Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Side 6

„erfðaréttur“, heldur vísar það frekar til aðferðar, þ. e. þeirrar aðferðar að bera
saman rétt mismunandi ríkja. Af orðinu verða hins vegar dregnar litlar ályktanir
um raunverulegt viðfangsefni greinarinnar.
Það er vandkvæðum háð að finna annað íslenskt orð sem iýsir betur
viðfangsefni greinarinnar, þar sem viðfangsefni hennar er ekki bundið við neitt
ákveðið svið réttarins. Markvissara heiti á greininni væri etv. samanburður
réttarkerfa, en þar sem orðið „samanburðarlögfræði“ hefur unnið sér nokkuð
fastan sess í íslensku lagamáli er heppilegt að nota það áfram þar til annað betra
finnst.3
1.2 Viðfangsefni samanburðarlögfræðinnar
Meginástæða þess að illa gengur að finna heppilegt orð sem á fullnægjandi
hátt lýsir því sem fengist er við í samanburðarlögfræði er víðfeðmi viðfangsefnis-
ins. Pá má einnig benda á að sérkenni greinarinnar felst að öðru leyti í ákveðinni
aðferð við að nálgast valin viðfangsefni.
Viðfangsefni samanburðarlögfræðinnar er rétturinn í víðasta skilningi. Þeir
sem leggja stund á samanburðarlögfræði gera sér far um að afla upplýsinga um
rétt margra ríkja á tilteknu sviði í því skyni að bera hann saman og glöggva sig á
sérkennum réttar hvers ríkis. Tilgangur manna með þessu getur verið afar
mismunandi eins og síðar verður vikið að. Á þessum grunni hefur orðið til
sérstakt viðfangsefni samanburðarlögfræðinnar sem ekki rúmast innan annarra
greina, en það er flokkun á rétti heimsins í svokölluð réttarkerfi. Nánar verður
rætt um þessa flokkun og þau atriði sem hún byggist á síðar.
1.3 Er samanburðarlögfræði sjálfstæð grein innan lögfræðinnar?
Sumir hafa dregið í efa réttmæti þess að telja samanburðarlögfræðina
sjálfstæða grein innan lögfræðinnar.4 Þeir sem þessu halda fram hafa einkum í
huga að viðfangsefni hennar sé illa afmarkað og að þar sé ekki fengist við neitt
sem ekki sé fjallað um í öðrum greinum lögfræðinnar. M.ö.o. það sé ekki hægt
að benda á nein fyrirbrigði réttarins sem samanburðarlögfræðin fjalli ein um.
Bent er á að það sé bæði eðlilegur og óhjákvæmilegur hluti af einstökum
undirgreinum lögfræðinnar að fjallað sé um hliðstæð fyrirbæri í rétti annarra
3 Sjá t.d. Ármann Snævarr: Almenn lögfræöi 1989, s. 127 (orðið er einnig notað í eldri útgáfum af
ritinu), Páll Sigurðsson: „Samanburðarlögfræði”. Úlfljótur 1976:2, s. 69-81, Jónatan Pórmundsson:
„Fordæmi sem réttarheimild í breskum og bandarískum rétti", Úlfljótur 1969: 4, s. 357-376.
4 Sjá t.d. Konrad Zweigert og Hein Kötz: Einfúhrung in die Rechtsvergleichung, (Auf dem Gebiete
des Privatrechts), Tubingen 1971, Band I, s. 2, (hér eftir vísað til sem Zweigert og Kötz 1971), René
David og John E.C. Brierley: Major Legal Systems in the World Today, (An Introduction to the
Comparative Study of Law), s. 3 (hér eftir vísað til sem David og Brierley) og Glendon, Gordon og
Osakwe, s. 2.
204