Vikan

Tölublað

Vikan - 12.07.1973, Blaðsíða 44

Vikan - 12.07.1973, Blaðsíða 44
gera ritmálið gegnsærra en tal- máliö. En sé svo og þvi nauösyn- legt að skrifa y, z og tvöfaldan samhljóða, er eins mikil þörf að aðgreina tvenns konar ö eftir uppruna, og sömuleiöis rita tvenns konar æ, æ I orðum-með upprunalegt á og œ i orðunum ! með upprunalegt ó. Sé nauðsyn- legt að greina i sundur i-hljóðið i nyt og nit i ritmáli og sýna aö. kýrnytin ernotuö, lusarnitin ekki, er alveg sama þörfin að sýna að æ-ið I gagnsærer annars uppruna en I „(mér er) eiður ster". Hugsið ykkur til dæmis hvíllkur fengur væri þá að visunni hans ómars Ragnarssonar i stafsetningar- æf ingu. Auminginn hann Siggi sœti særðist illa á hoegra fœti.. Sannleikurinn er sá aB slik aðgréining tvennskonar æ-a væri mikil þjálfun til að tengja saman skyld orð, alveg eins og mörg atriöi stafsetningarinnar eru óneitanlega gagnleg til þess. A hinn bðginn tel ég fráleitt að krefjast þess að hver einstakling- ur sem skrifar islenzku sýni við hvert orð kunnáttu sina i skyldleika oröa eða þekkingu sina á framburði þeirra á þronsöld. Sú stranga krafa hlýtur annaðhvort að verða hundsuö eða valda þvi að fólk þorir ekki að stinga niður penna af ótta viB að koma upp um kunnáttuleysi sitt i „Islenzku" (þ.e. I stafsetningu). Ég veit aö hvort tveggja hefur gerzt. Einföldun stafsetningarinnar til mikilla muna yrði erfið meðan á breytingunni stæði, en enginn sæi eftir henni þegar fram i sækti, ef henni'yrði haldiö innan þeirra marka sem málkerfið setur. Til slikrar einföldunar teldist að minnsta kosti: 1) j milli sérhljóöa (það er órökstudd kredda aB heimta æja, æjum, en afneita æji, hér þarf hvergi j), 2) z (hún er þó i samræmi viB meginsjónarmiðið, að sýna „upprunann"), 3) tvöfaldur samhljóði á undan þriðja samhljóöa . þegar framburðarmunur er enginn, 4) y, ' 5) ýmsar einstrengingslegar reglur sem meina stflistum að nota stafsetningarafbrigði til að sýna ákveðinn blæ eða sérstaka merkingu (t.d. Hann eöa hann um persónur guðdómsins, guð eöa Guð, sunnan lands — sunnan- lands, aftur fyrir kónginn — afturfyrir kónginn, sbr. grein Þórbergs Þóröarsonar i Timariti Máls og menningar 1941)., Þaö mun hafa verið G, Bernard ¦ Shaw sem sýndi frám' á hve stafsetning enskrar tungu er vitlaus með þvi að finna dæmi um mismunandi merkingu stafa og táknun hljóða. Stundum er talaö um aö islenzka sé borin fram „eins og hún er skrifuö". Við skulum leika sama bragð- og Shaw: Slammt aö fnen skely ferða zfö safndöna karlaði stapp2etnyngu að þeym pynnist sjalgsakkt að hallda Henny. Ef lesturinn vefst fyrir ein- hverjum, er hér lykillinn: a í 1 agi = æ i framburði flestra Islendinga, fn i efndi = m, n i helduren = nn.eíhvert = oft u, flhafe = v, öllöngu = au, kiaka = g hjá flestum, rl i varla = 11 (ddl), ppz I kippztvið = fs, p I svipta = f, a I anga = á, g i fyl gdi er hljóðlaust, kk i ryktói = g. RÍKASTI MAÐUR f LlKHÚSINU Framhald af bls. 14. — Ég sagBi: — Lögreglan er að rekja feril Eddie Langs. Hafið þér tilkynnt henni, aö hann hafi komið hingaö? Dýrar tannviBgerðir birtust i máttleysislegu brosi. — Nei, sannast að segja, þá gerði ég þaB ekki. Ég sá ekkert samband meB þessum tveimur atvikum. Svö hnyklaði hann ofurlltið brýnnar. — En hyað beindi yður annars hingað, hri Jordan? Hvernig vissuð þér að Eddie Lang hefði kömiB hingaB? Ég sagBi honum það og spurði svo: — HvaB gátuð þér sagt honum af honum frænda hans? SkeggjaBa andlitiB tognaBi og varB alvarlegt. — Ég sagði honum aö Victor væri dáinn. — Dáinn? — Já,víst svo. Malcolm Parish kinkaöi kolli, dapur á svip. — Victor dó fyrir um það bil ári. Við vorum komnir til Itallu og flugum yfir Alpana. Kannski hefur það veriö þunna loftinu að kenna. Ekki veit ég. Victor var aldrei sterkur fyrir hjartanu. Hann fékk slæmt kast eftir að við komum i HtiB þorp, þar sem ég hafði leift handa okkur, og eftir fáar minútur var hann liðinn. Eins og hendi væri veifað má segja. Og áður en ég fengi svigrúm til aö ná I lækni. Ég lyfti brúnum. — Og tilkynntuð þér þetta ekki neinum? — Jú vitanlega ræBismanninum á staðnum. Og Victor var jarö- aöur þarna I þorpinu. — Ég átti viö, hvort pér heföuB ekki tillkynnt það vandamönnum hans. — Ja, sannleikurinn er nú bara sá,aðég hafðiekkihugmyndum, aB Victor ætti yfirleitt nokkur skyldménni. Hann nefndi frænda sinn aldrei á nafn og ég vissi ekki, aB Eddie Lang væri til. Mér skildist Victor vera aleinn sins liBs I heiminum. Parish hristi höfuBiB meB sorgarsvip. — Ég saknaBi hans afskaplega fyrst I staB. Hann sá um allt fyrir mig og svo var hann snillingur I skák. Alveg óbætanlegur. — Hvernig brást Eddie viB fregninni? — Heldur illa, er ég hræddur um. Hann virtist talsvert sleginn. En hann harkaði það af sér og bráðlega töluðum við saman eins og mestu mátar. Hann sagði mér af starfinu sinu og þessari stúlku, henni Gladys Monroe. Ég ætlaði að ná I atriðiö þeirra i kvöld og bjóða þeim svo út á eftir. En ég vildi bara komast að þvi, hver myrti hann. Dettur yður nokkuð I hug? — Ekki enn. Við erum aB fást viB þaB Hann blés reykjarstrók beint upp I loft, og reykurinn hékk uppi yfir honum eins ogsSký. — Mér skilst þér hafið nýlega haft eitthvert mál með höndum fyrir Parish-útgerðina, hr. Jordan. — Það var nú frekar einskonar rannsókn, sagði ég. — Rannsókn? Eruð þér þá llka spæjari? — Ekki er það nú formlega, en mér hefur orðið nokkuð ágengt á þvi sviði. Hann rétti úr sér.------Nu fer ég aö verða forvitinn. Hvers konar rannsókn var þetta? — Því miBur, þá er þaB trunaðarmál. Hann brosti meB verndarasvip. — Nei, veriB þér ekki aB þvl arna. ÞaB má vel segja, að ég sé úrgerBin þar sem ég á meirihluta i félaginu. — Satt ér það, sagði ég og brosti á móti. — En það var félagsstjórnin, sem réð mig. — Stjórnin er ekki annað en fulltrúarnir minir. — Vafalaust. Og þá verður henni ekki nema ánægja að sýna yður öll plöggin. Hann hóstaöi frá sér reyknum hlæjandi og skellti á lær. — Þetta Hkar mér! Já, sannar- lega. Maður hittir ekki svo oft svona varkáran og þagmælskan mann. Ég kann ágætlega viB yBur, lögfræBingur. Hann lokaBi munninum'og starBí fast á mig sem snöggvast. — Eruð þér enn ráðinn hjá félaginu? Ég hristí höfuðið. — Munuð þér vilja vinna fyrir mig persónulega? — Við hvað? Að hjálpa mér til að ljuka þvi, sem var erindið mitt til Banda- rlkjanna. — Og þaö er hvað? — Að ógilda þessi fyrirmæli afa mins um þessa fjárbindingu. ' Hann barBi krepptum hnefanum á hnéB.Munnsvpurinn var hörku- legur og augun leiftruBu. — AB kippa stjórn útgerBarinnar úr höndunum á þessari félagsstjórn. AB fá vald yfir allri stjórn Parish- útgerBarinnar. Ég er alls ekki ánægBur meB gang hlutanna eins og hann er nú. ViB lifum viö vaxandi velgengni, hr. Jordan, og Parish-útgerðin hefði átt aö vera búin að tvöfalda sig. En I stað þess er hún komin I algera kyrrstöBu. SkeggiB, á honum titraði af eintómri hneykslun. -r- Stjórnarmennirnir hafa setið hver á sinum rassi, án þess að hafast aö. Aftur skall hnefinn á hnénu. — Og nti ætla ég ekki að horfa á þetta lengur aðgerðarlaus — áfélagið að visna upp, heldur vil ég hafast eitthvað að. Hann þaut upp úr stólnum og að boröinu. Svo sneri hann sé við meB ávlsnahefti i hendinni og kúlupenna I hinni. Munnsvipurinn var einbeittur og hörkulegur. — Ég þarf á aB halda duglegum lögfræBingi, Jordan. Ég kann vel viB sniBið á fötunum yðar. Þér lltið út fyrir að vera hörkutól. Segiö mér fyrirframgreiðsluna! Ég fer ekki neitt að þjarka. Ég sat og deplaði augunum. Ég var hissa á þessum ákafa hans og mælsku. Loksins sagði ég: — TIu þúsund dali, rétt til þess að vita, hvort honum væri alvara. Hann skrifaði ávisunina án þess að depla augum. Braut hana síð- an saman og stakk henni i vasa minn, bak við vasaklútinn. Ég sagBi varkárnislega: — Það kann vel að verBa ómögúlegt aB hagga viB ráðstöfunum afa yðar. Ég get engu lofað. Hann veifaði þessu frá sér, ein- beittur á svip. — Ég er ákveðinn hvernig sem þetta kann að fara. Ég ætla að kúska þessa náunga og vil hafa yður mér við hlið. Hvað eru tiu þúsund dalir? Hreinasti tittlingaskitur! Félagið er milljóna virBi. Aldrei hafBi aBstoBar minnar veriBleitaB af jafnmiklum áhuga. — Ég skal hafa samband viB yBur, hr. Párish^sftgði ég og stóð upp. — Undir eins og ég er búinn aB rýna I þessi skjöl. — Agætt. En muniB, aB timinn er naumur og þér verBið að kom- ast fljótt af stað. Eftir tuttugu ára iðjuleysi, var honum allt I einu farið að liggja á. Ég fór inn I simaskáp og fékk frestað málinu, sem ég átti að flytja árdegis þennan dag. Ég lagði vindilinn frá Parish á borðið fyrir framan John Nola lautinant. Hann þefaði af honum oglyftibrilnum. — Hvaðer þetta? Er þaö kannski mútur? — Já, kall minn. Mig langar til að vita, hvort þér hefur orðiö nokkuð ágengt? Andlitið á honum var hrukkótt og þreytulegt. . — Sáralltið. — Hvaö um hana Gladys Mon.roe? ' — Hún er bara meödansari og ekkert annað. — Ég hitti hana I morgun. Hann glápti á mig og ég hélt áfram að segja honum frá Malcolm Parish. 44 VIKAN 28. TBL.

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.