Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Side 7

þjóða til samanburðar og aukins skilnings. Þetta geri menn stöðugt þegar tilefni
er til og engin ástæða sé því til að fjalla um slíka hluti í sérstakri fræðigrein.
Þeir sem halda þessu fram leggja fyrst og fremst áherslu á samanburðarlög-
fræði sem ákveðna aðferð, en líta síður á hana sem grein með sjálfstætt
rannsóknarandlag eða viðfangsefni. Þessi gagnrýni stenst ekki. Það kemur strax
í ljós þegar yfirlitsrit um samanburðarlögfræði eru skoðuð. Fæst þeirra fjalla um
samanburð af því tagi sem gjarnan er að finna í ritum um afmörkuð svið
réttarins. Þvert á móti fer mest rúm í að gera grein fyrir skiptingu réttarins í
réttarkerfi og þeim atriðum sem slík skipting er reist á. Þá er rakin þróun
réttarhugmynda, einstökum réttarkerfum lýst og gerð grein fyrir mismunandi
hugmyndum um hlutverk réttarins í þjóðfélaginu. Yfirlitsnámskeið í saman-
burðarlögfræði innan veggja háskóla eru byggð upp með svipuðum hætti. Það er
því af og frá að unnt sé að gera viðfangsefnum samanburðarlögfræðinnar
fullnægjandi skil innan þeirra greina lögfræðinnar sem fást við afmörkuð
réttarsvið.
2. NYTSEMI SAMANBURÐARLÖGFRÆÐINNAR
Markmið samanburöarlögfræðinnar sem sj álfstæðrar fræðigreinar er að skapa
heildarmynd af rétti heimsins. Liður í því er að skipta honum í réttarkerfi. Fyrsta
stigið í þessari viðleitni er að safna upplýsingum um réttarhugmyndir og rétt
einstakra ríkja. Með því að bera þetta saman kemur í ljós mismunur, sem kann
að vera þess eðlis að réttmætt sé að tala um mismunandi réttarkerfi. Þetta varpar
einnig ljósi á ólíkar hugmyndir manna um eðli réttarins. Markmið samanburðar-
lögfræðinnar eru því ekki frábrugðin markmiðum annarra fræðigreina, sem eru
aukin þekking og aukinn skilningur. Að auki er greinin nytsamleg á margan
hátt. Skulu hér nefnd nokkur atriði sem hljóta að varða nokkru þegar nytsemi
samanburðarlögfræðinnar ber á góma:5
1) Rannsóknir í samanburðarlögfræði gegna þýðingarmiklu hlutverki í réttar-
heimspeki og almennri lögfræði, þar sem þær geta varpað ljósi á mismunandi
hugmyndir manna um eðli réttarins og hlutverk hans í samfélaginu.
2) Sumir ganga svo langt að draga í efa að rannsóknir í lögfræði sem ekki felur í
sér einhvers konar samanburð við rétt annarra þjóða geti talist fræðilegar. Slíkur
samanburður hvetji til gagnrýni á eigin rétt og opni nýjar leiðir til lausnar á þeim
vanda sem lagareglunum er ætlað að leysa.
3) Við undirbúning nýrrar löggjafar er samanburður við rétt annarra þjóða á
því sviði afar þýðingarmikill. í löggjafarstarfi er erfitt að koma við tilraunum. Af
þeim sökum er mikilvægt að kynna sér hvernig aðrar þjóðir hafa leyst sams
5 Sjá hér að auki E.D. Grave: „The Significance of Coraparative Legal Research“, Tidskrift for
Retsvitenskap 1981: 4 s. 481-495 (sérstaklega s. 485 og áfram).
205