Sjómannablaðið Víkingur


Sjómannablaðið Víkingur - 01.01.1981, Blaðsíða 13

Sjómannablaðið Víkingur - 01.01.1981, Blaðsíða 13
Dr. Gunnlaugur Þórðarsson: Frændur vorir Norðmenn ogJanMayen í hádegiserindi 26. maí s.l. var bent á þann undirlægjuhátt, sem við höfum sýnt öðrum þjóðum á sviði utanríkismála og hve okkur hef ur skort einurð til þess að halda fram rétti íslensku þjóðarinnar út á við. Var sérstaklega bent á þetta í sambandi við nýgerðan samning um Jan Mayen og vakin athygli á því, hver væri réttur íslensku pjóðarinnar í því máli og hvernig beita bæri þeim rétti. Það segir sig sjálft, að í svo stuttu erindi var ekki unnt að koma að öllum þeim atriðum, sem máli skiptir, né heldur að varpa ljósi á sögu málsins og aðdrag- anda þess. Því skal reynt að bæta úr því hér með. Það skal þó strax í upphafi tekið fram, að eyjan Jan Mayen ætti að réttu lagi að kallast Svalbarði, því það er nafnið, sem forfeður gáfu eyjunni þegar betur er athugað. Svo virðist sem Norð- menn hafi af vanþekkingu sinni fært það nafn yfir á Spitsbergen- eyjaklasann. Nafnið Svalbarði er greinilega nafn á aðeins einni eyju, en ekki á eyjaklasa eins og Spitsbergen- eyjaklasinn er. Hér verður fyrst vikið að land- vinningarstefnu Norðmanna á þessari öld, en þeir eru eina þjóðin á Norðurlöndum, sem staðið hef- ur í þess háttar baráttu á síðustu tímum og þá fyrst og fremst á kostnað hinna friðsömu granna sinna, Dana og íslendinga. Skal hér gerð grein fyrir með hvaða hætti Norðmenn náðu Spits- VÍKINGUR bergen undir sig og síðar svæði á Suður-heimsskautinu og vikið að deilu þeirra við Dani út af Austur-Grænlandi og loks Jan Mayen málinu. Forfeður okkar fyrr á öldum hafa vafalaust vitað um tilvist Spitsbergen, þó þá sé nokkuð á reiki. Árið 1604 uppgötvaði holl- enski könnuðurinn frægi Barents-eyjarnar og gaf þeim nafnið Spitsbergen. Nokkrum áratugum síðar lýsti Kristján fjórði yfir því, að Spitsbergeneyj- arnar heyrðu undir dönsku krún- una eins og Grænland, ísland og Norðurhöf. Síðan gerðist eigin- lega ekkert í málinu um aldaraðir, nema hvað ýmsar þjóðir, svo sem Bretar, Frakkar og Rússar fara að stunda þar veiðar, aðallega sela- og bjarndýradráp. Norðmenn gerðu út fyrsta leiðangur sinn til Spitsbergen 1790. Samningurinn við Spitzbergen Árið 1871 gerði sameinaða konungsríkið Noregur og Svíþjóð drög að því að leggja Spitsbergen undir norsku krúnuna, en mætti þá andstöðu Rússakeisara og var horfið frá þeirri ráðagerð um sinn. Eftir að ríkjasambönd Noregs og Svíþjóðar hafði verið leyst upp og Norðmenn höfðu fengið sinn eigin konung, var málinu fylgt eftir að nýju, það er með kröfur um yfirráð yfir eyjunum. Voru þá haldnir milliríkjafund- ir með þeim þjóðum, sem mestra hagsmuna áttu að gæta á þessum slóðum, á árunum 1910, 1912 og 1914. Kom fram á þeim fundum hugmynd um skiptingu eyjanna á milli Noregs, Svíþjóðar og Rúss- lands, en samkomulag tókst ekki og viðræður fóru út um þúfur, m.a. vegna fyrri heimsstyrjaldar- innar. Að lokinni fyrri heimsstyrj- öldinni og gerð samningsins 1918, hófust viðræður enn á ný, — nú í París —, milli Norðmanna og Bandamanna um stöðu Spits- bergen. Samkomulag tókst með þessum þjóðum og var samkomu- lag undirritað í París 9. febrúar 1920. Þrjú atriði þessa samnings voru þýðingarmest. Samkv. 1. og 2. gr. samningsins var öllum samningsaðilum, ríkjum og veiði- félögum heimilað að jöfnu að nytja eyjarnar efnahagslega. Tók þetta til fiskveiða og hvers konar veiða á eyjunum, iðnaðar og námugraftar. Öllum þjóðum heims stóð opið að gerast samn- ingsaðilar að fullgildingu samn- ingsins og hefur 41 ríki fullgilt samninginn til þess. Noregur get- ur ekki veitt neinu ríki meiri rétt en öðru og eyjamar má ekki á neinn hátt nota í hernaðarskyni og óheimilt er að koma þar upp flotastöð. Þetta ákvæði er í sam- ræmi við þá stefnu, sem kalla má valdajafnvægi milli stórvelda. Hætt væri við, að því jafnvægi væri raskað, ef eitthvert af ttór- veldunum fengi að koma þar upp flotastöð. Sovétríkin neituðu í fyrstu að viðurkenna samninginn og mótmæltu gildi hans og stóð 13
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Sjómannablaðið Víkingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sjómannablaðið Víkingur
https://timarit.is/publication/335

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.