Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 28

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 28
skinnungum, þ.á m. nashyrningum. Því var dregin sú ályktun að Smilodon, jafnt sem minni sverðkettir, hafi aðallega étið mammúta og önnur ranadýr (Rawn-Schatz- ingerl992). Veiðar á mammútum hafa ekki verið áhættulausar, jafnvel þótt um unga bráð hafi verið að ræða. Sverðkötturinn þurfti að geta lagt að velli stóra bráð (e.t.v. 1-2 tonn) án þess að láta sjálfur lífið eða skaðast alvarlega. Þar hefur hin mikla þyngd hans og feikilegu tennur komið að góðum notum. Menn hafa löngum velt vöngum yfir því hvernig sverðkettir beittu þessum stóru tönnum. Vinsælasta hugmyndin fram að þessu hefur verið sú að þeir hafi notað þær til að stinga eða skera dýrið í hálsinn eða kviðinn. Kettirnir höfðu sérstaka vöðva sem festir voru aftan í höfuðkúpuna og gerðu þeim kleift að þrýsta höfðinu af krafti niður á við og reka þannig tennurnar djúpt í bráðina. Aðeins var hægt að beita tönnun- um að fullu ef kjafturinn var vel opinn. Því gátu kettirnir glennt ginið allt að 95-120° (2. mynd). Nýleg athugun (Akersten 1985) leiddi í ljós að líklega notaði Smilodon neðri kjálkann sem ankeri til að reka tennurnar á kaf, líklega í kvið bráðar, og á þann hátt flá stykki úr bráðinni (7. mynd). Tennurnar þoldu mikið álag að framan og aftan en ekki frá hliðunum. Því var mjög áhættusamt að beita þeim á háls, fullan af vöðvum, sinum og beinum, auk þess sem bráðin var á hreyfingu. Fáar þeirra sverðtanna sem hafa fundist hafa brotnað meðan dýrið var lifandi. Þær bera einnig mjög fá merki slits. Þetta gæti bent til þess að þeim hafi aðeins verið beitt þar sem bráðin var veikust fyrir. Veiðar sverðkatta kunna að hafa farið fram á eftirfarandi hátt: Kattardýrið bíður eftir því að einn af yngri mammútunum rölti svolítið í burtu frá hjörð- inni. Það dylst í gróðrinum og læðist að bráðinni, eins nálægt og mögulegt er. Skyndilega stekkur kötturinn á unga mamm- útinn og notar þyngd sína og hraða til að velta óviðbúinni bráðinni um koll. Hann keyrir síðan tennurnar á kaf í kvið mammúts- ins og rífur úr honum stykki, en við það skerast margar æðar í sundur. Næst dregur sverðkötturinn deyjandi skepnuna í burtu eða bíður eftir að henni blæði út. Ef móðirin eða aðrir mammútar í flokknum koma til hjálpar gæti hann þurft að halda sig til hlés þar til þeir yfirgef a hinn dauða eða deyjandi unga. Bein útdauðra dýra geta gefið vísbend- ingar um ýmislegt. T.d. má komast að ýmsu um lífshætti þeirra. Mörg afmynduð og sködduð bein úr Smilodon hafa fundist. Mörg þeirra bera þess merki að þau hafi gróið, jafnvel þótt það hafi tekið marga mánuði, og dýrið sjálft hafi ekki haft möguleika til veiða. Eina vonin fyrir svona skaddað dýr að lifa af er að einhver færi því mat eða það fái að éta af bráð sem annað dýr fellir. Þetta bendir til þess að Smilodon hafi lifað í flokkum lfkt og ljón gera nú á tímum (Mestel 1993). Fundir á sködduðum og síðar grónum beinum Homotherium eru mjög fáir. Það bendir til þess að sverðkettir hafi frekar veitt einir síns liðs og aðeins farið um í hópum, sem líklega samanstóðu af móður og ungum hennar, ekki ósvipað og hlébarðar gera á okkar tímum. Því átti sá Homotherium sem var skaddaður og ekki gat veitt sjálfur litla eða enga möguleika á að lifa af (Rawn- Schatzinger 1992). ¦ HEIMILDIR Akersten, W.A. 1985. Canine function in Smilodon. Contr. Sci. Los Angeles 356. 1-22. Anyonge, W. 1993. Body mass in large extant and extinct carnivores. Journal of Zoology, London. 231. 339-350. Anyonge, W. 1996. Locomotor behaviour in Plio-Pleistocæn sabre-tooth cats: a bio- mechanical analysis. Journal of Zoology, Lon- don. 238. 395-413. Carroll, R.L. 1988. Vertebrate Paleontology and Evolution. W.H. Freeman and Company, New York. 698 bls. Dybka, 1989. Machairodus sp. from the Lower Pliocæn bone brechia of Wese (Poland). Acta Palaeontologica Polonica 35. 77-83. Gingerich, P.D. 1977. Patterns of Evolution in the Mammalian fossil record. I: Patterns of 92
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.