Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 17

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 17
lögðu hönd á plóginn, sífellt fullkomnari vélar voru smíðaðar og þegar fram í sótti tóku Bretar að sér útreikninga á sjávarfalla- spám fyrir fjölda hafna um allan heim. Aðferð Thomsons var í því fólgin að greina orsakir sjávarfallanna í einfaldar sveiflur þar sem hverri sveiflu er lýst með tveimur stuðlum. Annar stuðullinn táknar stærð sveiflunnar en hinn upphafsstöðu hennar á tilteknum tíma. Stuðlarnir eru reiknaðir út frá athugunum á sjávarföllum á hverjum stað og þær athuganir þurfa að ná yfir sem lengstan tíma, helst ekki minna en eitt ár. Margar af sveiflunum eru svo smáar að unnt er að sleppa þeim án þess að spáin raskist að marki. Mælingar Ham- mers árið 1901 hefðu nægt til að finna bráðabirgðagildi fyrir þrjár helstu sveifl- urnar í Reykjavík, en eins og áður segir voru niðurstöður Hammers aðeins nýttar að hluta og má því segja að spárnar hafi tekið tillit til tveggja sveiflna. Eiginlegir sveiflustuðlar sjávarfalla við Island voru ekki ákvarðaðir fyrr en í heimstyrjöldinni síðari, að breski sjó- herinn mældi sjávarhæð á sex stöðum hér við land. Var það árið 1940. Mælt var í allt að mánaðartíma á hverjum stað og á þeim grundvelli ákvarðaðir stuðlar fyrir níu sveiflur. Sjávarfallaspár fyrir Reykjavík, reiknaðar í Bretlandi, birtust á næstu árum í töflum breska flotamálaráðuneytisins (Admiralty Tide Tables). Þessar töflur voru mun nákvæmari en þær töflur sem birtust á sama tíma í Almanaki Háskólans og Sjómannaalmanakinu þar sem enn var stuðst við gömlu reikniaðferðina. At- hugun á tölum fyrir janúarmánuð 1950 sýnir að meðalskekkjan í íslensku töflun- um er 10 mínútur en í þeim bresku aðeins 4 mínútur. Hámarksskekkja í íslensku töfl- unum er 24 mínútur en 9 mínútur í þeim bresku. Með skekkju er hér átt við frávik frá nákvæmustu spá sem nú er unnt að gera. Engin breyting varð til batnaðar á íslenskum sjávarfallatöflum fyrr en á sjötta áratugnum. Þá voru Sjómælingar íslands komnar til sögunnar og höfðu fengið fyrsta síritandi sjávarhæðarmælinn sem komið var fyrir á Ingólfsgarði. Sá mælir var í notkun allt árið 1951. Eftir þeim mælingum reiknaði sjávarfallastofnunin í Bretlandi nýja sveiflu- stuðla og síðan töflur um sjávarföll sem Sjómælingar íslands gáfu út árið 1954. Þar var birt spá um hvort tveggja, flóð og fjöru, og auk tímans var getið um sjávarhæð eins og gert hafði verið í töflum breska flota- málaráðuneytisins. Utdráttur úr þessum nýju töflum var birtur í Almanaki Háskólans. Þá var aftur farið að tilgreina tölur upp á eina mínútu í stað fimm. Lengi vel sýndi Almanak Háskólans aðeins árdegisflóðið, en árið 1971 var síðdegisflóðinu bætt við. Sama ár tók Sjómannaalmanakið að birta töflur Sjó- mælinganna í heild sinni. Árið 1955 eignuðust Sjómælingarnar nýjan mæli og hófst samfelld skráning með honum árið 1956. Síðari töflur Sjómælinga Islands styðjast við stuðlagreiningu ársins 1963 og meðalhæð sjávar 1956-1975. ¦ FORRIT WALLNERS Eftir að tölvuöldin gekk í garð og Háskóli íslands fékk sína fyrstu tölvu (1964) var farið að ræða um að reikna sjávarföllin hérlendis, enda var nú ekki lengur þörf fyrir sérhannaðar reiknivélar til þess verks. Samning tölvuforrits í þessu skyni var þó tímafrekt verkefni og dróst sú framkvæmd á langinn. Útreikningar sjávarfalla fóru því fram í Bretlandi enn um hríð. Erlendis komu fram tölvuforrit til sjávarfallareikninga og var kanadískt forrit til athugunar við Háskóla íslands um skeið (1968-1969). Jónas Elíasson verkfræðingur lagaði það forrit að íslenskum aðstæðum fyrir Sjó- mælingar íslands og var það notað til samanburðar við eldri mælingar, en ekkert varð af notkun þess við spár fram í tímann. Árið 1987 fékk höfundur þessarar greinar fregnir af álitlegu forriti sem Bandaríkja- maðurinn Edward P. Wallner hafði samið. Fyrsta útgáfan af því forriti var prófuð á Raunvísindastofnun Háskólans 1988. For- ritið reyndist vel og var næsta útgáfa þess tekin í notkun við sjávarfallareikninga tl
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.