Samvinnan - 01.04.1969, Qupperneq 56

Sigurður A. Magnússon
Þegatr þettia er skrifað í öndverðum marzmáinuði hafa leikhúsin
tvö í Reykj'avík frumsýmt samtals níu verkefni á vetrimum, Þjóð-
leikhúsið fimm og Leikfélag Reykjavikur fjögur. Þrjú af verk-
efnuim Þjóðleikhússins höfðu verið sýnd hér áður, „Deleríum
búbónis“ í Iðnó, „Candida" af leikflokknum Sex í bíl og „Hun-
angsilmur“ á Litla sviðinu í Lindatrbæ vorið 1967. Þá varð að
hætta sýninguim á síðasttalda varkefninu vegna veikinda Helgu
heitinnair Valtýsdóttur, en í haust tók Þóra Friðriiksdóttir við
hlutverki hennar, og hlaut sýningin góðar viðtökur á stóra svið-
inu, enda vel til hennar vandað og verkið fróðlegt viðkynningar,
þétt í sér, fyndið og blæbrigðaríkt. Mest kvað lað þeim Bessa
Bjairnasyni í hlutverki Smiths, hins ölkæna og eineygða kvenna-
bósa, sem viar bráðsnjöll túlkuin, og Brynju Benediktsdóttur í
aðaihlutverkinu, Jo, sem hún túlkaöi af næmum sikilningi og
ungæðislegum þokka. Var það tvímælalaust henmar stærsti leik-
sigur til þessa.
Sviðseitniingu „Hunan!gsilms“ höfðu á henúi tveir Bretar, Briian
Murphy leikstjóri og Una Collins leikmyndarhöfundur, sem bæði
hafa inuimið og starfað í Theatre Workshop í Lundúnum hjá Joan
Lititlewood, sem uppgötvaði höfundinn, Shelagh Delaney, 19 ára
gamla verksmiðjustúlku, og setti verkið fyrst á svið, enda sveif
andi Littlewoods yfir vötnunum í sýningu Þjóðleikhússins, og
ekkert memia igott um það að segja. Hinsvegar var æfingatími
einsog oft endrianær af alltof skornum skammti, sem kom verst
niður á nýliðanum í sýningunini, Þóru Friðiriksdóttur, en eigi að
síður skilaði hún hlutverki móðurinnar mjög sómíasamlega.
Sýningairnar á „Deleríum búbónis“ og „Candidu“ orkuðu miklu
meira tvímælis. Það var nánast óskiljamleg ráðstöfun að velja
fyrnnefnda verkið til jólasýningar Þjóðleikhússins, þvi bæði er
verkið ákaflega tiímiabundið og umræða þess meira og minna
„úrelt“, og eins skortir mikið á tað andagift þess eða leikrænir
kostir fái réttlætt valið. Leikstjóriinn, Benedikt Ánnason, reyndi
að visu að berja í bresti textans með því að búa sýningunni glæsi-
legain ytri búning með huigvitsamlegri beitingu ljósa, hljómsveit
á baksviði, dansatriðum og látbragðsleik, sem allt varð óneitan-
lega til upplífgunar, en þessi aðferð varð samt til að draga fram
og undirstrika bresti verksims og amdlega fátækt textans. Tónlist
Jóns Múla Árnasonar stóð hinsvegar fyrir sínu og naut sín vel
í útfærslu Magnúsar Ingimarssonar. Af leikendum voru þau
Armar Jónsson og Sigríður Þorvaldsdóttir minnisverðust í hlut-
verkum ungmeninanna, en sjálf ádeila verksins fór að mestu í
vaskimm.
Vialið á „Candidu“ Bernards Shaws verður vairla skýrt með
öðrum ihætti en þeim, að Gumnar Eyjólfsson hafi fengið frjálsair
hendur um verkefni til sviðsetningar og gripið til „Candidu“ sem
hann þekkti vel frá fyrri tíð, þegair hann fór þar með stórt hlut-
verk. Slíkir persónulegir duttlungar í verkefnavali eru satt að
segja ekki vænlegiir til 'að efla gengi Þjóðleikhússins, enda hefur
vegur þess sjaldan verið minni en á þes-sum nítjánda vétri
staríseminmar. Er það vissulega mikið íhuguniairefni, að óska-
barni þjóðarinnar á leiklistarsviðinu skuli ekki hafa skilað lengra
áleiðis í listrænu tilllti eftir tveggja áratuga viðleitni, og mundi
að ég hygg óvíða í menningarlöndum vera umað við leikhússtjóm
sem sýnt hefði jafnlaklegan áraugur. Það verður ljósara með
hverju áriinu sem líður, að gerbreyta þarf um stefnu í Þjóðleik-
húsinu o-g skipta þar um forsvarsmemn hið bráðasta, ef stofnun-
in á ekki að koðna miður og verða algert viðuindur í me-nninigar-
efnum.
Amnairs er það um sýningunia á „Candidu" að segja, að hún olli
engum hræringum á eirnn veg eða annan, var rétt í meðallagi að
því er frammistöðu leikenda varðaði og vakti tæpast ferskan
áhuga á verki Shaws, sem aið vísu er ekker.t snilldiarverk, en býr
yfi'r ákveðnum þokka og heiðarleik, sem heldur í því lífinu framá
þennan dag.
Hin tvö verkefni Þjóðleikhússins voru afturámóti ný íslenzk-
um leikhúsgestum, en hlutu ákaflega misjöfn örlög. „Fyrirheitið"
eftir rússneska höfundinn Aleksei Arbúzov er hugþekkt verk og
haglega samið, rekur ö-rlög þriggja vina, stúlku og tveggja karl-
manna, á bakgrunni þeirra hörmunga sem náleg-a þriiggja ára
-umsátuir Þjóðverja um Lenímgrad í seinni heimsstyrjöld leiddi
yfir borgarbúa. Yfir leiknum hvílir Ijóðræmn og angurvær blær,
en imeginimmtak hams eru hin skaðvænu áhrif tímans á líf og
tilfimnimgair hverrar manneskju. „Fyrirheitið“ var fyrsta verkefni
Eyvinds Erlendssonar á fjölum Þjóðleikhússims og sennilega réð
hann sjálfiur vali verkefnis, enda am-nar þýðenda. Fól h'ann hlut-
verk leiksins lit-t reyndum leikuruim, sem megnuðu ekki að b-era
uppi heila sýningu, nema Arnar Jónsson: hann -túlkaði hlutverk
Leonídiks með sönnum ágætum. Sýni-n-gin galt þess ennfremur,
að fy-rsti þáttur v-air í rangri tóntegund, sem torveldaði rnjög
eðlilega tjáningu og viðbrögð leikenda og rauf Samhengi sýmimg-
arimnar. Þó mar.gt væri vel um ver-kið og sumit í sýningunmi
athygli'svert, hlaiut hún mjög dræmia aðsó'kn og hv-arf af fjölum-
um eftir fimm 'kvöld. Var hún enn eitt hryggilegt dæmi um
handahófskennt og fyrirhyggjulaust verk-efniaval leikhússins,
Hákon Waage, Arnar Jónsson og Þórunn Magnúsdóttir í
„Fyrirheitinu".
Þóra Friöriksdóttir, Brynja Benediktsdóttir og Bessi Bjarna-
son í „Hunangsilmi",
56