Vikan

Tölublað

Vikan - 23.09.1965, Blaðsíða 22

Vikan - 23.09.1965, Blaðsíða 22
ast um aS jörðin sé þarna ennþó, og þeir ekki ennþá a8 fullu sam- einaSir guði ( himnasal fyrir hlaupa- gleði sína. Litla f imm ára hnótan sem geng- ur næst á eftir pólitíinu er reynd- ar engill, en ekki af vaengjaættinni heldur hinni sem er miklu geðþekk- ari. Hún sveiflar priki ( hringi og ber fæturna hátt eins og dáti f kongens hær. Á eftir henni koma tvær raðir af meyjum, á aldrinum fimmtán til sextón ára. Þær bera há kasskeiti spennt undir kverk, stutfpils og létt stfgvél sem auglýsa form fótarins. Það eru þær sem flagga meS hvítt híalín. Þær hafa sama guSlega inn- blósturinn í kroppnum og hestarn- ir, svo að æruverðugar frúr bæjar- ins lenda í streði með menn sfna sem að sjálfsögðu eru algjörlega afvopnaðir gagnvart slíkum nátt- úrusjarma. Síðan koma tvær stórar lúðra- sveitir. ( þeirri sem fyrr gengur, eru börn undir tíu ára aldri, en ( þeirri síðari allt að sextán ára. ( miðri fylkingu gengur stjórinn, full- orðinn maður með skrautlegt prik í hendi og skartbúinn á átjándu aldar hermannavísu. Undir húfu- skyggninu brennur stolt sem eng- um er léð utan þeim sem æskan hrein hefur valið sinn foringja. Flokkurinn sveigir af aðalgöt- unni, niður á ráðhústorgið við sjó- inn. Borgin dunar af hornagný og fólkið sem er f þann veginn að hætta vinnu sinni við reiknivélar, skóflur eða hefilbekki, rennur 68- ara á hljóðið eins og fé á smalans hó. Ráðhús Osióborgar stendur við sjávarsíSuna og horfir yfir höfnina, á sjómennina koma að með afla sinn og verzlunarflota landsins leggja í ferðir um öll heimsins höf. HúsiS er stolt og stflhreint, — minn- ir þó töluvert á tilsvör Hákonar konungs f stríSinu og vitnar um norska umbyggingu frá sterkri fornmenningu til nútíma glans- og glæsimenningar. Turnar þess rísa til himins eins og draumar um mikla framtfS, byggSir á magn- þrunginni reynslu í fortíS. Á tröppum þessa húss, milli höggmynda Péturs, Páls, Straums af jógfnum verksins, völdu lúður- þeytarar æskunnar sér stöðu. Þau léku og sungu fyrir mig sfna barns- legu gleðisöngva. Þeir endurgullu í fornum múrum Akerhus-virkisins sem er frá fjórtándu öld, og breiddu sig um borgina inn í hjörtu þús- unda. Furuklædd fjöll sendu lengi á millum sín óminn af viðlaginu: „Det er solvejr og vár í mit sinn". Þannig tók Osló á móti mér. Það er ætíS meS hólfum hug, ef ég ónóSa fró vinnu sinni þá menn í þessum heimi sem dag og nótt sitja yfir samsetningu dýrðarverka fyrir börn eða fullorðna. Þvf er þaS alltaf meS dálitlu samvizku- biti að ég hringi síma eða dyra- bjöllu slíks manns. — Hver veit; hefði ég látið hann í friði, þá hefði hann ef til vill fundið einmitt þann sannleik sem veröldina þyrstir eft- ir og fært á bók handa eilífðinni að erfa. En ef þú hefur ekki að- eins eigin erindi aS reka heldur vinar, þá má þaS teljast afsökun. Vinir eru helgir. Fyrir málstað vin- ar hefur þú ekki aðeins móralsk- an rétt til þess að ónáða hvern sem er heldur skyldu. (Annars get- ur maður fengið sálarþrykk ef sá skyldi nú skyndilega burtkveðjast úr seilingarfæri þessa heims.) Því taldi ég mig heppinn aS hafa meSferSis bréf frá vini mínum og þar meS löglegt erindi til rithöf- undarins Torbjörns Egners. Ég Ieitaði í símaskránni og fann að hann býr í landi því sem Ed- vard Munck gaf ósamt villu sinni sem byggingarlóðir fyrir listamenn. Svo hringdi ég. Á meðan ég beið, var ég að hugsa um að hvað í ósköpunum ég ætti nú að segja við manninn. Eg mundi ekki eitt einasta orð ( norsku nema „billetterr". Ætti ég ekki bara að segja: afsakið skakkt númer? Bréfið sendi ég svo bara í pósti. En þá mundi ég ekki heldur hvernig „skakkt númer" er á norsku svo það var engin undankomuleið. — Já, er þetta hjó — (O andskot- inn) — er det hos herre Egner? — Ja, det er meg. — Oh, yes, — það vill segja, — Om forlatelse. Fjandans klúðurl — stopp muna eftir Napóleon — ti) sfðasta manns — hægt — rögg á heilasellurnar!) (Byrja á byrjuninni!) — Jeg er en islensk student. — Kommer fra Moskva . . . Har pakke, det vil sige, brev... Hvor til [eg skulle bringe det? (Bara stólpa- ræða!) — Er denne pakken til meg? — Jovist. . 1 (Geníalt!) Og svo skýrði ég stórslysalaust frá því hver sendandinn var. Effir það afrek var ég svo ónægSur með sjálfan mig, að ég lét eftirfarandi flakka allt í einni bunu: — Jeg har ogsá önsket meg at treffe Dem. De har en liten stund for meg ... jeg mener hvis De har ekki noe imot, sá kunne jeg komme med den pakken. — Har De tid nu i kveld? — Mól- rómur hans var þýður og léttur: — Ja, ja jeg har altid tid. — Sá kommer jeg til hotellet og henter Dem í bii om ti minutter. — Jovisst. . . ! Jeg mener; mange tak. Þótt í þetta hús komi margir gest- ir, þá á húsmóðirin til bros handa öllum, og börnin virðast ekki verða leiS á aS koma niður af herbergj- um sínum til þess að samneyta þér viS borð. Það er eins og hérna sé fólk búið að hlakka lengi til komu þinnar. Margir menn, enda þótt þeir hafi ekki afrekað helming af lífsstarfi Egners, hvorki að magni né kval- íteti, sjá eftir tíma sem fer í að tala við ókunnuga forvitna lærlinga og sýna þeim af yfirlögðu ráði sem minnsta gestrisni nema þeir hafi fyrir hann beint brúk. Enn fátíðara er að oss sé veitt kaffi og koníak meS allri fjölskyldunni hjá tíma- bundnum snillingum. En Torbjörn Egner lét ekki þar viS sitja. Hann sýndi mér verk sín, bækur, teikn- ingar, lög og óframkvæmdar hug- myndir í heilt kvöld. Og hann spjall- aði við mig um mikla höfunda, leikhús, gamla norska sveitamenn og um börn. Hann hefur safnað sextón bindum af bókmenntasýnis- hornum fyrir skólabörn, — alla bekki. SKkt verk er óunnið hjá þeirri þjóð í norður-Atlantshafi sem talin er af mörgum mesta bók- menntaþjóS heims, aS minnsta kosti af sjálfri sér, — og heitir ennþá Islendingar. (Icelanders). Egner er lágvaxinn maður, hæg- látur en sporléttur og greinilega verkmaður iðinn. Hendur hans eru afar aðgætnar, einkum þegar hann fer þem um bækur. Augun eru stór, gráblá, virðast róleg en vök- ul. Ég hygg að ekki fari rhargt merkilegt framhjá þeim. Þessi augu lýsa af umhyggju. Það er ekki um- hyggja af þeirri gerð sem allir þekkja og nær ekki út fyrir stofu- veggi, heldur einnig til ókunnugra manna, dýra og blóma. Sennilega er það þessvegna sem hann skrif- ar bækur betri en almennt gerast. Skrif eins manns verða aldrei stór ef kærleikur hans er smór. Hann vrðist mundu berskjaldaður fyrir ertni eða illkvittni og þakklátur þér ef þú lætur slíkt eiga sig. Hann leysti mig út með bóka- gjöfum og spurSi hvort ég vildi ekki vera svo vænn að taka við peningum hjá sér aS láni. Ég get ekki sagt annaS en að óðal meist- arans Munck sé höfðinglega setið. En það búa þar nú reyndar fleiri en Egner. Sólin var um það bil að búa sér náttstað bakvð furutrén 'þegar Egner ók mér heim til Studenterby- en pá Sogn. Það var hinn eldlegi litur Muncks ó furutrjánum. Og meistarinn greinilega sjálfur á ferð um skóginn að endurlifa ævintýr lífsins í kvöldeldsins faðmlögum við ástkonur og menn, þegar borg- in er gengn til nóða og borgarinn sefur við nælonmjúka frú án þess að hafa grun um allar þær miklu opinberanir sem yfir geta komið á einu kvöldi. Um eitthvað þessu líkt heyrði ég á hjal kvöldgolunnar eftir að Egn- ersfólkið var ekið burt í bíl sín- um. Einn dagur í Osló liðinn. Og nú fyrst tók ég eftr því að ég var bú- inn að tala við Norðmenn heilt kvöld ón tungumálaerfiðleika. Kannski menn skilji ef þeir vilja? Ásjónur veraldarinnar eru marg- víslegar. Og veröldin virSist geta sett upp hvert það andlit sem henni sýnist hvenær sem er. Einnig getur hún æfinlega skipt um til þess að þókn- ast skapi þínu. Einu sinni fóru tvasr kellingar saman 6 Hveravelli. Hjá annarri var veðrið þar: — Þessi djöfuls hryssingur eins og alltaf, — en hjó hinni var — þetta Ifka sólar- endurnærandi fjallakul. — Þó skildu þær aldrei. Sértu dapur, þá gránar heimur- inn og það gerir undireins þoku. Sé þér þungt um loft og finnist þú þurfa að brjóta af þér viðjar, þá tekur náttúran einnig til við að brjóta af sér klaka. Það köllum við vor. En ef þú tortryggir heiminn, þó er hann vís til þess að umtumast í eintóma glæpamenn. Takir þú aft- ur á móti fólki með opnu hiarta eins og fjölskyldan Egner þó getur öll veröldin átt til að opna þér sína milljón arma. Auðvitað má svo ekki gleyma þvf að þótt þetta sé svona, þá er það einnig olveg öfugt: Ef veröldin snýr lengi ( þig súru andliti, þó er hætt viS aS af þér fari flfrubrosiS, eins og kerlingin sagSi. Hlutir og fyrirbæri hafa sem sagt ekki fastákveSna ásjónu heldur breyta þeir gjarna um eftir duttlung- um og afstöSu manna til þeirra. Er til dæmis sama f hvaSa landi maður rekst á hermann eða skilti með áletruninni „hernaðarsvæSi", enda þótt þú þykist vera hreint og beint á móti hermennsku. Ég hef séð þessi skilri hjá Amerf- könum f Keflavfk og hjó Rússum f ýmsum borgum ósamt tilheyrandi skriSdrekum, múrum og gaddavfr og ævinlega fundizt viS slfka sýn aS allt mitt strit eftir viti og leit að Kfsfegurð, væri gert að engu I einum svip og ekkert eftir nema auðvirðileg klessa eins og af eggi sem hefur tekizt á óeftirgefanlegan Framhald á bls. 29. 22 VIKAN 38. tW.

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.