Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 38

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 38
1. tafla. Dreifing kolefnis -14 og C-14 remma, A'. HlutiC-14forðans Hlutfallsleg C-14 remma Andrúmsloft Gróður á landi Yfírborðssjór Djúpsjór 1,4% 3,4% 1,3% 93% 100% 100% 95% 84% síðar vegna ofangreindrar hægrar blöndun- ar kolsýru milli andrúmslofts og yfirborðs- sjávar. Flestar skeljar lifa á grunnsævi þar sem blöndun er ör. Geislakolsremman í þessu vel blandaða yfirborðslagi er nánast hin sama í öllum heimshöfum ef undan eru skilín svæði þar sem C-14 snauðari djúpsjór streymir upp á yfirborðið. Þetta gerist ekki í Norður- Atlantshafi og verður því ekki rætt frekar hér. Geislakol skeljanna er í formi karbónats og helst það einangrað þar á sama hátt og í lífrænum vef plantna. C-14 remma ungra skelja er hinsvegar ekki sú sama og í samtímagróðri á landi, því þær lifa (flestar) í yfirborðssjó þar sem leiðrétt C-14 remma (A') er 5% lægri en í andrúmsloftinu. Sé kvörðunarferill árhringja notaður til að finna aldur skelja virðast þær því vera um 400 árum eldri en landgróður frá sama tíma. Breytingar í C-14 remmu karbónats í yfirborðslagi hafsins eru ekki alveg í takt við flökt geislakols í andrúmsloftínu, eins og að ofan var getið. Eigi að finna aldur skelja með fullri nákvæmni verður að ákvarða vaxtar- skeiðið með sérstökum kvörðunarferli, sem má reikna út frá C-14 remmu árhringja með því að taka tillit til þeirrar seinkunar sem samskipti milli lofts og sjávar valda (Stuiver og Braziunas 1993). Áður var kvörðunar- ferill trjáa notaður en 400 árum bætt við aldurinn vegna „aldurs yfirborðssjávar", eins og venjulega er sagt, því geislakol dofnar um 5% á 400 árum. Orðalag af þessu tagi er villandi því erfitt er að skilgreina „aldur sjávar". ¦ NAKVÆMNI ALDURSGREININGAR MEÐ KOLEFNI-14 Á síðari árum hefur allmikil vinna verið lögð í að kanna hversu áreiðanlegar niðurstöður einstakra aldursgreiningarstofa eru. í því skyni hafa verið skipulagðar þrjár umfangs- miklar samanburðarmælingar sem fólust í því að 8-15 sýni af ýmsum gerðum voru send til þátttakenda. 011 sýni hverrar gerðar voru eins, þ.e. með sömu C-14 remmu, og meðal þeirra voru nokkur tvísýni, en það eru sýni af sömu gerð og með sömu C-14 remmu, til að kanna samkvæmni mælinganna hjá hverri stofu. Sagt er frá meginniður- stöðunum í Árbók Hins íslenska fornleifa- félags (Páll Theodórsson 1992). Þessar mælingar hafa sýnt að hluti aldursgreiningarstofanna vanmetur óvissu mælinga sinna. Kerfisbundin skekkja er ekki óalgeng og veldur hún í nokkrum tilvikum 100 til 200 ára skekkju í öllum mæliniður- stöðum viðkomandi stofa. I grein um fyrstu samanburðarmælingarnar, sem 20 valdar stofur tóku þátt í, segir að tryggara sé að miða óvissu þorra stofanna við tvöfalt það gildi sem upp er gefið og að varfærnislega skuli túlka tímamismun sem sé minni en 200 ár (International Study Group 1982). Nokkrum árum síðar var gerð umfangsmeiri samanburðarrannsókn, með þátttöku liðlega 50 stofa, og staðfesti hún fyrri niðurstöður. Framangreint vanmat á óvissu aldurs- greininga og kerfisbundin skekkja hjá all- mörgum stofum sem nú hefur komið skýrt í ljós skapar óvissu og efasemdir hjá við- skiptavinum stofanna. Um árangur nokkurra stofa ríkír þó engin óvissa. Sex aldursgrein- ingarstofur, sem allar hafa lagt sinn skerf 102
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.