Samvinnan - 01.04.1969, Side 20

vextimum til aiuikins fjármagns
á fyr-ra -tím-abilinu, en að-eins
15 af hundraði á því seinma.
Því er ljóst, að það er ekki fjár-
magnið, sem h-efur aukið hraða
hagþróunairinnajr.
í ljós kemur, >að aukin ha-g-
þróun á fyrst og fremst rætur
sínar að rekja til stóraukinnar
fraimleiðni. Á fyrr-i hlufta uld'ajr-
innar jókst framleiðni á vinnu-
.tfimia. um 1,6 af hundraði á ári
að meðaltali, en á seinni hl-ut-
lanum -um 2,7 af hundraði. Því
er nauðsyn-legt að kanna hvað
hefux iaukið framleiðnina.
Niðurstað'an verður sú, að
aukin menmtuni sé langþýðing-
armest. Denison telur, að
menntunin hafi ráðið 11 af
hundraði af hagþróuninni fyrri
hluta aldarimnar, en 23 af
hundraði á árumum 1929 til
1957, en jaf-mframt vaxið stór-
lega allra síðustu- árin.
í framhaldi af þessum niður-
stöðum hafa verið gerðar ýms-
ar tölulegar athuganir og
m-enntakerfi þjóða borin sam-
an.
í ljós kemur, m-eðal annars,
-að árið 1966 voru í Bandaríkj-
unurn 43 áf hundruði unglinga
á aldrinum 20 til 24 ára við
framhaldsnám í háskólum eða
samsvarandi skó-lum, í Rúss-
landi 24 af hundraði, í Kanada
22,5 af hundraði, í Fr-akklandi
16 af hundraði, í J-apan 13,5 af
hundraði, í Sviþjóð 11 af
hundraði og síðan minna, t. d.
í Bretlandi aðeins 4,8 af hundr-
aði, og telja ýmsir það megin-
ástæðuna fyrir litlum hagvexti
þeirrar þjóðar.
Árið 1967 útskriíuðust i
Efmahagsbandalagslöndunum
101 þús. unglingar frá æðri
skólum, en í Bandaríkjunum
450 þús. Fólksfjöldi er þó mjög
áþekk-ur.
Þannig mætti len-gi nefna
tölur, sem varp-a ljósi á þekk-
ingarbyltinguna. Þær sýna, að
bezta fjárf-estingin er í mann-
inum sjálfum, aukinni þekk-
ingu hans og hæfni.
HVAR STÖNDUM VIÐ
ÍSLENDINGAR?
Haf-t var eftir sænska
menntamálaráðherramun síð-
astliðið vor þegar hann heim-
sótti ísland, að Svíar útskrif-
uðu álíka marga með stúdents-
próf eða þess háttar menntun
og við íslendingar með lands-
próf. Svíar mun-u hafa orðið
fyrsti-r Evrópuþjóðanna til þess
að ummóta sitt menntakerfi,
enda eru þeir eina Evrópuríkið,
sem samkvæmt afar a-thyglis-
verðri könnun Hudson-stofn-
'unarinnar í Bandaríkjiunum
ætti að komas't í flokk hinnia
hæst þróuðu iðnaðairríkjia í
kringum árið 2000.
Við íslendimgar munum að
öllum líkin-dum vera orðnir á
meðal hinna síðustu í menn-ta-
málum. Staðreyn-din er sú, að
við berumst óðfluga að feigða-r-
ósi að þessu leyti. í því sam-
bandi er n-auðsynlegt að líta á
tv-ennt.
Að öllum líkindum miun
fjöldi íunglinga, s-em í skólum er
á skyldunámsaldri, vera nokkru
meiri -en hjá mörgum öðr-um
þjóðum. Síðan lækkar fjöldi
umglimga við nám hins vegar
mjög onikið. Samkvæmt at-
hyglisverðum upplýsingum,
sem menntamálaráðuneytið
hefur látið tak-a sam'an, er talið
að 17 af hun-dr-aði unglinga á
'aldrinum 20—24 ára séu við
einhvers konar nám. Þessi tala
er þó ekki sambær-ileg við töl-
ur-niar -að framan, fyrir Banda-
ríkin, Frakkland, Svíþjóð og
fleiri þjóði-r. Þar er aðeins -um
a-ð ræða fjölda nemenda í há-
skólum og öðr-u-m skólum, sem
veita svipaða menmtun. Hjá
okkur mu-n hins vegar vera
m-eðtalið hvers kon-ar nám,
jafnvel námskeið. Mig grunar
að samsvarandi fjöldi hjá okk-
ur muni vera -töluvert minni en
í Svíþjóð.
Alvarlegra er þó hitt atriðið,
-sem verður -að hafa í huga. Hjá
þeirn þjóðum, sem fr-emst
stamda, ein-s og t. d. Barnda-
-ríkjamönnum og Svíum, hefur
orðið algjör breyting á
kennsluháttum. í fl-estum skól-
um hér á landi hef-ur hins veg-
ar orðið lítil sem en-gin breyt-
in-g á tveimur áratugum. Ke-nnt
e-r sama mámisefnið og á sama
hátt. Þó eru nú gerðar nokkrar
m-erkar tilraunir á þessu sviði,
sem við skulum vona að takist.
Engum tíma má þó glata. Það
getur tekið áratug að endur-
heimta það se-m tapazt hefur.
HÁSKÓLI ÍSLANDS
Þetta átti fyrst og f-remst að
v-era -grein um Háskóla íslands,
æðri menn-tun og íslenzka
framtíð. Ég hef orðið nokkuð
l'angorður u-m undir-stöðuiatrið-
in og samanburð við aðrar
þjóðir. Staðreyndin er vitan-
lega sú, að æðri menmtunin er
nátengd því, sem á undan er
komið, og kerfinu í h-eild. Hún
byggir að öll-u leytl á þeim
grunni, sem lagð-ur hefur ve-rið.
Æðri menntun okkar íslend-
inga -er fyrst og fremst við Há-
s-kóla íslands, og hann verður
spegilmynd -af því ástandi, sem
hér rí'kir, ekki aðeins á sviði
æðri menntunar, heldur í
menntakerfinu í h-eild.
Háskóli íslands verður bráð-
um sextíu ára. Stofnun h-ans
var stórt áta-k. Síðan haf-a
átökin verið lí-til og fá. Hann
býr en-nþá við svipaða s-tjórn og
hann gerði í upphafi. Þar eru
að vísu ý-m'si-r einstaklingar,
sem vilja breytingar og skilja
nauðsyn þeirra, en þeirn er
lialdið niðri af gömlum mönn-
um, sem hafa staðn-að og skilja
ekki þá þjóðfélagsbyltingu, sem
orðið hefur.
Á sviði tækni og vísinda ber
hæsit s-tofnun Raunvísinda-
stofnunar háskólans fyrir fáu-m
árum. Vafasamt er þó, að hún
væri enn komin á fót, ef
B-a-ndaríkj amenn hefðu ek-ki
gefið 5 milljónir króna til
þeirrar stofmumar í upphafi.
Með hörmungum og harm-
kvælum hefur -tekizt að koma
á fót vís-i að náttúrufræði-
kennslu, -en fræðslu í umdir-
stöðuatriðum vísinda og verk-
fræði hefur verið lítið eða ekk-
ert breytt áratugum saman.
ÆÐRI MENNTUN —
ÍSLENZK FRAMTÍÐ
Sjálfstæðisbarátta okkar ís-
1-endinga beinist n-ú fyrst og
fremst að því -að finna okkar
sess í heimi framtíðarinnar.
Það verður gjörbreyttur heim-
ur frá þeim, sem við höfum
hingað til þekkt. Þar viljum
við íslendingar ekki vera nein
hjáleiga. Við viljum vera sjálf-
stæð þjóð með viðunandi lífs-
kjör.
í þessu skyni e-r okkur lífs-
n-auðsyn að stórauka fjárfest-
ingu okkar í -einistaklingnum,
menntun hans og þekkimgu.
Þetta á raunar ekki aðeins við
um vísindamanminn og verk-
fræðinginn, heldur ein-nig um
bóndann og verkam'anninn,
þótt ekki feti þeir nauðsynlega
háskólabrautima. Því verður að
endurskoða menmtakerfið allt
frá rótum og síðast en e-kki
sízt Háskóla íslands og æðri
menntun. Þeim 300 milljón-u-m
króna, sem -undanfarin ár hef-
ur verið varið í nýjar banka-
bygginga-r, h-efði betur verið
ráðstafað á sviði menmtumar.
Það hefði verið ólíkt betri fjár-
festing fyrir íslenzku þjóðina
og framtíð hennar.
Háskólinn á ómetanlegu
hlutverki að gegn-a í okkar
framtíð, en hann verður að
breytast með breyttum tímum.
Ekki er það æ-tlun mín að
leggja f-ram tillögur í því sam-
bandi. Við skulum vona, að há-
skól-amiefnd sú, sem nú starfar,
geri það á -raunhæfan og
myndarlegan hátt.
Steingrímur Hermannsson.
20