Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 14

Náttúrufræðingurinn - 01.03.2000, Blaðsíða 14
mann dönsku sjókortastofnunarinnar. I þessu merka riti er að finna hafnartíma helstu hafna á landinu en engar flóðtöflur. I síðara leiðbeiningarriti fyrir farmenn (Den islandske Lods, 2. bindi, Khöfn 1898) er auk hafnartíma fjölmargra staða birt flóðtafla fyrir einn stað, Stykkishólm. Sú tafla sýnir flóðtíma dagsins eftir hágöngutíma tungls, fyrir hverja heila stund í hágöngutíma. ¦ töflur kommandörs HAMMERS Flóðtöflur fyrir ísland, með nútímasniði, munu fyrst hafa birst í íslandsalmanakinu 1904, þ.e. í Almanaki Háskólans og þá um leið í Almanaki Þjóðvinafélagsins. Töflurnar voru tvær og var önnur þeirra spá um árdegisháflóð í Reykjavík árið um kring en hin taflan sýndi mismun á flóðtíma í Reykjavík og 42 stöðum öðrum kringum landið. Um þessar nýju töflur segir svo í almanakinu: „Yfirmaðurinn á varðskipinu við Island 1902 hefir samið og skýrt frá heimildar- atriðum þeim, sem töflur þessar fela í sér. Þau eru samin aðallega eftir athugunum, sem íslenskir athugarar gerðu sama árið á þessum stöðum." Þessi klausa fylgir flóðtöflum almanaksins allt fram til ársins 1923. Ef ekki væri við aðrar heimildir að styðjast, værum við næsta ófróð um það hvernig þessar töflur voru reiknaðar. En Þjóðvinafélagsalmanakið fyrir árið 1904 geymir, auk flóðtöflunnar fyrir 1904, sérstaka skrá yfir háflóð í Reykjavík 1903 sem nær yfir síðustu mánuði þess árs. Skráin er sögð eftir „kommandör R.G. Ham- mer" og eins og lesandinn rennir sjálfsagt grun í er það einmitt yfirmaðurinn sem fyrr er getið. Svo heppilega vill til að varðveist hefur greinargóð skýrsla sem Hammer skip- herra sendi danska flotamálaráðuneytinu 5. mars 1902. Þessi skýrsla lýsir mælingum sem Hammer stjórnaði við Islandsstrendur árið 1901, útreikningum hans og niðurstöðum. Fer ekki á milli mála að þetta er sá grunnur sem fyrstu flóðaspár almanaksins voru reistar á. Skulu nú rakin nokkur atriði úr skýrslu Ham- mers. Skonnortan Díana, sem Hammer stjórn- aði, kom til íslands hinn 16. júní 1901 og var hér við land til 8. september, aðallega við dýptarmælingar en einnig við mælingar á sjávarstöðu. Síðarnefndu mælingarnar fóru fram samfellt frá 25. júní til 9. ágúst, í 45 daga. Settur var upp sjávarstöðumælir við endann á Zimsensbryggju í Reykjavík og lesið af mælinum á klukkustundarfresti. A daginn sá skrifstofumaður hjá Zimsen um aflesturinn en á nóttunni næturvörður lögreglunnar í Reykjavík. Hammer vann síðan úr mælingum þessum og setti niður- stöðurnar fram í töflum og línuritum. Ekki er rúm til að rekja allar niðurstöður Hammers hér og verður því aðeins stiklað á stóru. Hið fyrsta sem Hammer gerði var að ákvarða hafnartíma Reykjavíkur. Niður- staðan, 4 stundir og 58 mínútur, var í góðu samræmi við eldri mælingar en mun ná- kvæmari. Við samanburð á tíma háflóðs og háfjöru í Reykjavík þóttist Hammer sjá að fjaran væri því sem næst mitt á milli flóðanna á undan og eftir. Þá gerði Hammer töflur sem sýndu hvernig finna mætti flóðtímann þegar tungl væri hvorki fullt né nýtt heldur einhvers staðar þar á milli og áhrif tungls og sólar því misverkandi. Þetta olli fráviki frá hafnar- tímanum um allt að 35 mínútur í aðra áttina og 55 mínútur í hina, frá +35 mín. til -55 mín. samkvæmt útreikningum Hammers. í þriðja lagi reiknaði Hammer út töflu sem sýndi hvaða áhrif mismunandi fjarlægð tungls hefði á flóðtímann. Þar var um að ræða leiðréttingu á bilinu frá +22 mín. til -25 mín. Loks setti Hammer upp töflu um mismun flóðtíma í Reykjavík og 37 öðrum stöðum á landinu. Þar studdist hann yfirleitt ekki við eigin mælingarheldureldri upplýsingar sem hann taldi misjafnlega áreiðanlegar. Þó segir hann frá eigin athugunum í Hafnarfirði og telur sig hafa fundið 50 mínútna mun á flóðtíma þar og í Reykjavík. Sætir það nokkurri furðu, því að sú tala er fjarri lagi; munurinn er ekki umtalsverður. Þessi tafla Hammers er alls ekki sama taflan og sú sem síðan birtist í almanakinu 1904. Bendir það til 78
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.