Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1969, Síða 39

Náttúrufræðingurinn - 1969, Síða 39
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 143 þykkari og þéttari sem jarðlögin eru, sem vatnið seitlar í gegnum, því betur síast það. Fíngerður sandur og mold síar vel, gróiur jarð- vegur, eins og möl og urðir, sía illa. Holótt og sprungin jarðlög, eins og víða er í hraunum sía lítið eða ekkert. Þar getur vatnið oft streymt hindrunarlaust í gegn og hreinsast lítið, þó að það renni langar leiðir. í grennd við sorpleiðslur og hauga verður jarðvatnið meira og minna mengað gerlum. Hversu langt sú smitun berst með jarðvatninu, fer eftir síunarhæfni jarðlaganna. Jarðvatn, sem náð hefur að síast vel í jarðlögunum, getur orðið nær gerlalaust. Það er slíkt vatn, sem fæst úr uppsprettum, sem koma djúpt úr jörðu, og það er þetta vatn, sem fæst úr djúpum brunnum og djúpum borholum. Sjór er mjög misjafnlega gerlaríkur. í útliöfunum er gerlafjöld- inn víðast hvar lágur, en nær landi er hann hærri, mestur þar sem gætir frárennslis frá bæjum eða iðjuverum. Það er augljóst af því, sem hér liefur verið sagt, að rotnunargerlar þeir, sem oft finnast í vatni, eru komnir úr jarðveginum, eða frá úrgangsefnum manna eða dýra. Með vatninu geta þessir rotnunar- gerlar borizt í matvælin, og séu skilyrðin þar góð, fjölgar gerlunum óðfluga og matvælin spillast. En það eru ekki aðeins rotnunargerlar, sem berast eftir þessari leið, og það eru ekki aðeins rotnunargerlarnir, sem varast þarf í vatninu. Þar geta verið aðrar tegundir gerla, teg- undir, sem ekki orsaka rotnun i matvælum, heldur valda sjúkdómum í mönnum eða dýrum. Þess háttar gerla nefnum við sýkla. Af þeim mikla fjölda gerla, sem við þekkjum, eru það aðeins fáar tegundir, er orsakað geta sjúkdóma á öðrum lífverum, þ. e. fæstir gerlanna eru sýklar. Sjúkdómar af völdum sýkla eru flestir næmir, þ. e. þeir berast frá einum einstaklingi til annars, frá manni til manns, frá dýri til dýrs, eða frá dýri til manns. Leiðirnar, sem sýklarnir berast eftir, eru margvíslegar og tiltölulega fáir sýklar berast með vatni. Sýklar eru mjög misjafnlega lífseigir og fáar tegundir geta haldið lífi í langan tíma í vatninu. Er það aðallega einn flokkur sýkla, sem þarna kemur til greina, en það eru iðrasýklarnir. Draga þeir nafn af aðalheimkynnum sínum, en það eru iður eða þarmar manna og blóðheitra dýra. Af þessum flokki er hinn illræmdi taugaveikisýkill, Eberthella typhosa (eða Salmonella typhosa), ennfremur svokallaður taugaveikibróðir, Salmonella paratyphi, og heill hópur svonefndra
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.