Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 46

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 46
 , \ ,- \ / \ / \ / \ / • v' 'v •- / *«w< ' .- B > b\t 'B B> b\t ?B z/ E Z/ E zy E —¥----------•------ ------?— -»— —?-------------•------ ------?— s! "\ 19. mynd. Skýringarmynd af kenningu Weismanns um samfellu kímbrautarinnar - lárétta línan neðst á myndinni. (Oldroyd 1983.) B = líkamsfrumur (líkfrumur) Z = okfruma (mynduð við samruna eggfrumu og sáðfrumu) S = sáðfruma E = eggfruma }æxlunarfrumur breytingar sem menn hafa síðan rannsakað eru breytingar á einstökum genum, en öllum stökkbreytingum, jafnt þeim stærri sem hinum minni, er það sameiginlegt að þær birtast óháð því hvort þær eru til tjóns eða gagns við ráðandi aðstæður. Thomas Hunt Morgan (1866-1945), bandarískur erfðafræðingur, sýndi ásamt samstarfsmönnum sínum fram á það með rannsóknum á lítilli flugu, bananaflugu, Drosophila melanogaster, að genin eru í litningum frumukjarnans. Hann sameinaði erfðalögmál Mendels, kenninguna um stökkbreytingar og náttúruvalskenningu Darwins í heilsteyptri skýringu á þróun sem enn stenst í megindráttum: (1) Rannsóknir Mendels leiddu í ljós að erfðaþættirnir renna ekki saman eða blandast í afkomendum heldur haldast í stofnunum, jafnvel þótt áhrif þeirra geti legið niðri um margar kynslóðir. (2) Tilviljunarkenndar, arfgengar stökk- breytingar á þessum erfðaþáttum, genunum, stuðla að breytileika sem náttúran velur síðar úr eða hafnar. (3) Darwin og Wallace sýndu fram á að afbrigði koma fram þegar stofnar einangrast frá umheiminum og þróunarkenning þeirra gerir ráð fyrir að þau geti smám saman breyst í sjálfstæðar tegundir. Nýlamarckisminn Þýskur dýrafræðingur, August Weismann (1834-1914), var stuðningsmaður Darwins og mjög mótfallinn hugmyndum um það að breytingar af völdum umhverfis gengju að erfðum. Hann skar rófuna af nýfæddum músum í fimm ættliði, samtals 901 mús, en afkvæmin fæddust ævinlega með eðlilega rófu. Með þessu taldi Weismann sig hafa afsannað arfgengi áunninna eiginleika. Hann ályktaði að þær breytingar einar gengju að erfðum sem yrðu á kímbrautinni, það er æxlunarfrumum eða frumum sem þær væru komnar af (19. mynd). Ýmsir líffræðingar voru samt allt fram á miðja 20. öld ósáttir við það að umhverfið gæti ekki kallað fram arfgengar breytingar. Hugmyndir þeirra hafa verið kallaðar nýlamarckismi, þótt sjálfir þættust þeir sannari darwinistar en nokkrir fylgismenn Weismanns og Morgans. Einn þessara manna var Ernst Haeckel (1834-1919), virtur þýskur heimspekingur og líffræðingur og einn dyggasti stuðningsmaður Darwins. Annar vísindamaður og síst minna virtur, rússneski sálfræðingurinn og lífeðlisfræð- ingurinn Ivan Pavlov (1849-1936), kenndi músum að leita matar þegar bjöllu var hringt. Mýs af fyrstu kynslóð lærðu ekki að tengja bjölluhljóðið mat fyrr en eftir um 300 til- 110
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.