Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 41

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 41
C. C-14 LEIÐRÉTTING VEGNA BREYTILEGRAR SAMSÆTUHLIÐRUNAR í GRÓÐRI Enda þótt C-14 remman sé hin sama í gjörvöllu andrúmsloftinu er hún dálítið breytileg í nýsprottnum gróðri því hún hliðrast mismikið við ljóslífgun af sömu orsökum og greint er frá í viðauka B og í takt við C-13. Sé C-13 remman í tilteknu sýni lægri en meðalgildið í gróðri (-25,0%o) er C-14 remman í sýninu lægri en meðalgildið í gróðri frá sama ári; frávikið er nákvæmlega tvöfalt meira en 813C frá -25,0%o. Ársmeðalgildi C-14 remmunnar, A', fæst með því að leiðrétta mælda gildið A út frá því hversu mikið S13Cmælisýnis víkur frá -25%o: A'=A[l-2(25+813C)/1000] (5) þar sem 813C er reiknað í %o. Víki 13C í sýni l%c frá meðalgildinu (-25%c) víkur C-14 remman 2%c frá ársmeðalgildinu og veldur leiðréttingin þá 16 ára hliðrun í aldri, því C-14 dofnar um 2%o á þessum árafjölda. Sé nú litið á leiðréttu geislakolsremmuna A' í nýsprottnum gróðri þá er hún nákvæmlega sú sama, hver sem plantan er og hvar sem hún hefur vaxið. Grunnforsendur aldursgreininga með kolefni-14, eins og þær hafa verið útskýrðar að framan, gilda um þessa leiðréttu C-14 remmu. Full nákvæmni í geislakolsgreiningu næst því aðeins að leiðrétt sé fyrir breytilegri samsætuhliðrun, en fyrstu tvo áratugi geislakolsgreininga var það ekki gert, eins og rætt verður um í Viðauka G. Samsætuleiðrétting aldurs er oftast innan við 30 ár. D. ÁRHRINGJAFRÆÐI Gömul tré geyma lykil að nákvæmum geislakolsgreiningum. Öruggur tímakvarði nær aðeins svo langt sem mögulegt er að fá árhringi með nákvæmlega þekktum aldri. Árþúsunda gamlir trjábolir finnast víða í jörðu. Mikill fjöldi ævagamalla eikarbola - þeir elstu um 11 þúsund ára - hefur fundist, t.d. við mógröft í mýrum á Irlandi og við rof fljóta og mannvirkjagerð í Þýskalandi. Með hjálp árhringjafræðinnar, dendrókrónólógíunnar, hefur tekist að raða þessum fornu trjábolum í rétta tímaröð þar eð aldur allra árhringja þeirra er þekktur upp á ár. Árhringjafræðin byggist á því að úrkoma og hiti hefur áhrif á þykkt hvers árhrings. Sveiflur í veðurfari setja því ár hvert svipað mark á þykkt þeirra í öllum trjám sömu tegundar sem vaxa á sama veðurfarssvæði. Mynd sem sýnir þykkt hvers árhrings sem fall af sætisnúmeri þeirra frá fyrsta ári nefnist árhringjamynstur. Hugsum okkur að borin séu saman mynstur í nýfelldri eik með um 700 árhringi og í eikarbjálka úr byggingu sem var reist um aldamótin 1500 e.Kr. Báðar eikurnar geyma mynstur frá tímabilinu 1300 til 1500. Reynslan sýnir að einungis er hægt að fella mynstrin saman á einn veg þannig að afbrigðileg ár eða árabil standist á; við hliðrun um aðeins eitt ár kemur fram augljóst misræmi. Aldur sérhvers árhrings í eldra trénu fæst þá einnig upp á ár. Um 100 árhringja skörun þarf til að ná öruggri tengingu af þessu tagi. Með því að skeyta sífellt eldri trjám við þekkt mynstur sem tengist nútímanum má ná löngu árhringjamynstri svo ekki skeikar ári. Tölvutæknin hefur dregið mjög úr þeirri vinnu sem áður fór í að mæla þykkt árhringjanna og tengja saman þykktarferla þeirra. Þessi svæðisbundnu mynstur hafa nú verið kortlögð fyrir nokkrar trjátegundir. Þau lengstu, sem eru úr broddfuru í Bandarfkjunum, eik á írlandi og eik frá Suður-Þýskalandi, ná yfir um 11 þúsund ár. Þurfi að aldursgreina enn eldri sýni, en hæsti aldur sem greina má með C-14 aðferðinni er um 50 þúsund ár, verður að grípa til annarra kvörðunaraðferða sem eru þó ekki eins nákvæmar. Þess skal að lokum getið að árhringjarannsóknir hafa verið stundaðar frá fyrstu áratugum aldarinnar og var tilgangur þeirra upphaflega að fræðast um veðurfar á liðnum öldum. 105
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.