Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 34

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 34
Aldursgreining hefst með því að geisla- kolsremma sýnis er mæld. Síðan þarf að finna í langlífu tré nákvæmlega sömu C-14 remmu, en fjöldi ytri árhringja gefur tímann sem hefur liðið frá vaxtarskeiði árhringsins og plöntuleifanna. Ekki þarf langt að leita að bút úr slfku tré. I anddyri Háskólabíós er sneið úr 1300 ára gömlum rauðviði frá Bandaríkjunum (2. mynd). Þar hafa verið merktir árhringir frá nokkrum tímamótum íslandssögunnar, frá árunum 874, 930 og 1000. í einhverjum þessara 1300 árhringja er sama C-14 remma og mælist í sérhverju sýni sem er yngra en byggð á Islandi. Þessi trébútur geymir því skrá geislakolsremmu í jurtaleifum yfir allt það tímabil sem saga íslensku þjóðarinnar spannar. Oft þarf að finna aldur leifa af jurtum sem uxu löngu fyrir æviskeið elstu lifandi trjáa, en þau geta verið allt að 5000 ára gömul. I Við- auka D er útskýrt hvernig árhringjafræðin gerir mögulegt að finna nákvæmlega aldur árhringja í ævagömlum trjábolum sem hafa varðveist í jörðu og lengja árhringjasyrpuna langt aftur fyrir vaxtarskeið elstu lifandi trjáa; hún nær nú yfir nærri 11 þúsund ár. I kaflanum um kvörðunarferil geislakolsgreininga er lýst nánar hvernig aldur sýna er fundinn af C-14 remmu árhringjanna, en það getur verið dálítið flóknara en hér hefur verið lýst. Athygli skal vakin á því að geislakols- greining mælir vaxtartíma en fornleifa- fræðirigarleita að notkunartíma hins aldurs- greinda sýnis, t.d. þegar eldiviður var lagður á hlóðir. Árabilið milli vaxtar og notkunar, foraldurinn, getur numið tugum ára, jafnvel öldum. MÆLING GEISLAKOLS I aldursgreiningu eru mælingarnar hlutfalls- legar, einungis þarf að bera saman C-14 remmu mælisýna og árhringja. Geisla- styrkurinn í hefðbundinni einingu, Bequerel (kjarnabreytingar á sekúndu), skiptir hér ekki máli. Til þess að treysta samanburð milli aldursgreiningarstofa var samþykkt á C-14 ráðstefnu 1959 að taka upp alþjóðlegt viðmiðunarsýni, oxalsýru sem National Bu- reau of Standards í Bandaríkjunum lét gera úr gróðri frá sumrinu 1955, og fengu allar aldursgreiningarstofur skammt af þessum staðli, sem öll mælisýnin eru borin saman við. Þess má geta að remma oxalsýrunnar, færð til ársins 1950, er 13,5 kjarnabreytingar á mínútu í hverju grammi af kolefni. Þegar geislavirkni sýna er mæld gefur mælineminn rafpúls er C-14 atóm senda frá sér beta-ögn (rafeind) við ummyndun í N-14. Ef oxalsýran og óþekkt sýni eru mæld við nákvæmlega sömu skilyrði í tilteknu mæli- kerfi og talningarhraði þeirra (rafpúlsar á mínútu) er táknaður með Thm og Th .ni, þá er C-14 remma óþekkta sýnisins, A, miðað við oxalsýruna: A = Th .JTh 100 %Ox (1) Þetta hlutfall er óháð gerð mælinemans og óháð tegund og stærð mælisýnisins og allar stofur eiga því að fá sama gildi fyrir sama sýni. Rétt er að benda á að ólíkt stöðlum í öðrum greinum raunvísinda lækkar C-14 geislavirkni oxalstaðalsins jafnt og þétt, hún dofnar eins og allt geislakol um 1,0% á 82 árum. Hlutfallið Th . JTh fyrir tilteknar sym ox J jurtaleifar breytist hinsvegar ekki með tíma, sama hlutfall fengist eftir aldir. Þremur ólíkum aðferðum er beitt til að ákvarða C14/C-hlutfallið í aldursgreiningu (Páll Theodórsson 1992). Tværeldri aðferð- irnar byggjast á því að geislavirknin er mæld og er mælisýnið þá annaðhvort kolsýra í hlutfallsnema eða bensen í vökvasindur- nema. Rannsóknarstofur sem beita vökva- sindurtalningu eru um tvöfalt fleiri en þær sem mæla sýnin í gasteljara, enda þótt gerð mælisýnanna (bensen) hafi verið flóknari og tímafrekari en gerð kolsýru fyrir gasteljara. Nýlega hafa tveir vísindamenn í Úkraínu, þeir Skripkin og Kovalyukh (1998), kynnt tæki sem einfaldar bensengerðina verulega. í þriðju og yngstu aðferðinni, AMS- aðferðinni sem var fundin upp árið 1978, er hlutfallið milli fjölda C-14 og C-12 atómanna mælt í sérhæfðum massagreini (accelerator mass spectrometer). Hér ræðst talningar- hraðinn sem C-14 atómin gefa einungis af því hversu ört er hægt að reka kolefnið (í 98
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.