grænbókina í
Brussel í síðustu viku tók hann
fram að með henni væri verið
„að spyrja spurninga jafnvel um
grundvallarþætti stefnunnar;
ekkert á að vera undanskilið. Við
erum ekki á höttunum eftir ein-
hverri venjulegri endurskoðun.
Það er kominn tími til að hanna
nútímalegt, einfalt og sjálfbært
kerfi til að stýra fiskveiðum í
ESB, sem er fært um að lifa langt
inn í 21. öldina.“
Greining og gagnrýni
Í skýrslunni er annars vegar að
finna greiningu á hinum marg-
víslegu hliðum sameiginlegu fisk-
veiðistefnunnar eins og hún er nú.
Einkum er reynt að skýra hvers
vegna enn er við ýmis alvarleg
vandamál að stríða við fram-
kvæmd stefnunnar, þrátt fyrir
þá grundvallarendurskoðun sem
tók gildi árið 2002. Hins vegar er
velt upp hugmyndum að breyting-
um, sem ætlaðar eru sem grunn-
ur að almennri umræðu um end-
urskoðun stefnunnar. Ljúka á því
stigi endurskoðunarferlisins í árs-
lok 2010. Á grunni niðurstöðunnar
úr umræðunni á grundvelli græn-
bókarinnar ætlar framkæmda-
stjórnin síðan að semja tillögu að
heildarendurskoðun sameiginlegu
fiskveiðistefnunnar, sem lögð yrði
fyrir Evrópuþingið og ráðherra-
ráðið fyrir mitt ár 2011, með það
fyrir augum að svigrúm gefist
til að láta málið hafa sinn gang í
gegnum lagasetningarferli sam-
bandsins fram á árið 2012, þannig
að hin endurskoðaða stefna geti
tekið gildi í ársbyrjun 2013.
Ofveiði er höfuðvandinn
Eitt höfuðvandamálið er ofveiði:
88 prósent fiskistofna í fiskveiði-
lögsögu ESB-ríkja sæta meira en
sjálfbæru veiðiálagi. Heil 30 pró-
sent fiskistofnanna eru svo illa
ofveiddir – ekki sízt vegna veiða
á undirmálsfiski og vegna brott-
kasts – að hætta þykir á hruni
þeirra. „En þrátt fyrir það höldum
við áfram að veiða tvöfalt, þrefalt
það sem ákveðnir stofnar standa
undir,“ segir Borg.
Þetta helgast fyrst og fremst
af of stórum fiskiskipaflota með
allt of mikla veiðigetu. Rakið
er í grænbókinni hvernig slík
umframveiðigeta er í raun efna-
hagslega skaðleg, því hún minnkar
ekki aðeins fiskistofna niður fyrir
sjálfbært mark heldur minnkar
hún stöðugt arðsemi útgerðar-
innar. „Finna verður lausnir til
að endurreisa þá stofna sem eru
verst útleiknir og tryggja um leið
að útgerð verði áfram áreiðan-
leg, arðbær atvinnugrein,“ segir
Borg.
Of mikil miðstýring
Auk of mikillar veiðigetu er bent
á fjóra aðra aðalvankanta á sam-
eiginlegu fiskveiðistefnunni eins
og hún er nú:
- Skortur á skýrum stefnumið-
um, sérstaklega hvað varðar vist-
fræðilega ábyrgð og tengsl við
heildarstefnu í málefnum sjávar;
- ákvarðanataka er of miðstýrð
og of skammtímamiðuð, sem oftar
en ekki grefur undan sjálfbærni
til lengri tíma;
- of lítil ábyrgð á framkvæmd
stefnunnar er lögð á herðar
útgerðanna sjálfra;
- of lítill pólitískur vilji hefur
reynst fyrir hendi í aðildarríkj-
unum til að sjá til þess að farið sé
eftir settum veiðitakmörkunum.
Allt sé uppi á borðinu
Til að bregðast við þessum van-
köntum stefnunnar er í grænbók-
inni lagt til að allt sé uppi á borð-
inu, þar á meðal það sem hingað
til hefur verið talið til grundvall-
arreglna á borð við meginregluna
um hlutfallslegan stöðugleika.
Önnur atriði sem lagt er til
að verði endurskoðuð eru niður-
greiðslur til sjávarútvegsfyrir-
tækja, samningar um fiskveiðimál
við lönd utan ESB, fyrirkomulag
ákvarðanatöku um fiskveiðimál í
ESB, auk þess sem lagt er til að
útgerðir axli meiri ábyrgð sjálfar
á að sjá til þess að fiskistofnar séu
ekki ofveiddir.
Spurningamerkið sem í græn-
bókinni er sett við regluna um
hlutfallslegan stöðugleika er til
þess að rekja, að hin fasta hlut-
deild hvers útgerðarríkis í sam-
bandinu í heildarkvóta úr sameig-
inlegum fiskistofnum (svo sem í
Norðursjó) valdi því, að öll reyni
þau að hámarka þennan kvóta
og þetta fyrirkomulag hvetji til
ofveiði og skammtímahagnaðar-
hugsunar.
Framkvæmdastjórnin hefur
kannað hug aðildarríkjanna 27
til þess að þessi meginregla sam-
eiginlegu fiskveiðistefnunnar
yrði endurskoðuð. Einungis eitt
ríki – Holland – lýsti sig reiðubú-
ið til þess. Hvað sem líður þess-
um vangaveltum í grænbók fram-
kvæmdastjórnarinnar liggur því
nú þegar fyrir að ekki verður
hróflað við reglunni.
Önnur hugmynd, sem líka
miðar að því að láta útgerðarmenn
axla meiri ábyrgð á að markmið
um sjálfbæra nýtingu fiskistofn-
anna séu virt, tekur mið af kerfi
framseljanlegra aflaheimilda líkt
og við lýði er á Íslandi og í Nor-
egi. „Notkun markaðstækja eins
og framseljanlegra veiðiréttinda
gæti verið hagkvæmari og ódýr-
ari leið til að draga úr offjárfest-
ingu og leið sem sjávarútvegur-
inn sjálfur þyrfti að taka meiri
ábyrgð á,“ segir í grænbókinni.
Rétturinn til nýtingar og ábyrgð-
in á góðri umgengni þurfi að fara
saman.
Eftirspurn eftir íslenzkri þekkingu
Önnur sönnun þess, að fram-
kvæmdastjórnin vill líta til þess
hvernig Íslendingar haga málum
við stjórn fiskveiða, er að hún ósk-
aði eftir því að íslenzka sjávar-
útvegsráðuneytið tilnefndi full-
trúa í nefnd sérfræðiráðgjafa,
sem fyrir hönd framkvæmda-
stjórnarinnar vinnur að endur-
skoðun sameiginlegu fiskveiði-
stefnunnar. Sá fulltrúi er Stefán
Ásmundsson, sem þegar er tekinn
til starfa í Brussel.
Í ljósi þess hve framkvæmda-
stjórnin virðist að þessu sinni
einörð í að vilja ná fram alvöru
umbótum á stjórn fiskveiða í Evr-
ópusambandinu er vert að benda á
að verði af því að Íslendingar hefji
fljótlega viðræður um aðild að
ESB, nógu fljótlega til að endur-
skoðunarferli sameiginlegu fisk-
veiðistefnunnar væri enn í gangi
þegar aðildarsamningur lægi
fyrir, gæfist Íslendingum væntan-
lega færi á að hafa enn meiri bein
áhrif á mótun stefnunnar.
Ábyrgð útgerða aukin
SJÓMAÐUR Í FRAKKLANDI Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins veltir því nú fyrir sér að taka að hluta til mið af íslenska
fiskveiðistjórnunarkerfinu. NORDICPHOTOS/AFP
FRÉTTASKÝRING
AUÐUNN ARNÓRSSON
audunn@frettabladid.is
BYGGINGADEILD KLETTAGÖRÐUM 12 WWW.SINDRI.ISSÍMI : 575 0000
Nánari upplýsingar í síma 525 4444 og á endurmenntun.is
Nýtt nám á Íslandi
Fræðileg og hagnýt þekking
Staðnám og fjarnám – hentar með vinnu
Metið til eininga í Lýðheilsuvísindum HÍ
Umsóknarfrestur til 11. maí
MÁLEFNI INNFLYTJENDA
-NÁM Á MEISTARASTIGI
Stangaveiði
Stangveiði á vatnasvæði Elliðavatns hefst 1. maí.
Veiðileyfi eru seld á Kríunesi og Elliðavatni.
Á sömu stöðum geta félagar úr Sjálfsbjörg, unglingar
(innan 16 ára aldurs) og ellilífeyrisþegar í Reykjavík
og Kópavogi fengið afhent veiðileyfi án greiðslu.
Veiðifélag Elliðavatns