Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 45

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 45
ÖRNÓLFUR THORLACIUS ¦<<$Hfc Þróun tegundanna h Tilraun til samantektar á hugmyndum manna fyrr og nú I lokakafla þessarar samantektar um hugmyndir manna um þróun tegund- anna verður reynt að bregða Ijósi á sögu þróunarkenningarinnar á þeirri öld sem senn er á enda, frá því að vísindaheimurinn uppgötvaði braut- ryðjandastörf Mendels í erfðafrœði til kenninga um samfellda þróun eða slitrótt jafnvœgi. ¦ ERFÐAFRÆÐI OG ÞRÓUN Erfdalögmál Mendels A nítjándu öld töldu flestir líffræðingar, ef þeir þá leiddu hugann að erfðum, að ein- kenni foreldra blönduðust í afkomendunum og yrðu ekki aftur einangruð úr blöndunni. Bæheimskur munkur, Gregor Johann Mendel (1822-1884), leiddi rök að því að ýmis einkenni plantna, svo sem litur blóma eða litur og lögun fræja, ráðist af erfða- þáttum er berast óbreyttir í kynfrumum milli Örnólfur Thorlacius (f. 1931) lauk fil.kand.-prófi í líffræði og efnafræði frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð 1958. Hann var kennari við Mennta- skólann í Reykjavík 1960-1967, Menntaskólann við Hamrahlíð 1967-1980 og rektor þess skóla 1980-1995. Samhliða kennslustörfum hefur Örn- ólfur samið kennslubækur og hann hafði um árabil umsjón með fræðsluþátlum um náttúrufræði í útvarpi og sjónvarpi. Hann var um skeið ritstjóri Náttúrufræðingsins. Náttúrufræðingurinn 69 (2), bls. 109-123, 2000. 3. hluti kynslóða. Mendel var háskólagenginn stærðfræðingur og setti fram tölfræðileg lfkindi fyrir því hvernig erfðaþættirnir, sem nú eru kallaðir gen, birtust í afkomendum eftir tiltekna kynblöndun. Rannsóknir Mendels, sem hann rakti í fyrirlestri 1865 og birti á prenti næsta ár, vöktu ekki athygli samtímamanna hans. En árið 1900, 16 árum eftir andlát Mendels og 34 árum eftir að rit hans birtist, komust þrír evrópskir grasafræðingar - hver öðrum óháð - að sömu niðurstöðu og hann. Síðan hefur braut- ryðjandastarf Mendels verið í heiðri haft, og löngu er Ijóst að erfðalögmálin sem hann leiddi fram gilda jafnt um dýr og plöntur og í grundvallaratriðum lfka um allar örverur. Stökkbreytingar Mendel gekk út frá því að erfðaþættirnir erfðust óbreyttir milli kynslóða, svo rann- sóknir hans renndu engum stoðum undir kenningar um þróun. Hugo de Vries (1848- 1935), hollenskur grasafræðingur og einn þeirra þriggja sem „enduruppgötvuðu" Iög- mál Mendels um síðustu aldamót, tók eftir arfgengum breytingum sem annað veifið og fyrirvaralaust komu fram í stofnum plantn- anna er hann ræktaði. Hann gaf þessum breytingum heitið mutation, sem útleggst stökkbreyting, og taldi að um væri að ræða upphafið að myndun nýrra tegunda. Þær breytingar sem de Vries greindi tóku til fjölda gena samtímis. Flestar stökk- 109
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.