Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 62

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 62
áratug nítjándu aldar, gerði tilraun til útgáfu á fléttuflóru er næði til Skandinavíu. Á síðari árum hafa komið fram ýmsar hugmyndir innan einstakra landa um fléttuflórur og í Noregi var hafin undirbúningsvinna fyrir hrúðurfléttuflóru á níunda áratugnum. Það hefur því lengi verið í deiglunni að skrifa vísindalega fléttuflóru svæðisins. Það sem hefur kollvarpað öllum slfkum hugmyndum er umfang verkefnisins; tegundirnar eru margar (u.þ.b. 2000 á Norðurlöndum) og auk þess þarfnast margar ættkvíslir umfangs- mikilla flokkunarfræðilegra rannsókna. Það var á fundi Norræna fléttufræðifélagsins, sem haldinn var 1993 í sambandi við vettvangsferð félagsins til Grong í Noregi, sem fram kom almennur áhugi á að vinna að vísindalegri fléttuflóru Norðurlanda. Síðar sama ár var svo haldinn fundur í Uppsölum, Svíþjóð, þar sem málið var reifað enn frekar. Þar var valin útgáfunefnd fyrir flóruna með fulltrúum allra landanna. Fulltrúi Islands er Hörður Kristinsson. Útgáfa fyrsta bindisins hefur dregist nokkuð, en útgáfa þess nú gefur þó fyrirheit um að næsta bindis verði skammt að bíða, enda hafa nú ýmsir byrjunarörðugleikar verið leystir. Fyrsta bindi Fléttuflóru Norðurlanda inni- heldur inngangskaflana fyrir allt ritverkið og „Calicioid lichens and fungi" eftir Leif Tibell, Uppsölum. I inngangsköflunum er umfjöllun um eftirfarandi: búsvæði fléttna og líflandfræði þeirra, eftir Teuvo Ahti, Helsinki; notkun fléttna sem mælikvarða á loftmengun, eftir Ulrik S0chting, Kaupmannahöfn; fléttur á válista, eftir Göran Thor, Uppsölum; efna- fræði, eftir Gunnar Carlin, Uppsölum; vísindaleg nöfn norrænna fléttna, eftir Teuvo Ahti og Per Magnus J0rgensen, Björgvin; almenn nöfn norrænna fléttna, eftir Roland Moberg, Uppsölum; auk þess fjallar sá síðastnefndi um landshluta- skiptingu þá sem fylgt er og um útbreiðslu- kortin sem fylgja hverri tegund. Inngangs- kaflarnir eru stuttir og skýrir. Kannski fullstuttir fyrir áhugasaman lesanda sem ekki er vel lesinn í fléttufræðum en þar sem auðvelt er að nálgast meiri upplýsingar er tæpast nokkur þörf á ítarlegri umfjöllun. „Calicioid lichens and fungi" er meginkafli bókarinnar og er hann byggður á rann- sóknum Leif Tibell, en hann hefur helgað starfsævi sína rannsóknum á þessum hópi fléttna og sveppa um allan heim. Kaflinn hefst á lykli sem leiðir til ólíkra ættkvíslna, en samanlagt er fjallað um 15 ættkvíslir og er tegundalykill í upphafi umfjöllunar um hverja ættkvísl þar sem norrænar tegundir eru fleiri en ein. Lýsingar á tegundum eru RlTFREGN stuttar og skýrar og þar er einnig fjallað um efnafræði tegundanna, búsvæði þeirra og útbreiðslu. Á eftir lýsingunum eru nokkrar blaðsíður með útbreiðslukortum af einfaldri gerð og loks eru litmyndir af öllum tegundunum. Stærsti kostur bókarinnar er án efa litmyndirnar, en þetta er í fyrsta skipti sem litmyndir eru birtar af mörgum tegund- anna og myndirnar eru almennt mjög góðar. Myndasmiður er Svante Hultengren. Ætt- kvíslirnar sem fjallað er um einkennast í fyrsta lagi af því að askhirslurnar eru á löngum stilk og líkjast örsmáum títuprjóns- hausum sem geta verið allt niður í 0,2 mm að stærð og í öðru lagi að askarnir losa ekki gró sín á virkan hátt, þannig að gróin safnast utan á askhirsluna, mynda svonefnt „mazaedium". Þó eru allnokkrar ættkvíslir sem einungis uppfylla annað skilyrðið, þ.e. hafa annaðhvort askhirslurnar í títuprjóns- hausum eða mynda „mazaedium". Áður tilheyrðu allar ættkvíslirnar ættbálknum Caliciales en nýjustu rannsóknir benda til margstofna uppruna Caliciales og því kýs Leif að nefna kaflann „Calicioid lichens and fungi". Þar sem margar tegundanna eru bundnar við gömul tré eða rotnandi trjá- stubba gefa þær oft vísbendingu um aldur búsvæðisins og margar þeirra eru á válista í skógi vöxnum löndum Skandinavíu og í Finnlandi. Mun því útgáfa bókarinnar koma að góðum notum þar við vöktun tegunda á válista. Samtímis veldur þetta búsvæðaval tegundanna því að af samanlagt 81 tegund, sem fjallað er um, hafa einungis fjórar fundist á íslandi. Þar af eru tvær algengar, 126
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.